Άρθρα

Coronavirus (Covid-19): Αντιμέτωποι με μια διαφορετική ύφεση

Σε αυτή την πολύπλευρη κρίση που δημιούργησε ο Covid-19 η σκέψη μας έπρεπε να κάνει μια ιεράρχηση αναγκών. Και η πρώτη και περισσότερο σημαντική ανάγκη δεν ήταν να ασχοληθούμε με την ύφεση αλλά με την «περιφρούρηση» της ανθρώπινης ζωής.

Σήμερα η προσπάθεια του ιού να κερδίσει (σε μεγάλη κλίμακα) την ύπαρξή μας εμφανίζεται να υποχωρεί. Αυτό είναι το χρονικό σημείο για το δεύτερο σε προτεραιότητα τομέα διοχέτευσης της σκέψης μας – και αυτός είναι της οικονομίας.

Οι παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες από την ύφεση

Η παγκόσμια κοινότητα άμεσα – και με καθυστέρηση σε ορισμένες χώρες - επέβαλε lockdown στους περισσότερους τομείς του παραγωγικού και όχι μόνο ιστού. Αναμφίβολα επηρεάστηκε αρνητικά το εισόδημα που βέβαια (εκτός άλλων) μεταφράζεται και σε μείωση της κατανάλωσης.

Κατά συνέπεια η συρρίκνωση της οικονομίας ήταν αναμενόμενη. Μια νέα ύφεση εμφανίζεται.

Ενδεικτικά να αναφέρουμε τις εκτιμήσεις του Oxford Economics για μείωση του παγκόσμιου Α.Ε.Π κατά περίπου 3 % σε ετήσια βάση για το 2020.  Πρόσθετα η αναφορά του CNBC με στοιχεία που ανακοίνωσε η Κίνα σύμφωνα με τα οποία η οικονομία της συρρικνώθηκε το πρώτο τρίμηνο του έτους κατά 6,8% (σε ετήσια βάση) του ΑΕΠ. 

Είναι σημαντικό να προσέχουμε ότι οι περισσότερες από τις εκθέσεις αναφέρονται στο 1ο και 2ο τρίμηνο του 2020.

Το κράτος παρεμβαίνει στην αγορά

Η κρατική παρέμβαση δήλωσε παρούσα διοχετεύοντας στην αγορά αρκετά δις ευρώ ή τρις δολάρια. Μια απαραίτητη κίνηση στην προσπάθεια σταθεροποίησης των έντονων κλυδωνισμών  που δέχτηκαν όλες οι βασικές οικονομικές μονάδες.

Οι τρόποι χρηματοδότησης ήταν διαφορετικοί όπως και το κόστος εξυπηρέτησής τους. Με κάποιους θα συμφωνήσουμε, με άλλους όχι.

Είναι απόφαση της εκάστοτε εφαρμοζόμενης οικονομικής πολιτικής να επιλέξει το πως η οικονομία θα «δανείσει» την ίδια την οικονομία. Τρόποι υπάρχουν πολλοί - μέσω έκδοσης ομολόγων, μέσω νέων πιστωτικών γραμμών από τον ESM (για την ΕΕ) ή μέσω προσφοράς νέου χρήματος, κ.α.

Πρέπει να σταθμιστούν οι συνέπειες της κάθε πολιτικής. Και το βασικό ερώτημα είναι: Αύξηση χρέους ή πιθανή εμφάνιση πληθωρισμού λόγω εμφάνισης «νέου» χρήματος;

Στην Ευρώπη οι περισσότερο πληγείσες χώρες επιθυμούν την μεγαλύτερη δυνατή ομαδοποίηση (αμοιβαιοποίηση) του χρέους - και εδώ παρατηρείται η άρνηση κυρίως της Γερμανίας στην έκδοση ενός ευρωομολόγου. Με άλλα λόγια η «ενωμένη» Ευρώπη δεν επιθυμεί και «ενιαίο» κόστος δανεισμού!

Προς αυτή την κατεύθυνση δεν θα θέλαμε να δούμε τις φτωχές χώρες να δανείζονται από «ταμεία» με κόστος χρήματος ιδιαίτερα μεγαλύτερο από τα αρνητικά επιτόκια με τα όποια έγινε η χρηματοδότηση των ταμείων.

Αναφερόμαστε σε υγειονομική κρίση και όχι σε κρίση κακής διαχείρισης των οικονομικών.

Μέσα σε αυτό το οικονομικό σκηνικό δεν λείπουν οι αλληλοκατηγορίες μεταξύ των ισχυρών, ούτε ασφαλώς οι θεωρίες συνωμοσίας. Αναμενόμενα και αυτά!

 

Οι συγκρίσεις με την ύφεση που προκλήθηκε από τις κρίσεις του 1929 και 2008

Στην αρθρογραφία των ημερών γίνεται σύγκριση της τωρινής κρίσης με τις αντίστοιχες που γνώρισε η παγκόσμια οικονομία το 1929  και 2008. Και σύμφωνα με κάποιες απόψεις οι οικονομικές συνέπειες θα είναι ανάλογες ή και χειρότερες. Σύμφωνα με το BBC το ΔΝΤ (IMF) χαρακτηρίζει αυτή την κρίση τη χειρότερη μετά την μεγάλη ύφεση της 10ετίας του 1930.

Η δική μας άποψη δεν θα συμφωνήσει με τις παραπάνω αναφορές και οι λόγοι της διαφωνίας μας είναι αρκετοί.

Το περιβάλλον της μεγάλης ύφεσης του 1929 και 2008

Αρχικά να θυμίσουμε ότι υπάρχουν ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες της οικονομίας που μπορούν να την οδηγήσουν στην ύφεση. Και η σημερινή κρίση ανήκει στην δεύτερη κατηγορία παραγόντων αντίθετα με εκείνες του 1929 (Ξεκίνησε από το Χρηματιστηριακό κραχ στις Η.Π.Α) και 2008 (κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος Lehman Brothers) που δημιουργήθηκαν από μηχανισμούς της ίδιας της οικονομίας.

Πιο συγκεκριμένα το 1929 βρίσκει την πλειοψηφία των πολιτών και επιχειρήσεων της Αμερικής υπερχρεωμένες από τη σύναψη δανείων τα οποία διοχετεύουν στο Χρηματιστήριο. Και βέβαια η «φούσκα» των υπερτιμημένων μετοχών κάποια στιγμή έσπασε. Οι συνέπειες είναι γνωστές όχι μόνο για τις Η.Π.Α αλλά και για την παγκόσμια οικονομία με την μεγάλη ύφεση (Great Depression) που ακολούθησε για τα επόμενα σχεδόν 10 χρόνια.

Το 2008 το χρηματικό ίδρυμα Lehman Brothers πληρώνει το τίμημα της αλόγιστης διαχείρισης που αφορά τα στεγαστικά δάνεια αλλά και τα τοξικά ομόλογα. Μια νέα «φούσκα» είχε πάλι σπάσει που οδήγησε και πάλι σε μια παγκόσμια πολυετή κρίση.

