Posts

Το χρηματιστηριακό κραχ στην Αμερική του 1929. Η μαύρη Πέμπτη (24 Οκτωβρίου)

Αμερική 1929. Ξημέρωνε η Πέμπτη 24 Οκτωβρίου που μαζί με τις επόμενες τρεις ημέρες ο κόσμος θα τις χαρακτήριζε αργότερα σαν τις πλέον καταστροφικές για την Αμερικανική χρηματιστηριακή ιστορία (κραχ 1929) με τραγικές οικονομικές -  κοινωνικές επιπτώσεις για μεγάλος μέρος του πληθυσμού της χώρας.  Ήταν οι «μαύρες» μέρες του χρηματιστηρίου των Η.Π.Α που αργότερα και μαζί με άλλους λόγους οδήγησαν στην μεγάλη παγκόσμια ύφεση της επόμενης 10ετίας.

Οι λόγοι που οδήγησαν στο χρηματιστηριακό κραχ

Η Αμερικανική οικονομία έχοντας απέναντι της μια οικονομικά διαλυμένη από τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο Ευρώπη γνώριζε την προηγούμενη περίοδο μεγάλους ρυθμούς ανάπτυξης λόγω των τεχνολογικών ανακαλύψεων της τότε εποχής που έδωσαν ώθηση κύρια στη βιομηχανική ανάπτυξη και όχι μόνο. Αποτέλεσμα  ήταν η δημιουργία υπερπαραγωγής βασισμένης όμως στην έντονη κρατική πολιτική δανειοδοτήσεων.

Μια από τις συνέπειες της συγκεκριμένης φάσης της οικονομίας ήταν η μεγάλη αύξηση των τιμών των πρώτων υλών, των αγαθών και βέβαια των μετοχών.

Βρισκόμαστε δηλαδή σε ένα περιβάλλον μιας υπερδανεισμένης οικονομίας όπου η ζήτηση (πλέον) υπολείπεται της (υπέρ) παραγωγής - προσφοράς. Όμως τα δάνεια «απαιτούν» πάντα την εξόφλησή τους και η διαφαινόμενη λύση ήταν η πώληση των μετοχών μεγάλο μέρος των οποίων είχε αγοραστεί μέσω δανειοδότησης.

Συγχρόνως είναι το κατάλληλο timing για «κάποιους» σημαντικούς επενδυτές για μεγάλες πωλήσεις μετοχών (των οποίων οι τιμές έχουν δυσθεώρητα αυξηθεί) ώστε να καταγράψουν (πραγματικά) κέρδη.

Όσοι ήταν μπροστά από μια οθόνη και παρακολουθούσαν την παγκόσμια χρηματιστηριακή αγορά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 με την τρομοκρατική επίθεση στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης γνωρίζουν ότι η λέξη «πανικός» στα χρηματιστήρια σημαίνει ομαδικές πωλήσεις και τις περισσότερες φορές χωρίς όριο τιμής στις μετοχές. Και οι συνθήκες «τέλειου» πανικού (για τους λόγους που προηγούμενα αναφέραμε) εμφανίστηκαν την 24 Οκτωβρίου 1929 στις Η.Π.Α με ανατροφοδότηση του πανικού στις επόμενες τρεις ημέρες.

 « More than $25 billion in individual wealth was lost» σύμφωνα με το https://www.bbc.co.uk/programmes/b00h9xh8

Η οικονομία είχε για μια ακόμα φορά «θυμίσει» ότι για αμιγώς ενδογενείς ή για (τύποις) εξωγενείς παράγοντες  μετά την υπερθέρμανση της - αυτό που λέγεται  peak της αγοράς - «τιμωρεί» αυτούς που πιστεύουν στο εντελώς ανεδαφικό και επικίνδυνο «The sky is the limit”.

Οι συνέπειες του χρηματιστηριακού κραχ

Τα επόμενα χρόνια η Αμερική έζησε μια από τις βαθύτερες υφέσεις στην παγκόσμια ιστορία που βέβαια μεταφέρθηκε και εκτός της χώρας και οδήγησε στη μεγάλη ύφεση του 1929-1939.

Το 1933 περίπου 15 εκατομμύρια δηλαδή το 30% του εργατικού δυναμικού ήταν άνεργοι, ενώ το περίπου 50% των Αμερικανικών τραπεζών είχαν χρεοκοπήσει. (Πηγή: https://www.history.com/topics/great-depression/1929-stock-market-crash

Ενώ οι μισθοί μειώθηκαν κατά 42% με την οικονομική ανάπτυξη να υποχωρεί κατά 50%. (Πηγή: https://www.thebalance.com/stock-market-crash-of-1929-causes-effects-and-facts-3305891)

 

Τα επόμενα χρόνια

Χρειάστηκαν πολλά χρόνια (και κατά πολλούς) ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος για να πάρει μπρος η Αμερικανική οικονομία κύρια λόγω της ανάπτυξης της «πολεμικής» βιομηχανίας.