Οι διαφορές με τη σημερινή ύφεση (2020)

Σήμερα 2020 το χτύπημα στην οικονομία έρχεται από ένα ιό. Και ασφαλώς αυτό το γεγονός δεν σχετίζεται με την εμφάνιση μιας νέας «φούσκας» που δημιουργήθηκε από λανθασμένη οικονομική διαχείριση.

Τα διαφορετικά αίτια εμφάνισης των κρίσεων στην οικονομία ασφαλώς διαφοροποιούν τόσο τα μέσα όσο και τον απαιτούμενο χρόνο αντιμετώπισής τους.

Η άποψή μας για τη σημερινή ύφεση και αναφορικά με το μέγεθος και την έντασή της παραμένει η ίδια. Δύο είναι οι καθοριστικοί παράγοντες. Το πότε θα βγουν στην κυκλοφορία το εμβόλιο και φάρμακα αντιμετώπισης του ιού και ο περιορισμός της διασποράς του.

Αναφορικά με το rebound της οικονομίας εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι θα είναι έντονο αν υπάρξει θετική εξέλιξη στους παραπάνω παράγοντες. Σχετική η εκτίμηση του ΔΝΤ: «IMF expects global growth to rebound to 5.8% next year if the pandemic fades in the second half of 2020».  Πηγή: https://www.bbc.com/news/business-52273988

Οι οικονομικές συνέπειες της Ελλάδος από την ύφεση

Η φτωχή Ελλάδα, το απείθαρχο παιδί της Ευρώπης, παραδίδει μαθήματα οργάνωσης, προγραμματισμού, ελέγχου και πειθαρχίας!  Μεγάλη μερίδα του τύπου και των διανοούμενων ανά τον κόσμο αναφέρονται με κολακευτικά λόγια για τον τρόπο αντιμετώπισης της πανδημίας από τη χώρα μας.

Πίσω από το λεκτικό χαρακτήρα αυτής της παγκόσμιας αναγνώρισης βρίσκεται το ισχυρό χαρτί που δεν πρέπει να αφήσουμε ανεκμετάλλευτο. Και αυτό σχετίζεται με την αλλαγή της οπτικής που μας παρατηρούν αλλά και με τη συνειδητοποίηση από εμάς τους ίδιους των πραγματικών δυνατοτήτων μας.

Χωρίς να παραγνωρίζουμε τις οικονομικές συνέπειες της αναγκαστικής καραντίνας της αγοράς η σκέψη μας προχωράει στο αύριο. Και σε αυτή την κοντινή μέρα διακρίνουμε τη δυνατότητα ενός μικρού κράτους να μεγαλώσει μέσα από τη  θλιβερή εμπειρία του Κορωνoϊού (Covid-19)!

Η Ελλάδα στο αύριο

Η χώρα διαψεύδοντας τον εαυτό της συνειδητοποιεί πολλά στοιχεία για την πραγματική ταυτότητά της.

Ναι, διαθέτει ικανότατους ανθρώπους για θέσεις κλειδιά. Ναι, ένα διαλυμένο από την προηγούμενη οικονομική κρίση σύστημα υγείας ανταπεξέρχεται πολύ ικανοποιητικά στην υγειονομική βόμβα που προέκυψε. Ναι, το επίπεδο των επιστημόνων της βρίσκεται σε πολύ υψηλό επίπεδο. Ναι, προσαρμόζεται πολύ γρήγορα σε νέες μορφές εργασίας που απότομα εμφανίζονται. Ναι, προγραμματίζει έγκαιρα ένα πλάνο δράσης. Ναι, η πλειοψηφία ακολουθεί τον προγραμματισμό.

Παράγοντες που πρέπει να προσέξουμε

Μετά τα πρώτα δημοσιονομικά μέτρα στήριξης του πληθυσμού και βέβαια με το κόστος που αυτά συνεπάγονται θα πρέπει να αξιολογήσουμε πολύ σοβαρά τα παρακάτω:

  • Όταν ο κορωνοϊός θα είναι παρελθόν ας αναλογιστούμε την έκρηξη της τουριστικής δραστηριότητας που θα παρατηρηθεί. Ήδη ξένοι tour operators στρέφουν τους πελάτες τους προς μια από τις ασφαλέστερες για υγειονομικούς λόγους χώρα. Να θυμηθούμε ότι ο τουρισμός συμμετέχει στο περίπου 25 % του Α.Ε.Π της χώρας μας.
  • Τα μέτρα διατήρησης ικανοποιητικής απόστασης μεταξύ των ατόμων που θα υπάρξουν μετά το άνοιγμα των καταστημάτων, χώρων παροχής εκπαίδευσης και γενικά υπηρεσιών, χώρων εστίασης, café ή bar ασφαλώς θα μειώσουν την παρουσία πελατών, άρα και τον τζίρο των επιχειρήσεων.

Η άποψή μας είναι ότι αυτό θα είναι προσωρινό. Δεν θα αργήσει η στιγμή της ολικής άρσης των εν λόγω περιορισμών. Και αυτό γιατί - ακούγοντας τους ειδικούς - καταλαβαίνουμε ότι η στιγμή του πλήρους ελέγχου του ιού (λόγω ανακάλυψης φαρμάκων, εμβολίου ή απόκτησης ανοσίας) δεν θα είναι μακριά.

Ανεξάρτητα από αυτό μια ενδεχόμενη μείωση των φορολογικών συντελεστών ίσως αποτελέσει κίνητρο για το άνοιγμα νέων επιχειρήσεων που θα θελήσουν να μπουν στην αγορά διεκδικώντας μερίδιο αυτής. Οι πελάτες θα είναι «εδώ» και ορισμένοι από αυτούς ίσως προτιμούν την ποιότητα της απόστασης έναντι της ποσότητας του συνωστισμού.

  • Οι νέες μορφές εργασίας - όπως για παράδειγμα η τηλεργασία - αναμφίβολα θα δημιουργήσουν (προσωρινά) διαρθρωτική ανεργία. Όμως μια σύγχρονη κοινωνία μεταβάλλεται. Επομένως η απόκτηση ικανοτήτων από το εργατικό δυναμικό απαραίτητων για να «αντιμετωπιστούν» οι νέες ανάγκες δεν μπορεί να αγνοηθεί.
  • Η σημερινή συρρίκνωση του εισοδήματος δεν θα πρέπει να μας οδηγήσει στο αύριο στην υιοθέτηση «ανορθόδοξων» τρόπων για να κερδίσουμε αυτό που χάσαμε. Τα φαινόμενα αισχροκέρδειας μακροχρόνια δεν λειτουργούν υπέρ μας. Και είναι η ώρα να «ξεφύγουμε» από τέτοιου είδους κοντόφθαλμες λογικές. 
  • Οι κομματικές αντιπαραθέσεις αργά ή γρήγορα θα εμφανιστούν. Είναι αναμενόμενο κάτι τέτοιο όσο πλησιάζουμε προς το τέλος του υγειονομικού προβλήματος. Ελπίζουμε αυτή τη φορά να είναι εποικοδομητικές και όχι ψηφοθηρικές.

Επίλογος

Η ανθρωπότητα με την εμφάνιση του Κορωνοϊού (Covid-19) γνώρισε άλλη μια πανδημία. Το θλιβερό αποτέλεσμα της απώλειας ανθρώπινων ζωών πρέπει να μας κάνει σοφότερους. Και αυτή η νέα σοφία αφορά πολλές πλευρές του τρόπου που αντιλαμβανόμαστε την «ωραία ζωή».

Οι δυσμενείς οικονομικές επιπτώσεις από την ύφεση γρήγορα μπορούν να αποκατασταθούν αν συνειδητοποιήσουμε την αποτελεσματικότητα της συλλογικής - ενιαίας δράσης.

Οι προσπάθειες κτισίματος ηγετικής φυσιογνωμίας που δυστυχώς πάντα έπονται παρόμοιων καταστάσεων αποβλέπουν σε μια οικειοποίηση του «καλού». Μια τέτοια προσέγγιση προσδίδει σε αυτό μια  «ιδιόρρυθμη» έννοια που δεν συνάδει με το γενικό καλό.

Οι σκέψεις μας (προσωρινά) σταματούν αναφέροντας τη ρήση του Φρίντριχ Νίτσε:

«ό,τι δεν σε σκοτώνει σε κάνει πιο δυνατό»

Κορωνοϊός: Η οικονομία στο τώρα και στο αύριο

Κορωνοϊός, Covid-19!  Ένας απρόσκλητος εξωγενής της οικονομίας παράγοντας που της αλλάζει την πορεία και την βυθίζει στην ύφεση. Οι οικονομολόγοι ανά την υφήλιο αναφέρονται στις συνέπειές του.  Μείωση του Α.Ε.Π σε συγκεκριμένα ποσοστά https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-13/how-much-coronavirus-could-hurt-gdp κάτι που σημαίνει και μείωση του εισοδήματος. Αύξηση της ανεργίας και πόσα άλλα.

Έτσι «απότομα» μια νέα οικονομική (και όχι μόνο) ζωή.

Φωτογραφίζοντας την Οικονομία στο σήμερα

Πριν από οτιδήποτε είναι διάχυτος  ο φόβος ή τουλάχιστον η ανησυχία. Το άγνωστο αύριο που ο Κορωνοϊός το προβάλλει στη ίδια την ύπαρξη της ζωής και σε δεύτερο χρόνο στην «ποιότητά» της.

Η κατανάλωση μειώνεται δραματικά και περιορίζεται σε προϊόντα που αφορούν τη σίτιση, την καθαριότητα και την υγεία. Συζήτηση για άλλους τομείς δεν υπάρχει. Ο περιορισμός του εισοδήματος αλλά και το κλείσιμο των καταστημάτων δικαιολογεί απόλυτα την προηγούμενη συμπεριφορά.

Η προσφορά και η παραγωγή με τη σειρά τους «ακολουθούν» τους προηγούμενους και μόνο τομείς στους οποίους εκδηλώνεται ζήτηση ή και προσαρμόζονται σε αυτούς. Θέσεις εργασίας χάνονται. Καταστήματα παραμένουν κλειστά.

Το κράτος θυμάται τον John Maynard Keynes https://www.britannica.com/biography/John-Maynard-Keynes και παρεμβαίνει έντονα στην οικονομική ζωή. Επιδόματα, επιδοτήσεις, χρονική μετάθεση των φορολογικών υποχρεώσεων, κ.α. Μια μεγάλη αύξηση των δημοσίων δαπανών η οποία βέβαια αργότερα θα πρέπει να «επιστραφεί» με κάποιο τρόπο στα δημόσια ταμεία.

Αναμφίβολα λοιπόν μια νέα και απότομη ύφεση χαρακτηρίζει το σήμερα της οικονομίας.

Το αύριο όμως πάντα υπάρχει

Δεν είναι η πρώτη πανδημία που γνωρίζει ο πλανήτης μας και παρά τις τραγικές συνέπειες των προηγουμένων η επόμενη μέρα πάντα υπήρχε. https://econtopia.gr/coronavirus-covid-19-panta-iparxei-ena-meta/

Πέραν της κοινωνικής διάστασης σήμερα αναφερόμαστε σε ένα παγκόσμιο, έντονο και απότομο οικονομικό κραχ. Αυτό που δεν ξέρουμε είναι η διάρκειά του δεδομένου ότι αυτή θα εξαρτηθεί από τους επόμενους δύο βασικούς (κατά τη γνώμη μας) παράγοντες που σχετίζονται με τον νέο ιό.

  1. Πόσο και πότε θα περιοριστεί η διασπορά του Covid-19. Υπάρχουν ενθαρρυντικά στοιχεία που εμφανίζουν τον ρυθμό εξάπλωσης της νόσου να περιορίζεται. https://econtopia.gr/coronavirus-covid-19-oi-exelixeis-twn-megethwn/
  2. Πότε θα ανακαλυφθούν τα κατάλληλα φάρμακα και το εμβόλιο αντιμετώπισής του. Η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κινείται με ταχύτατους ρυθμούς προς αυτή την κατεύθυνση.

Η νέα μέρα

Για να φανταστούμε λοιπόν ότι ξυπνάμε μια μέρα (ελπίζουμε σύντομα) και μας ανακοινώνεται ότι o Κορωνοϊός «έχει απέναντί του» το εμβόλιο!

Από μόνο του σαν άκουσμα μετατρέπει σε ελάχιστο χρόνο την ψυχολογία από αρνητική σε θετική. Ο φόβος υποχωρεί και ο οραματισμός της the day after «απελευθερώνεται» από τα θλιβερά συμβάντα της προηγούμενης.

Η θετική ψυχολογία περνάει άμεσα και στην οικονομία

Δεν είναι μόνο τα δισεκατομμύρια που θα μπουν στα ταμεία από τις πωλήσεις του εμβολίου και φαρμάκων. Αυτό είναι μόνο το έναυσμα.

Η κάθε παραγωγική δραστηριότητα ενεργοποιείται άμεσα στην προοπτική των νέων απαλλαγμένων από τον ιό ημερών. Οι συντελεστές παραγωγής πλεονάζουν οπότε η αξιοποίησή – χρησιμοποίησή τους είναι κάτι εύκολο. Σαν αποτέλεσμα, το εισόδημα (επιχειρήσεων και καταναλωτών) αυξάνεται.

Η αύξηση του εισοδήματος ενεργοποιεί την κατανάλωση με αποτέλεσμα την εμφάνιση αυξημένης ζήτησης για όλα εκείνα τα αγαθά – υπηρεσίες που προηγούμενα είχαμε στερηθεί.

Και αυτή η αντίδραση - προσφοράς και ζήτησης - θα είναι έντονη. Ο πρώτος λόγος είναι ότι θα έχει «εξαφανιστεί» το πρόβλημα και ο δεύτερος ότι επίσης έντονη ήταν και η συμπίεση αυτών των μεγεθών. Και αυτοί οι δύο λόγοι θα «δράσουν» συνδυαστικά.