Αναφορικά με την οικονομική πολιτική που εφαρμόστηκε και αρκετά χρόνια μετά έφτασε η στιγμή που το «αόρατο χέρι» της ελεύθερης αγοράς του Adam Smith (1723-1790) παραχώρησε τη θέση του στις απόψεις του John Maynard Keynes (1883 – 1945) ο οποίος υποστήριζε ότι για να λυθεί το πρόβλημα της ανεργίας που αντιμετώπιζε ο δυτικός κόσμος μετά το κραχ της Νέας Υόρκης (1929), θα έπρεπε  να παρέμβει το κράτος και χρηματοδοτώντας την οικονομία και τις επιχειρήσεις να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας.

Τα «μονοπάτια» που μας οδήγησαν στην οικονομική κρίση του 2009 (Α’ μέρος)

Οι (ατυχείς) συγκρίσεις

Προσπαθώντας να συγκρίνουμε το βιοτικό επίπεδο της μεσαίας τάξης 10 χρόνια πριν την οικονομική κρίση του 2009 σε σχέση με το σήμερα, μάλλον θα δυσκολευτούμε να πιστέψουμε ότι τα στοιχεία αφορούν κατοίκους της ίδιας χώρας!

Η προηγούμενη διαπίστωση ασφαλώς δεν σημαίνει ότι χαρακτηρίζουμε την καταναλωτική συμπεριφορά του μέσου Έλληνα στην προ του 2009 δεκαετία σαν ορθολογική σε σχέση με τις τότε πραγματικές οικονομικές δυνατότητές του. Όμως σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα, ο υπερ-καταναλωτισμός να μεταλλάσσεται σε αρνητική κατανάλωση και με τις γνωστές τραγικές κοινωνικές διαστάσεις, ιστορικά μας παραπέμπει στο κραχ της Αμερικής του 1929 και στην μεγάλη ύφεση που ακολούθησε.

Περίοδος 1998 – 2008. Η εικονική χρυσή 10ετία!

Mε αρκετή δόση «δημιουργικής λογιστικής» στην εμφάνιση των μακροοικονομικών μεγεθών (μείωση πληθωρισμού, επιτοκίων, ελλειμμάτων, εξωτερικού χρέους), η Ελλάδα πιάνει τα κριτήρια του Μάαστριχ, και πανηγυρικά εισέρχεται (σαν πλήρες μέλος) στο club της ενωμένης Ευρώπης τον Ιούνιο του 2000!

Από την 1η Ιανουαρίου του 2002, μαζί με τις υπόλοιπες 11 χώρες, η χώρα υιοθετεί το ευρώ με ισοτιμία 1€ = 340,75 δρχ.

Η εισροή των κοινοτικών πακέτων στήριξης που είχε αρχίσει από τη 10ετία του 1980 συνεχίζεται με το τρίτο κοινοτικό πλαίσιο στήριξης (17 τρις δρχ). Οι «αριθμοί» προσδίδουν μια εντυπωσιακή εικόνα στα μακροοικονομικά μεγέθη!

Οι επιχειρήσεις επεκτείνουν την δραστηριότητά τους σε μια νέα αγορά. Αυτή που δημιουργήθηκε μετά το άνοιγμα της ενωμένης Ευρώπης προς τις χώρες του πρώην Συμφώνου της Βαρσοβίας.

Μέρος της χρηματοδότησης (με κόστος ασφαλώς χαμηλότερο του τραπεζικού δανεισμού) των νέων επιχειρηματικών projects προσφέρει η είσοδος των μετοχών των εταιριών στο Χρηματιστήριο, όπου οι διαφαινόμενες «λαμπρές» προοπτικές ανάπτυξης σε συνδυασμό με το νέο επάγγελμα των «παπαγάλων» εκτοξεύουν (ήδη από το 1997-99) τις τιμές των μετοχών τους! Στο διάστημα Σεπ, 1997 – Σεπ, 1999 ο  Γενικός δείκτης του ΧΑΑ από τις 1.700 μονάδες βρέθηκε στις 6.300!

Ο τρόπος με τον οποίο αρκετές εταιρίες εκπλήρωσαν τα κριτήρια της επιτροπής κεφαλαιαγοράς για την είσοδό τους στο Χρηματιστήριο θύμιζε εν πολλοίς  τον τρόπο με τον οποίο οι μακροοικονομικοί δείκτες της Ελλάδας εκπλήρωσαν τα κριτήρια του Μάαστριχ!

Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1999, το Ελληνικό χρηματιστήριο, επίμονα πλουτίζει  τον οποιονδήποτε ασχολείται με αυτό! Με τη διαφορά ότι ο πλουτισμός είναι στα χαρτιά! Αυτά, δηλαδή τα χαρτιά,  εμφανίζουν το αρχικά υπενδεδυμένο (!) κεφάλαιο του 1.000.000 δρχ. να έχει γίνει σε 2 – 3 μήνες 5.000.000 δρχ.! Όμως παρά την υπερ-απόδοση,  ελάχιστοι πωλούν τις μετοχές τους ώστε να καταγράψουν πραγματικά κέρδη.