Κλείνοντας τις σκέψεις μας για το πως ο Κορωνοϊός θα επηρεάσει την οικονομία

Η τωρινή συρρίκνωση της οικονομίας δεν αφορά ένα ή κάποια κράτη αλλά την παγκόσμια οικονομία. Αυτό με κάποια έννοια «ελαφρύνει» ως προς τους τρόπους αντιμετώπισης της κρίσης τη θέση μεμονωμένων κρατών, όπως για παράδειγμα της Ελλάδος.

Πιστεύουμε ότι όσο βιαία εμφανίστηκαν οι οικονομικές συνέπειες από τον Covid-19 τόσο απότομο θα είναι και το come back της οικονομίας.

Αυτή όμως η επιστροφή στην ανάπτυξη θα εξαρτηθεί άμεσα από τους προαναφερθέντες λόγους: Μείωση της διασποράς του ιού και ανακάλυψης εμβολίου για την αντιμετώπισή του.

Η οικονομία «μπορεί» πάντα να αντιμετωπίζει τους εξωγενείς παράγοντες. Αυτή τη φορά η μεγάλη ανάπτυξη της έρευνας άλλων επιστημών (Ιατρικής, Βιολογίας) αλλά και της τεχνολογίας θα της προσφέρουν τη λύση.

Οι ευχές μας είναι τρεις:

Σύντομη έλευση της «νέας» μέρας όπου ο Κορωνοϊός θα είναι πίσω μας. Επιλογή των «κατάλληλων» τρόπων από την οικονομική πολιτική για την επιστροφή στην κανονικότητα. Αναθεώρηση προς το καλύτερο από όλους εμάς του σκεπτικού που αντιλαμβανόμαστε την «ωραία ζωή».

Covid-19 (Coronavirus): Πάντα υπάρχει ένα μετά

Εδώ και ένα μήνα ανακοινώθηκε το πρώτο κρούσμα του ιού Covid-19 στην Ελλάδα. Είναι συγχρόνως λυπηρό και αναμενόμενο όσο περνάει ο χρόνος και διασπείρεται ο ιός στον πληθυσμό να αυξάνεται ο αριθμός των κρουσμάτων, των εισαγωγών στα νοσοκομεία, των θανάτων, αλλά (εύχομαι) των ατόμων που ανάρρωσαν.

Όλοι μας βέβαια ελπίζουμε ότι αυτή η διαδικασία μετάδοσης του ιού να σταματήσει σύντομα.

Το σημαντικό (για εμένα) δεν είναι να παρακολουθούμε τους αριθμούς αλλά την ποσοστιαία μεταβολή τους ανά συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα.

Θα μπορούμε τότε να καταλάβουμε το ρυθμό εξάπλωσης αλλά και να εντοπίσουμε το χρονικό σημείο όπου θα αρχίσει να μειώνεται ο ρυθμός αύξησης.

Σε επόμενο στάδιο αυτό που θέλουμε να παρατηρήσουμε - όπως αναφέρουν οι ειδικοί -  είναι μια μικρή μεταβλητότητα των παραπάνω μεγεθών (σταθεροποίησή τους) ώστε να οδηγηθούμε αργότερα σε αυτό που όλοι ευχόμαστε, δηλαδή στη μείωσή τους.

Η εξέλιξη της παραπάνω καμπύλης δεν θα είναι ομαλή. Θα υπάρχουν ημέρες με σημαντικές διακυμάνσεις ενδεχομένως αντίθετες με την πορεία των προηγούμενων ημερών. Αναφερόμαστε δηλαδή σε διάγραμμα διασποράς με μη γραμμική συσχέτιση των μεταβλητών. Αυτό είναι αναμενόμενο. Όμως αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η τάση .

Μέχρι στιγμής (26 Μαρτίου 2020) η Ελλάδα εμφανίζει στοιχεία ήπιου περάσματος του πρώτου μήνα από την καταγραφή του αρχικού κρούσματος.

Αυτό ασφαλώς «θέλουμε» να επαληθευθεί σε λίγες μέρες. Τότε που αφενός κρούσματα που δεν είχαν εντοπισθεί θα καταγραφούν και αφετέρου τα περιοριστικά μέτρα θα εμφανίσουν την αποτελεσματικότητά τους στον περιορισμό της διασποράς.

Το αύριο της οικονομίας μετά τον Covid-19

Οι όποιες οικονομικές συνέπειες γίνονται αντικείμενο ανάλυσης με την βασική προϋπόθεση ότι είμαστε υγιείς. Αυτό είναι κάτι περισσότερο από αυτονόητο.

Αρκετοί υποστηρίζουν ότι μπαίνουμε σε νέα ύφεση (double bottom) χειρότερη από αυτή του 2008. Αναφέρονται δε και σε συγκεκριμένα ποσοστά μείωσης του ΑΕΠ.

Δυσκολεύομαι να αντιληφθώ το σκεπτικό τους δεδομένου ότι αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στην διαδικασία εξέλιξης ενός παγκόσμιου φαινομένου του οποίου η χρονική διάρκεια αλλά και η ένταση μας είναι άγνωστα.

Μοιάζει σαν κάποιος να υποστηρίζει ότι ο χρόνος και ο τρόπος που θα χρειαστεί η ανθρωπότητα για να απαλλαγεί από την  πανδημία δεν θα είναι καθοριστικοί παράγοντες που θα προσδιορίσουν την διάρκεια και την ένταση της ύφεσης που θα ακολουθήσει. Είναι δύσκολο να πεισθεί κάποιος για το ρεαλιστικό μιας τέτοιας άποψης.

Θα προτιμούσα να αναφέρονται σε διαφορετικά σενάρια ανάλογα με τα προηγούμενα δύο χαρακτηριστικά (διάρκεια και ένσταση) και πάνω σε αυτά να γίνονται οι εκτιμήσεις τους.

Στο σενάριο κατά το οποίο η σημερινή κατάσταση θα είναι σε σύντομο διάστημα παρελθόν θα ήθελα από τους προηγούμενους «εκτιμητές» να θυμηθούν ( από προηγούμενες περιπτώσεις) ή να φανταστούν το αναμενόμενο rebound της οικονομίας. Η οικονομία αντιδρά βίαια (έντονα ανοδικά) όταν ξεπερνά (σύντομα και οριστικά) ένα εξίσου έντονο αρνητικό σοκ.

Covid-19: Οι σκέψεις για το μετά

Όταν όλη αυτή η κατάσταση θα παρελθόν θα υπάρχει ο χρόνος για να αναλογιστεί και να αξιολογήσει κάποιος τη μορφή της οικονομίας  - κοινωνίας που χαρακτηρίζει την ανθρωπότητα την τελευταία 20ετία αλλά και από πριν. Ουσιαστικά την εξέλιξή της μετά τον  Β’ Παγκόσμιο πόλεμο.

Παγκοσμιοποίηση

Πολλή σκέψη θα διοχετευθεί στο να κρίνουμε τα υπέρ και τα κατά της ευκολίας που κάποιος μπαίνει σε ένα αεροπλάνο και έρχεται από το Γουχάν  στην Αθήνα όπου εκτός από τις αποσκευές του ενδεχομένως μεταφέρει και «άλλα». Ταυτόχρονα όμως και της ανάλογης ευκαιρίας που η πληροφορία, η τεχνολογία, το φάρμακο ή η γνώση μπορεί να έρθει.

Τότε θα έχουμε βιωματικά καταλάβει ότι η παγκοσμιοποίηση έχει δύο όψεις. Κάτι που αιτιολογεί την ύπαρξη και υποστηρικτών αλλά και πολέμιών της.

Κρατική παρέμβαση

Τότε θα αναλογιστούμε αν προκειμένου να ξεπεραστεί μια ύφεση στην οικονομία είναι προτιμητέα η  επιβολή μέτρων λιτότητας ή η παροχή στην αγορά νέου χρήματος. Τότε θα σκεφτούμε το κατά πόσο η περικοπή των δαπανών μπορεί ποτέ να επιβάλλεται σε κονδύλια που αφορούν την υγεία!

Πολύ λόγος θα γίνει (για μια ακόμα φορά) για το αν η Ευρώπη είναι ενωμένη ή διχασμένη σε δύο στρατόπεδα. Και αν σε αυτή την ένωση κρατών οι «λογικές» του Μερκαντιλισμού και του Δεσποτισμού (προσαρμοσμένες στο σήμερα) έχουν πράγματι εκλείψει.

Σε αυτή τη φάση του απολογισμού θα συνειδητοποιήσουμε ότι στην οικονομία αυτό που χαρακτηρίζει σαν «σωστή» μια πολιτική είναι ο χρόνος (οι υπάρχουσες συνθήκες) και ο τρόπος που εφαρμόζεται. Δεν υπάρχουν «γενικές καλές συνταγές». Αυτό ασφαλώς αφορά και το βαθμό παρέμβασης του κράτους.

Άλλη μια ευκαιρία θα μας δοθεί για να θυμηθούμε την ύπαρξη αστάθμητων παραγόντων στην οικονομική ζωή. Παράγοντες των οποίων η πιθανή εμφάνιση μπορεί να ανατρέψει την προηγούμενη πορεία. Ασφαλής πρόβλεψη δεν μπορεί να υπάρξει. Αυτό μεταξύ άλλων θα πρέπει να μας κάνει περισσότερο προσεκτικούς στις κινήσεις και προσδοκίες μας.

Τελειώνοντας

Αυτή η λίστα σκέψεων κλείνει αλλά δεν ολοκληρώνεται με την ηθική διάσταση του θέματος.

Ασφαλώς δεν γνωρίζουμε το πως εμφανίστηκε αυτός ο ιός Covid-19 ούτε με βεβαιότητα το από το που πράγματι ξεκίνησε.

Αναφορικά με το πρώτο θέλω να πιστεύω ότι η φύση αποφάσισε την μετάλλαξη ή εξέλιξη κάποιου προϋπάρχοντος ιού και δημιούργησε τον Covid -19. Σχετικά με το δεύτερο η στοχοποίηση συγκεκριμένης περιοχής ξεφεύγει των ενδιαφερόντων μου.

ΥΓ. Η πέτρα, το σίδερο, το ατσάλι δεν αντέχουν. Ο άνθρωπος αντέχει.

Νίκος Καζαντζάκης (1883 - 1957)

Οικονομικοί κύκλοι (Οικονομικές διακυμάνσεις)

Κεφάλαιο 9ο

Α. Οικονομικοί κύκλοι  - Οικονομικές διακυμάνσεις 

  • Η οικονομία διαχρονικά έχει τάση ανοδική. Δηλαδή αναπτύσσεται = αύξηση ΑΕΠ και εισοδήματος.
  • Η ανάπτυξη όμως γίνεται μέσα από εναλλαγή καλών και άσχημων ημερών (οικονομικοί κύκλοι).
  • Επομένως μέσω κυκλικών διακυμάνσεων = οικονομικοί κύκλοι.
  • Οι οικονομικοί κύκλοι δεν έχουν την ίδια διάρκεια και ένταση στα χαρακτηριστικά τους.

 

  • Ο κάθε οικονομικός κύκλος έχει 4 φάσεις:
  1. Άνοδος ή άνθηση
  2. Κρίση (ανώτατο σημείο ανόδου)
  3. Κάθοδος
  4. Ύφεση (κατώτατο σημείο της καθόδου)

 

 

  • Η βασική μακροοικονομική σχέση με την οποία μπορείτε να βρίσκετε τα χαρακτηριστικά της κάθε φάσης είναι:
  • Επενδύσεων ↑Απασχόλησης ΣΠ → ↓ανεργίας → ↑Υ → ↑C → ↑S → ↑P
  • Ασφαλώς μια ↓ επενδύσεων προκαλεί τα αντίθετα με τα πάνω αποτελέσματα.
  • Επενδύσεις σημαίνει δημιουργία ΝΕΟΥ κεφαλαίου
  • C= consumption = κατανάλωση (κάτι σαν τη ζήτηση που ξέρετε)
  • Ρ = τιμές (επίπεδο τιμών)

Τα αίτια εμφάνισης των οικονομικών κύκλων

Δυο είναι οι βασικές θεωρίες

  1. Εξωτερικοί παράγοντες (γενεσιουργός αιτία): Πόλεμοι, εφευρέσεις, νέες τεχνολογικές ανακαλύψεις, τυχαία γεγονότα
  2. Ενδογενείς παράγοντες – προέρχονται από την ίδια την οικονομία.
    1. Νομισματικό φαινόμενο = Λάθος διαχείριση της προσφοράς χρήματος.
    2. Θεωρίες υποκατανάλωσης και υπερεπένδυσης

 

8 Χρόνια με λιτότητα

Ποιο ακριβώς είναι το σημερινό στίγμα της Ελληνικής οικονομίας μετά από 8 χρόνια με λιτότητα; Ας φωτογραφήσουμε μερικά αντιπροσωπευτικά στοιχεία (οικονομικούς δείκτες) στην προσπάθειά μας όχι να το εντοπίσουμε - είναι γνωστή η οικονομική, και όχι μόνο, πραγματικότητα της χώρας μας - όσο να αναλύσουμε το εάν οδηγούμαστε στην έξοδο από την κρίση ή περνάμε σε οριστική υποβάθμιση της οικονομίας μας.

ΑΕΠ (Η αξία της παραγωγής)

Εξ ορισμού ύφεση σημαίνει μείωση του ΑΕΠ, και πράγματι  από τα 239 € δις το 2009 φτάσαμε στα 185 € δις το 2015 (Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ - ΑΕΠ σε σταθερές τιμές του 2010). Ασφαλώς αυτό μεταφράζεται (η άλλη όψη του ΑΕΠ) και σε μείωση του εισοδήματος.