Οι υπεραποδόσεις του Ελληνικού χρηματιστηρίου κορυφώθηκαν το 1999

Είναι η περίοδος που άπαντες «επενδύουν» στο Χρηματιστήριο. Κάποιοι όμως, και είναι οι περισσότεροι, αγνοούν τους βασικούς «κανόνες» λειτουργίας του.. Η περίοδος που όλοι οι Έλληνες, ανεξαρτήτως προηγούμενης ειδικότητάς τους, έγιναν οικονομολόγοι – αναλυτές της πορείας των μετοχών ΟΛΩΝ των εισηγμένων εταιριών! Η εποχή που γνωστός μου γιατρός μου «υποδείκνυε» ποιων εταιριών μετοχές να αγοράσω! Δεν θυμάμαι εγώ - σαν οικονομολόγος, να του έχω «διδάξει»  ιατρικά θέματα..

Σε αυτή την κάκιστη σχέση με την πραγματικότητα συμβάλλει το καθημερινά επαναλαμβανόμενο  γνωστό ανέκδοτο the sky is the limit,  αλλά και οι εκτιμήσεις - δηλώσεις  από επίσημα χείλη  ότι το χρηματιστήριο  θα ξεπεράσει τις 7.000 μονάδες”.

Κατά τη διάρκεια αυτής της «μαγικής» περιόδου, τα ποσά που μπήκαν στα ταμεία των εταιριών (από την εισαγωγή των μετοχών τους  στο χρηματιστήριο) αλλά και στη συνέχεια (λόγω αυξήσεων του μετοχικού κεφαλαίου τους) υποτίθεται ότι χρηματοδότησαν τον εκσυγχρονισμό,  την ανταγωνιστικότητά και τις παραγωγικές επενδύσεις τους!

Όπως ακριβώς υποτίθεται ότι και η Ελλάδα διοχέτευσε προς την «αντίστοιχη κατεύθυνση»  τα τεράστια κονδύλια που εισέπραττε από την Ε.Ε.

Και με την ίδια λογική του υποτίθεται είχαμε: αύξηση του βιοτικού επιπέδου, τις Porsche να «συνωστίζονται», τις διακοπές των 40 ημερών – τουλάχιστον οι μισές στο εξωτερικό, τις καθημερινές εξόδους – φυσικά σε πολυτελείς προορισμούς, αλλά και απαραίτητα τις πισίνες στα νεόκτιστα σπίτια! Που να βρεις θάλασσα στην Ελλάδα; Και από ενδυματολογικές συνήθειες,  ασφαλώς  μόνο «φιρμάτες» καταστάσεις... Το ερώτημα δεν ήταν το πως θα πληρώσω, αλλά το ποια από τις 5-6 κάρτες μου θα διαλέξω για να πληρώσω!

Ο εικονικός πλουτισμός

Ασφαλώς ούτε λόγος για την χρηματοδότηση των νέων καταναλωτικών προτύπων. Ας είναι καλά οι τράπεζες! Να σου τηλεφωνούν για να σε ενημερώσουν ότι έχει εγκριθεί δάνειο στο όνομά σου που ουδέποτε είχες ζητήσει, ήταν πράγματι αρκετά πρωτότυπο!

Πόσο εύκολος ήταν τελικά ο πλουτισμός! Η απόκτηση σπιτιών, αυτοκινήτων, σκαφών, γενικά καταναλωτικών αγαθών που απλά θέλαμε! Και βέβαια ακόμα ποιο εύκολο να λες το σπίτι ΜΟΥ,  το αυτοκίνητό ΜΟΥ ή το σκάφος ΜΟΥ!

Στην πραγματικότητα υπήρχε και το δάνειό ΜΟΥ, το οποίο έχει την «κακή» συνήθεια να πρέπει να επιστραφεί. Όμως ξεχάσαμε ότι ο τίτλος του ΜΟΥ υπάρχει αν και όταν επιστραφεί.

Μέχρι τότε υπήρχε  πλουτισμός με «πίστωση»!

Και ποιος παρείχε την πίστωση; Ασφαλώς όχι ο ένας καταναλωτής στον άλλο..

Νέα «συνειρμική» σκέψη μεταξύ του παραπάνω μικροοικονομικού εικονικού πλουτισμού και του αντίστοιχου μακροοικονομικού, επίσης εικονικού, της χώρας (Είναι βιώσιμο το Ελληνικό χρέος;)

ΥΓ. Στο Β’ μέρος της ανάλυσης θα αναφερθούμε στο «θορυβώδες σπάσιμο αυτής της φούσκας αλλά και στο μερίδιο ευθύνης που αναλογεί στον καθένα»

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το