Η μείωση της παραγωγής είναι γνωστό ότι προκαλεί αύξηση της ανεργίας, άρα μείωση του εισοδήματος, επομένως μείωση της κατανάλωσης. Σαν αποτέλεσμα οδηγούμαστε σε  περαιτέρω μείωση της παραγωγής και να ‘μαστε αντιμέτωποι με τον γνωστό φαύλο κύκλο της ύφεσης.

Λιτότητα (οι συνέπειες)

Η λέξη λιτότητα εισέβαλε στην οικονομία της χώρας και βέβαια δεν αναφέρεται μόνο στον περιορισμό της ιδιωτικής και δημόσιας δαπάνης. Επεκτείνεται και στον περιορισμό (έως και εξαφάνιση) των τραπεζικών χρηματοδοτήσεων προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.

Ταυτόχρονα επιβάλλεται μια θεαματική αύξηση της φορολόγησης φυσικών και νομικών προσώπων σε μια προσπάθεια βελτίωσης της εικόνας του ισοζυγίου της Γενικής Κυβέρνησης.

Στο σημείο αυτό, οι ασκούντες την οικονομική πολιτική ξεχνούν τον  Arthur Laffer. Η γνωστή καμπύλη (Laffer curve) δείχνει τη σχέση μεταξύ ύψους φορολογικών συντελεστών και φορολογικών εσόδων.

Σαν αποτέλεσμα συμβαίνει το αναμενόμενο. Δηλαδή μείωση των φορολογικών εσόδων (από παραγωγή, εισαγωγές και εισοδήματα – εισπραττόμενοι φόροι) από τα 48,1 € δις το 2009 σε 44,8 € δις το 2015. (Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ). Βεβαίως κάποιος θα ισχυριστεί ότι η μείωση των φορολογικών εσόδων οφείλεται κυρίως στη μείωση της παραγωγής - εισοδημάτων. Εμείς όμως αυξήσαμε τους φόρους σε περίοδο μείωσης του ΑΕΠ! Αυτή η εντυπωσιακή πολιτική ασφαλώς περιορίζει (σταδιακά) την ικανότητα (του φορολογούμενου) πληρωμής των φόρων. Αναμενόμενο λοιπόν το αποτέλεσμα της μείωσης των φορολογικών εσόδων του κράτους.

Στο σημείο αυτό παρατηρείται το πρώτο εντυπωσιακό στοιχείο. Προσπαθώντας να αυξήσουμε τα έσοδα του κράτους από τους φόρους αφοπλίζουμε τους φορολογούμενους!!!

Δανειοδότηση

Το 2010 κορυφώνεται η δανειοδότηση του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας που φθάνει τα 125,4 € δις (Πηγή: tradingeconomics.com).

Η μείωση του εισοδήματος (που πρωτο-εμφανίζεται την ίδια περίοδο) ασφαλώς δυσχεραίνει έως και καθιστά αδύνατη αφενός την κανονική αποπληρωμή των δανείων, και αφετέρου την φορολογική συνέπεια των ιδιωτών προς το Δημόσιο και τα ταμεία με αποτέλεσμα να αναφερόμαστε πλέον σε ένα μη εξυπηρετούμενο ιδιωτικό χρέος.

Δεν μπορούμε βέβαια να ξεχάσουμε και το Δημόσιο χρέος που το 2015 ανέρχεται σε 311,4 € δις (Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ).

Και εδώ μας εμφανίζεται το δεύτερο εντυπωσιακό στοιχείο! Σε Μακρο επίπεδο ζητάμε ρύθμιση του Δημοσίου χρέους από τους δανειστές, ενώ σε Μικρο επίπεδο δεν προσφέρουμε αντίστοιχη ρύθμιση. Αντίθετα καταφεύγουμε σε πλειστηριασμούς! Ταυτόχρονα αναζητάμε funds για να αγοράσουν τα κόκκινα δάνεια ενδεχομένως στο 10 - 15 % της αξίας τους! Δηλαδή αν οι Τράπεζες προσέφεραν στους (κάποτε) πελάτες τους ένα κούρεμα της τάξης του 60 - 70 % θα έχαναν;

Επίλογος

Θα συμφωνήσουμε ότι η λιτότητα είναι ένα από τα εργαλεία για να αντιμετωπιστεί η ύφεση και να περάσει η οικονομία σε ρυθμούς ανάπτυξης.

Θα διαφωνήσουμε όμως με τον τρόπο που αυτή ασκείται. Πρόκειται για ένα ισοπεδωτικό οριζόντιο τρόπος τιμωρίας της προηγούμενης συμπεριφοράς μας και ταυτόχρονα απαγορευτικό της όποιας νέας ιδιωτικής πρωτοβουλίας - προσπάθειας! Στο ίδιο δε διάστημα αναφοράς ατυχώς δεν βλέπουμε την ύπαρξη προθυμίας για πραγματικές αλλαγές σε βασικές δομές της οικονομία μας (γνωστές και σαν μεταρρυθμίσεις).

Είμαστε της άποψης ότι η πολυετής λιτότητα και με τον τρόπο που εφαρμόζεται από μόνη της δεν οδηγεί στην ανάπτυξη, αλλά αντίθετα στην φτωχοποίηση των πολιτών και σε μια υποβάθμιση της οικονομίας.

 

Προσφέροντας (..) στην ύφεση το «χαρακτηριστικό» της απύθμενης!

Η ύφεση λοιπόν στην Ελληνική οικονομία παραμένει έχοντας βέβαια για παρέα την συνεχιζόμενη συρρίκνωση του εισοδήματος, την διατήρηση του πολύ υψηλού ποσοστού  ανεργίας,  την μετανάστευση περίπου 400.000 ατόμων, και το πολύ άγνωστο αύριο!  Η διαιώνιση του προηγούμενου «μείγματος» ατυχώς μας επιτρέπει, αντί του παραμένει να χρησιμοποιήσουμε το βαθαίνει!  Κάποιοι μάλιστα αναρωτιούνται γιατί η πολυπόθητη ανάκαμψη της οικονομίας ΔΕΝ εμφανίζεται! (8 Χρόνια με λιτότητα)

Δηλαδή, βάσει ποιας λογικής η οικονομία θα έπρεπε να έχει περάσει σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης; Δυσκολεύομαι να αντιληφθώ – χωρίς να γίνω οπαδός της μαγείας -  το πως  μια οικονομία μπορεί να ξεπεράσει την ύφεση όταν ΔΕΝ κάνει κινήσεις προς την αντίθετη της περαιτέρω συρρίκνωσής της κατεύθυνση!

Συγκεκριμένα, ο δημόσιος τομέας με την ασκούμενη δημοσιονομική πολιτική (η νομισματική ΔΕΝ υπάρχει πλέον..) αυτοβούλως ή καθ' υπαγόρευση, αυτό το οποίο ουσιαστικά κάνει είναι μέσω μιας αδιανόητης πολιτικής είσπραξης φόρων να γεμίσει τα άδεια (λόγω αντιπαραγωγικής, ή σπάταλης επιχειρηματικής δραστηριότητας) ταμεία. Το σκέλος των εσόδων λοιπόν πάει (αριθμητικά) καλά! Όμως με ποιο τρόπο - η δημόσια λογική, διαχειρίζεται αυτό το καλά;  Αποπληρώνει το χρέος του δημοσίου προς τον ιδιωτικό τομέα; Αυξάνονται οι κοινωνικές παροχές; Όλοι γνωρίζουμε το τι συμβαίνει. Και το μόνο που συμβαίνει είναι ότι  καλύπτονται οριακά οι πάγιες υποχρεώσεις. Βέβαια, ατυχώς το πρωτότυπο είναι ότι στις πάγιες δεν περιλαμβάνονται οι προηγούμενες υποχρεώσεις!  Μέσα σε αυτό το πλαίσιο λειτουργίας τα περιθώρια για δημόσιες επενδύσεις θα λέγαμε ότι είναι αρκετά δυσδιάκριτα!

Φοβάμαι ότι ως και οι ιδέες του σπουδαίου Οικονομολόγου John Maynard Keynes (1883 - 1946)  «ακούγονται» ανεδαφικές!

Ευτυχώς όμως υπάρχει και ο ιδιωτικός τομέας…Για να σκεφτούμε λοιπόν ποιος Έλληνας ή ξένος επιχειρηματίας  θα επενδύσει στην Ελλάδα και γιατί;

Μάλιστα! Περιβάλλον: πολιτικό, χρηματοπιστωτικό, φορολογικό (How tax incetives influence investment), εργασιακό, ασφαλιστικό, νομίσματος, μέλους της ΕΕ ή όχι, αβέβαιο έως και παντελώς άγνωστο. Και βέβαια το αβέβαιο δεν αφορά το μακρινό μέλλον (ασφαλώς πάντα είναι) αλλά κυριολεκτικά το πολύ κοντινό αύριο! Λέτε η λέξη αβεβαιότητα να αποτελεί κίνητρο για επενδύσεις..;

Εάν τα δεδομένα είναι αυτά (που φοβάμαι ότι είναι ακριβώς αυτά ή χειρότερα) και εμείς ονειρευόμαστε την εμφάνιση της ανάπτυξης μάλλον μας διακρίνει  έντονη ουτοπική φαντασία..!!

Και υπάρχουν περιπτώσεις που το πέρασμα της φαντασίωσης στην πραγματικότητα οδηγεί σε εφιάλτη!

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Αποπληθωρισμός και ύφεση: Deflationary Spiral

Αν θέλαμε να «φωτογραφίσουμε» την οικονομία των χωρών (τουλάχιστον) της Νότιας Ευρώπης, ασφαλώς  η πρώτη ξεκάθαρη παρατήρηση θα σχετιζόταν με το «βύθισμα» των οικονομιών τους σε μια 6ετή ύφεση.

Επιχειρώντας να κάνουμε focus σε συγκεκριμένα κομμάτια της φωτογραφίας, χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία θα παρατηρούσαμε μεγάλο χρέος (Δημόσιο και Ιδιωτικό), μείωση του ΑΕΠ, υψηλό ποσοστό ανεργίας, σημαντική μείωση του εισοδήματος, και περιορισμένες επενδύσεις παρά τα χαμηλά επιτόκια.

Η άποψή μας για τα αίτια αυτής της τόσο έντονης και μεγάλης σε διάρκεια ύφεσης έχει εκφραστεί σε προηγούμενα άρθρα μας.

Οι σημερινές σκέψεις μας αφορούν το αντίθετο φαινόμενο του πληθωρισμού που παρατηρείται, δηλαδή αυτό του αποπληθωρισμού.

Είναι γνωστό ότι ο αποπληθωρισμός είναι συνώνυμο της αρνητικής μεταβολής του γενικού επιπέδου των τιμών. Δηλαδή, αρνητικός πληθωρισμός.

Σαν πρώτο άκουσμα, κάποιος θα το θεωρήσει σαν θετικό γεγονός σκεπτόμενος  ότι μπορεί πλέον να αγοράζει (με την ίδια ποσότητα χρήματος) μεγαλύτερη ποσότητα αγαθών.

Ερμηνεύοντας όμως λίγο περισσότερο την έννοια του αποπληθωρισμού θα καταλήγαμε στις παρακάτω δύο παρατηρήσεις:

Αποπληθωρισμός και χρέος

Η ύπαρξη αποπληθωρισμού στην πραγματικότητα αυξάνει το υπάρχον χρέος.

Για παράδειγμα, αν κάποιος δανείστηκε 100  για ένα χρόνο με επιτόκιο 5 % και με πληθωρισμό 10 %, η πραγματική αξία των χρημάτων που θα επιστρέψει μετά από ένα χρόνο θα ισούταο με 105/1,1 = 95,45 €.

Αν έχουμε αποπληθωρισμό, έστω της τάξης του 10 %, ο παρανομαστής του προηγούμενου κλάσματος θα είναι ίσος με 0,9 με αποτέλεσμα το ποσό που θα πρέπει να επιστραφεί να είναι 116,67 €.

Αποπληθωρισμός και παραγωγή

Η μείωση των τιμών θα οδηγήσει σε μείωση της παραγωγής που μεταξύ άλλων σημαίνει είτε μείωση μισθών είτε απολύσεις. Δηλαδή νέα μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος.

Μεμονωμένα ή συνδυαστικά, οι παραπάνω παρατηρήσεις οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η ύφεση διατηρείται ή και βαθαίνει περισσότερο!

Κάποιος άλλος θα ισχυριστεί ότι το παραπάνω αρνητικό ενδεχόμενο μερικώς περιορίζεται λόγω των χαμηλών επιτοκίων που ασφαλώς σημαίνει πιο «φτηνό» χρήμα.

Άρα θα υπάρχει μερικό αντιστάθμισμα του αποπληθωρισμού, αλλά και κίνητρο για «νέο» δανεισμό, επενδύσεις, αύξηση της παραγωγής, μισθών με τελικό αποτέλεσμα την έξοδο της οικονομίας από την ύφεση.

Όμως σε αυτό το σενάριο έχουμε δύο ερωτηματικά. Πως κάποιος θα δανειστεί όταν οι Τράπεζες δεν χορηγούν κεφάλαια στην πραγματική οικονομία; Αλλά και γιατί κάποιος να δανειστεί  προκειμένου να παράγει ένα προϊόν το οποίο θα πουλήσει σε μειωμένη τιμή;

Τα παραπάνω δεδομένα οδηγούν στην εμφάνιση του deflationary spiral, δηλαδή στην διαιώνιση της ύφεσης λόγω του αποπληθωρισμού (deflation)

Αποπληθωρισμός και ύφεση. Μήπως να δημιουργήσουμε τεχνητό πληθωρισμό

Στην φάση αυτή της οικονομίας, το «κακό» εργαλείο που ονομάζεται πληθωρισμός ίσως είναι απαραίτητο για το «ξεκόλλημα» από την ύφεση.

Μια από τις μορφές εμφάνισης «τεχνητού» πληθωρισμού είναι το κόψιμο νέου χρήματος.

Η εμφάνιση πληθωρισμού δεν είναι αρνητικό φαινόμενο για τη συγκεκριμένη φάση της οικονομίας. Όπως αναλύσαμε παραπάνω αφενός θα μειώσει την πραγματική αξία των (προς επιστροφή) δανείων. Ταυτόχρονα η «εμφάνιση» νέου χρήματος θα αυξήσει την κατανάλωση, η οποία με τη σειρά της θα δώσει ώθηση στην αύξηση της παραγωγής, της απασχόλησης, του εισοδήματος. Δηλαδή θα οδηγήσει την οικονομία σε ανάκαμψη.

Τα διαθέσιμα «εργαλεία» της οικονομίας ανά φάση του οικονομικού κύκλου είναι γνωστά. Πάντα βέβαια με ύπαρξη λεπτών  ισορροπιών μεταξύ σωστής και λανθασμένης κίνησης. Δηλαδή το «σωστό» εργαλείο του σήμερα όταν επιτελέσει την αποστολή του πρέπει να αποσυρθεί γιατί θα μετεξελιχτεί αύριο σε καταστροφικό.

 

Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ υπόσταση των ΥΠΟΘΕΤΙΚΩΝ μοντέλων της Οικονομίας.

Είναι πολλές οι φορές που μαθητές ή φοιτητές (στα πρώτα 6μηνα) αμφισβητούν την πρακτική χρησιμότητα των “θεωρητικών” οικονομικών υποδειγμάτων. Αυτή η αμφισβήτηση άλλοτε εκφράζεται άμεσα – λεκτικά, ενώ σε άλλες περιπτώσεις “προδίδεται” από τη γλώσσα του σώματος.

Είναι πράγματι δύσκολο πριν εμβαθύνεις κάποιες έννοιες, δηλαδή τις εξετάσεις σε επόμενο (Πανεπιστημιακό) επίπεδο, να αντιληφθείς το εάν ή όχι λειτουργούν στην πραγματικότητα.

Ένα παράδειγμα θα μπορούσε να είναι η Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων η οποία - ως γνωστόν - μας προσδιορίζει τις μέγιστες παραγωγικές δυνατότητες μιας οικονομίας εάν τηρούνται οι γνωστές προϋποθέσεις λειτουργίας της. Βεβαίως εδώ “βρίσκεται” και το κλασικό ερώτημα: Υπάρχει οικονομία που παράγει μόνο δύο αγαθά; ΟΧΙ, δεν υπάρχει, αλλά…

Πριν προχωρήσουμε στην “μεταφορά” της χρησιμότητας του παραπάνω υποδείγματος της “υποθετικής” οικονομίας στην “πραγματική” θα θέλαμε να αναφερθούμε (εν συντομία) σε δύο από τα βασικά χαρακτηριστικά της σημερινής κατάστασης της Ελληνικής οικονομίας.

Θα την χαρακτηρίζαμε λοιπόν σαν μια οικονομία α) βυθισμένη στην ύφεση, με αρνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης της παραγωγής - εισοδήματός της (ΑΕΠ) και β) με πολύ υψηλή ανεργία,  που ασφαλώς προσπαθεί να ανακάμψει, δηλαδή να αυξήσει την παραγωγή και την απασχόληση, αλλά με τρόπο που εμείς δεν αντιλαμβανόμαστε.

Επιστρέφοντας στην καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων να εστιάσουμε την προσοχή μας στα παρακάτω σημεία:

  1. Στην θέση των δύο (2) αγαθών που παράγονται μπορείτε να φανταστείτε δύο (2) ομάδες αγαθών (π.χ. κεφαλαιουχικά – καταναλωτικά) ή δύο (2) κλάδους της οικονομίας (π.χ. βιομηχανία – τουρισμός).
  2. Είναι γνωστό ότι η αύξηση της ποσότητας ενός αγαθού πραγματοποιείται (κατά κανόνα) με μεταφορά συντελεστών παραγωγής από το άλλο αγαθό.
  3. Όταν η οικονομία λειτουργεί σε ένα σημείο που βρίσκεται στον εσωτερικό χώρο της εν λόγω καμπύλης, είτε ΔΕΝ χρησιμοποιεί όλους τους διαθέσιμους συντελεστές παραγωγής, είτε ΔΕΝ τους χρησιμοποιεί ορθολογικά, ή συμβαίνουν ταυτόχρονα και τα δύο προηγούμενα, με αποτέλεσμα να μην εξαντλεί τις παραγωγικές της δυνατότητες. Το ότι δεν τις εξαντλεί δεν σημαίνει ότι δεν τις  έχει!
  4. Η μετατόπιση της καμπύλης προς τα δεξιά, σημαίνει αύξηση των παραγωγικών δυνατοτήτων (οικονομική ανάπτυξη) το οποίο είναι και ένα από τα ζητούμενα όλων των οικονομιών.

Μεταφερόμενοι τώρα στην “πραγματική” εικόνα της Ελληνικής οικονομίας φανταστείτε το τι θα συνέβαινε ΑΝ γινόταν ανακατανομή, μεταφορά δηλαδή πόρων (συντελεστών παραγωγής) από ένα κλάδο παραγωγής που λόγω ειδικών αλλά και γενικότερων οικονομικών συνθηκών βρίσκεται σε ύφεση – αδράνεια (π.χ. βιομηχανία ή κατασκευές) σε άλλο κλάδο που έχει, αλλά και ειδικά στη χώρα μας, ΠΡΕΠΕΙ να έχει δυναμική (π.χ. τουρισμός – εξαγωγές). Σε αυτήν την περίπτωση θα πετυχαίναμε το “ορθολογικό” της χρήσης των παραγωγικών συντελεστών για τη συγκεκριμένη  οικονομία.

Η παραπάνω κίνηση – μεταξύ άλλων - θα μπορούσε να σημαίνει και μερική αξιοποίηση των “εν δυνάμει” παραγωγικών συντελεστών, με αποτέλεσμα η οικονομία να  “πλησιάζει” τις μέγιστες παραγωγικές της δυνατότητες. Ασφαλώς με αυτό τον τρόπο δεν θα εξασφαλίζαμε την “πλήρη” απασχόληση των παραγωγικών συντελεστών (εξάλλου αυτό είναι επικίνδυνο για την οικονομία) αλλά θα μειώναμε την ανεργία.

Τέλος, είναι γνωστό ότι η ανάπτυξη ενός κλάδου δευτερογενώς αφορά και άλλους τομείς που λειτουργούν “περιφερειακά” του πρώτου και επηρεάζονται θετικά από αυτόν. Για παράδειγμα, η ανάπτυξη του τουρισμού, συμπαρασύρει και εκείνες τις υπηρεσίες – τομείς που απαραίτητα συνοδεύουν την άφιξη των τουριστών (εστίαση,  εμπορικά καταστήματα, κ.α.).

Ελπίζουμε με αυτή τη σύντομη αναφορά στην Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων μιας ΥΠΟΘΕΤΙΚΗΣ οικονομίας να είναι περισσότερο αντιληπτό ότι η λέξη ΥΠΟΘΕΤΙΚΗ δεν απέχει πάντα  από τη λέξη ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ.