Άρθρα

Βιβλία ΑΟΘ - βοηθήματα για τη Μικρο – Μακροοικονομία

Αυτά τα βιβλία ΑΟΘ – βοηθήματα της Μικρο – Μακροοικονομίας στοχεύουν να «οδηγήσουν» τη σκέψη του μαθητή – υποψήφιου των σχολών Οικονομίας και Πληροφορικής - ώστε να κατανοήσει τη λογική που βρίσκεται πίσω από τα οικονομικά ακούσματα.

Είναι μια καταγραφή εκείνων των τρόπων μεταφοράς της γνώσης που όλα αυτά τα χρόνια σαν καθηγητής Οικονομικών προσπαθώ να περάσω στους μαθητές μου.

Και αυτή η προσπάθεια μεταφοράς σχετίζεται με την «αποκωδικοποίηση» και την «ακολουθία» της οικονομικής σκέψης. Κάτι που «απομακρύνει» τη στείρα απομνημόνευση εννοιών, η οποία ασφαλώς δεν είναι αρκετή για να αντιμετωπίσει ο υποψήφιος με επιτυχία τις πανελλαδικές εξετάσεις.

Α΄ Τεύχος (Θεωρία - Εφαρμογές)

Μικρο Μακροοικονομία, Α΄τεύχος , Θεωρία

Μικρο Μακροοικονομία, Α΄τεύχος , Θεωρία

 

Στο Α’ τεύχος αυτής της σειράς βιβλίων – βοηθημάτων για το μάθημα της Οικονομίας (πρώην ΑΟΘ) γίνεται αναλυτική παρουσίαση της θεωρίας των κεφαλαίων της Μικρο και της Μακροοικονομίας, σύμφωνα με την εξεταστέα ύλη 2020 -21.

Η θεωρία συνοδεύεται από συχνές εφαρμογές, που θα επιτρέψουν στον αναγνώστη να αντιληφθεί την πρακτική εφαρμογή της στις ασκήσεις.

Στην ανάλυση του κάθε κεφαλαίου, συμπληρωματικά αναφέρονται, αφενός εκείνα τα σημεία που θα πρέπει να γίνουν απόλυτα κατανοητά  και τα οποία συνήθως προβληματίζουν και αφετέρου παραδείγματα από την καθημερινότητα, κάτι που θεωρούμε βασικό για την κατανόηση και εμπέδωση της θεωρίας.

 

Β΄ Τεύχος (Ασκήσεις – Ερωτήσεις)

Μικρο Μακροοικονομία, Β΄τεύχος, Ασκήσεις

Μικρο Μακροοικονομία, Β΄τεύχος, Ασκήσεις

Στο Β’ τεύχος  αυτής της σειράς θα βρείτε:

1.  Ερωτήσεις σωστού – λάθους.

2. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.

3. Ασκήσεις.

4. Λυμένες ασκήσεις πολλών πιθανών ερωτημάτων καθώς και

5. Ασκήσεις πανελλαδικών εξετάσεων.

Θεωρούμε ότι το επίπεδο των ασκήσεων – ερωτήσεων, καθώς και το πλήθος τους, θα προετοιμάσει επαρκώς τον υποψήφιο για την επιτυχή προετοιμασία του πάνω στα θέματα των Πανελλαδικών εξετάσεων.

 

Γ΄ Τεύχος (Μεθοδολογία)

Μικρο Μακροοικονομία, Γ΄τεύχος, Μεθοδολογία

Μικρο Μακροοικονομία, Γ΄τεύχος, Μεθοδολογία

 

Στο Γ’ τεύχος  αναλύεται η μεθοδολογία επίλυσης των ασκήσεων και ερωτήσεων, καθώς και η καθοδήγηση της σκέψης, η οποία με βεβαιότητα θα μας οδηγήσει στην σωστή απάντηση.

Είμαστε της άποψης ότι ο υποψήφιος χρειάζεται περισσότερο να αντιληφθεί το «σκεπτικό» επίλυσης κάθε άσκησης – ερώτησης, παρά να απομνημονεύσει μια έτοιμη «εικόνα» λυμένης άσκησης.

 

 

 

 

Πιστεύουμε ότι αυτά τα βιβλία - βοηθήματα θα φανούν χρήσιμα σε μαθητές της Β’ και Γ’ Λυκείου που προετοιμάζονται για την εισαγωγή τους σε σχολές Οικονομίας και Πληροφορικής, αλλά και σε συναδέλφους καθηγητές που διδάσκουν το μάθημα της Οικονομίας.

 

 

 

 

Όταν ο πραγματικός κόσμος «αντιμετωπίζει» την οικονομία.

Ο πραγματικός κόσμος

Και να λοιπόν εμείς οι «ενημερωμένοι, σωστοί και λογικοί» καταναλωτές που επιδιώκοντας το προσωπικό όφελος, σε αυτό που λέγεται "ο πραγματικός κόσμος", και αφού πρώτα δούμε το πορτοφόλι μας (τα χρήματά μας,) άντε και τις τιμές, προβαίνουμε στις ανάλογες κινήσεις (αγορές) ώστε να το αδειάσουμε!

Τώρα αν δεν μας φτάνει το περιεχόμενό του, κανένα πρόβλημα. Ένα καταναλωτικό δάνειο ήταν στη διάθεσή μας (πριν από μια 10ετία)  με συνοπτικές διαδικασίες.

Πρόσθετα δε, έχουμε την υπέρ ικανότητα να γνωρίζουμε όλες τις τιμές, να μην επηρεαζόμαστε από την μόδα, τις νέες συνήθειες, τις προσταγές της νέας τεχνολογίας, τα καλέσματα του marketing και τη συναισθηματική μας διάθεση!

Λειτουργούμε δηλαδή, σαν ένα τέλεια προγραμματισμένο robot;

Ιδιαίτερα ρητορική η ερώτηση, και καθόλου πραγματική, μια και στην πράξη τα ανθρώπινα όντα (όχι τα μηχανήματα) συνήθως λειτουργούν παρορμητικά επηρεαζόμενα από τρίτους παράγοντες που συνήθως είναι πολύ δύσκολη η απομόνωσή τους, επομένως και ο έλεγχός  τους.

Θα θέλαμε να είμαστε εκείνοι οι σωστοί και λογικοί καταναλωτές που αποφεύγουν τις λάθος κινήσεις. Αυτό όμως στους περισσότερους δεν συμβαίνει. Το αποτέλεσμα των λανθασμένων ενεργειών θα φανεί στο λίγο μετά ή στο όχι μακρινό αύριο.

Η οικονομική σκέψη

Για να δούμε όμως τη θέση της οικονομίας σχετικά με το ποια είναι τα χαρακτηριστικά της ορθολογικής συμπεριφοράς και πως ορίζει τον ορθολογικό καταναλωτή. Εκείνον δηλαδή τον «σωστό» καταναλωτή που αναφερθήκαμε προηγουμένως.

Στην οικονομία χρησιμοποιούμε το όρο ορθολογικός καταναλωτής για να χαρακτηρίσουμε εκείνον τον καταναλωτή που λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς του εισοδήματος και των τιμών των αγαθών, δαπανά με τέτοιο τρόπο το εισόδημά του ώστε να μεγιστοποιεί τη χρησιμότητα (utility maximisation) από την κατανάλωση. Αυτή είναι η επιδίωξή του.

Και προχωρώντας λίγο την ανάλυση, κατασκευάσαμε τον χάρτη καμπυλών αδιαφορίας και τη γραμμή του εισοδηματικού περιορισμού[1] (budget line) και στο σημείο τομής της δεύτερης με την ευρισκόμενη όσο πιο δεξιά στο χώρο καμπύλη αδιαφορίας[2] (indifference curve) έχουμε τον μέγιστο δυνατό συνδυασμό ποσοτήτων κατανάλωσης δύο αγαθών – έστω, τσάι (Χ) και καφές (Ψ).

Δηλαδή ορίσαμε το σημείο Α (Qx, QΨ) της καμπύλης αδιαφορίας U2 (Διάγραμμα 2.1), όπου ο καταναλωτής με τους περιορισμούς του εισοδήματός του και των τιμών των αγαθών μεγιστοποιεί την χρησιμότητα.

Γραμμή εισοδηματικού περιορισμού και καμπύλες αδιαφορίας

Γραμμή εισοδηματικού περιορισμού και καμπύλες αδιαφορίας. Μανώλης Αναστόπουλος

Ασφαλώς, η όποια μεταβολή των τιμών των αγαθών ή του εισοδήματος, ισοδυναμεί με μετατόπιση της γραμμής του εισοδηματικού περιορισμού, και επομένως με τον προσδιορισμό ενός νέου σημείου μεγιστοποίησης της χρησιμότητας.

Για παράδειγμα, μια μείωση της τιμής του τσαγιού (ΡΧ) θα οδηγήσει σε αύξηση της ποσότητας που θα καταναλωθεί (αλλά και σε μείωσης της ποσότητας του καφέ), κάτι που εμφανίζεται στο Διάγραμμα 2.2 με μετατόπιση της Γ.Ε.Π1 προς τα δεξιά (καμπύλη Γ.Ε.Π2) και με νέο σημείο (δυνατής) μεγιστοποίησης της χρησιμότητας το Β επί της U3.

Στη συνέχεια, και αν ενώσουμε τα σημεία Α και Β, μπορούμε να κατασκευάσουμε την καμπύλη ζήτησης του τσαγιού η οποία δείχνει (όπως θα αναλύσουμε παρακάτω) τις ζητούμενες ποσότητες σε διαφορετικά επίπεδα τιμών.

Οικονομική σκέψη vs πραγματικού κόσμου

Η επίδραση της μεταβολής των τιμών.

Η επίδραση της μεταβολής των τιμών. Μανώλης Αναστόπουλος

Έχοντας μια συνάρτηση χρησιμότητας (έστω η κλασική Cobb-Douglas: U = Χα . Ψβ ) και με την βοήθεια των παραγώγων μπορούμε εύκολα να υπολογίσουμε τον οριακό λόγο υποκατάστασης (MRS – Marginal rate of substitution). Ο MRS αφενός εκφράζει την κλίση της καμπύλης αδιαφορίας σε ένα συγκεκριμένο σημείο, και αφετέρου τη σχέση ανταλλαγής μεταξύ των δύο αγαθών, την οποία σχέση ο καταναλωτής είναι διατεθειμένος να δεχτεί.

Βρίσκουμε και την κλίση της Γ.Ε.Π που εκφράζει το λόγο (Px/PΨ) με τον οποίο τα δύο αγαθά μπορούν να ανταλλαγούν, και χρησιμοποιώντας την μέθοδο του Lagrange[3] βρίσκουμε τις άριστες (δυνατές) ποσότητες κατανάλωσης των δύο αγαθών (μεγιστοποίηση της χρησιμότητας), κάτω από τους περιορισμούς του εισοδήματος και των τιμών - σημείο Α (Διάγραμμα 2.1 - σημείο τομής των καμπυλών).

Αυτό που περιγράφουμε είναι ένα μοντέλο (οικονομικό – μαθηματικό) που μας επιτρέπει να λύσουμε ένα «πρόβλημα». Πρόσθετα, μας βοηθά αφενός να καταλάβουμε το πως λειτούργησε η καταναλωτική μας συμπεριφορά και αφετέρου μας δίνει την δυνατότητα να την προβλέψουμε στο μέλλον. Και αυτά, μέσα σε ένα θεωρητικό πλαίσιο συμπεριφοράς του καταναλωτή που οδηγεί στην μεγιστοποίηση της χρησιμότητας.

Λειτουργούμε όμως έτσι;

Ασφαλώς όμως στην καθημερινότητα (στον πραγματικό κόσμο), μπαίνοντας σε ένα super market  ή ένα πολυκατάστημα, δεν υπολογίζουμε τον οριακό λόγο υποκατάστασης για τον εξισώνουμε με τον λόγο των τιμών ώστε να αποφασίσουμε ποια ποσότητα αγαθών θα αγοράσουμε.

Ναι, θα δούμε τις τιμές, θα προβληματιστούμε αν θα αγοράσουμε το Α ή το Β προϊόν (και ατυχώς όχι πάντα σε σχέση με τα χρήματα που έχουμε) έχοντας την «θέληση» να καλύψουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις ανάγκες μας, δηλαδή να μεγιστοποιήσουμε την χρησιμότητα από την κατανάλωση.

Όμως όταν αγοράζουμε, δεν χρησιμοποιούμε «παραγώγους», αλλά περισσότερο το ένστικτο, την παρόρμηση, την ψυχολογία της στιγμής. Και αυτή η στιγμή, μπορεί να έχει επηρεαστεί από μια άριστα διακοσμημένη βιτρίνα, από την ικανότητα ενός υπαλλήλου να πείθει, από τη σκηνή μιας εκπομπής στην τηλεόραση, από κάποιον που περπάταγε στο απέναντι πεζοδρόμιο και τράβηξε το βλέμμα μας, από μια σχετική διαφήμιση, από το χρόνο αναφοράς, από την ψυχολογία[4] (διάθεση) μας στην συγκεκριμένη μέρα, ακόμα και από τον καιρό.

Η λίστα των πιθανών παραγόντων που είναι δυνατόν να μας επηρεάσει δεν εξαντλείται με τα προηγούμενα παραδείγματα.

Ο μέσος άνθρωπος, δεν έχει πετύχει να τιθασεύει την όποια ψυχολογία (συναίσθημα) της στιγμής μέσα από της λογική που «υποτίθεται» ότι πάντα υπάρχει[5]. Και βέβαια η λογική δεν είναι «μια» για όλους.

Αυτό είναι κάτι που το marketing και οι σύγχρονες τεχνικές του γνωρίζουν πολύ καλά.

Επίλογος

Καταλήγοντας, και αναφορικά με την καταναλωτική μας συμπεριφορά μας, είναι δύσκολο να αποδεχτούμε ότι η ορθολογική συμπεριφορά (rational behavior) είναι εκείνη που χαρακτηρίζει την καθημερινότητά μας. Αντίθετα, είμαστε της άποψης ότι λειτουργούμε κάτω από συνθήκες άμεσης ή έμμεσης «καθοδήγησης» ή με παρόρμηση της στιγμής.

Σε αυτή την περίπτωση, θα αναφερόμαστε σε μη ορθολογική συμπεριφορά (Irrational behavior) οπότε δεν αποδεχόμαστε την ύπαρξη του Homo economicus[6]

Είναι πολύ δύσκολο να αποκτήσουμε την ικανότητα να «νικήσουμε» το marketing ή να απομονώσουμε την (σε συγκεκριμένο χρόνο) διάθεσή μας.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Πως θα καταλάβουμε τη οικονομία».

[1] Η γραμμή εισοδηματικού περιορισμού ορίζεται  ανάλογα με το εισόδημα (Ι) και τις ποσότητες (Q) και τιμές (Ρ) δύο αγαθών (Χ και Ψ). Δηλαδή, Ι = Qx.Px + QΨΨ

[2] Μια καμπύλη αδιαφορίας αναφέρεται σε συνδυασμούς ποσοτήτων δύο αγαθών (Χ και Ψ) που είναι διατεθειμένος να καταναλώσει ένας καταναλωτής. Χαρακτηριστικό της καμπύλης είναι το κάθε σημείο της ορίζει ένα  συνδυασμό που δίνει στον καταναλωτή την ίδια χρησιμότητα (U) με οποιοδήποτε άλλο. Βέβαια όσο πιο δεξιά βρίσκεται μια καμπύλη στον χάρτη καμπυλών αδιαφορίας ο καταναλωτής απολαμβάνει μεγαλύτερη χρησιμότητα.

[3] Joseph-Louis Lagrange (1736 -  1813). Γάλλος (κατ άλλους Ιταλός) μαθηματικός και αστρονόμος.

[4] Η πρώτη αναφορά έγινε από τον Σκωτσέζο οικονομολόγο – φιλόσοφο  Adam Smith (1723 – 1790)  ο οποίος υποστήριξε ότι η ψυχολογία του ατόμου δεν είναι πάντα άριστη και κατά συνέπεια μπορεί να επηρεάσει την ορθότητα των οικονομικών αποφάσεων.

[5] Δύο βραβεία Nobel έχουν απονεμηθεί στους Daniel Kahneman(2002) και στον Richard H. Thaler (2017) των οποίων οι εργασίες ήταν πάνω στη σχέση οικονομικών και ψυχολογίας στην ατομική λήψη αποφάσεων.

[6] Ο όρος Homo economicus αναφέρεται στην ικανότητα του ανθρώπου να παίρνει ορθολογικές αποφάσεις και πρώτος αναφέρθηκε στον όρο ο  John Stuart Mills το 1836.

Πανελλαδικές – Επαναφορά συντελεστών βαρύτητας

Το να αξιολογείς διαφορετικά την σημασία (Συντελεστές βαρύτητας) κάποιων μαθημάτων ανά επιστημονικό πεδίο είναι κάτι που με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Πιστεύω ότι είναι θέμα «απλής λογικής» αν αυτή βέβαια εξακολουθεί να υπάρχει.

Πριν μέρες διαβάσαμε την πρόθεση θέσπισης ενός συστήματος όπου τα Πανεπιστήμια θα βάζουν κατώτατο επιτρεπτό βαθμό εισαγωγής σε μάθημα/τα που θεωρούν σημαντικά ανά σχολή.

Και αυτή η πρόθεση σύμφωνα με τη δική μου λογική θα ήταν προς τη σωστή κατεύθυνση.

Το σκεπτικό και στις δύο περιπτώσεις όπως και σε κάθε άλλη επί του θέματος «φαντάζομαι» ότι είναι η ύπαρξη ενός «καλού» επιπέδου γνώσης στα σημαντικά μαθήματα ή το αντικείμενο ανά σχολή. Κάτι που με τη σειρά του θα «προσφέρει» τη δυνατότητα στον αυριανό φοιτητή να παρακολουθήσει με «ομαλό» τόπο στην σταδιακή διεύρυνση της ύλης που θα συναντήσει στο Πανεπιστήμιο.

Οικονομικές σχολές

Διαβάσαμε ότι στο 4ο επιστημονικό πεδίο οι συντελεστές βαρύτητας θα είναι Μαθηματικά Κατεύθυνσης (1,3) και Οικονομία (0,7).

Μεταφέροντας τη σκέψη μου στις Οικονομικές σχολές και όχι τις σχολές Πληροφορικής αναρωτιέμαι για κάτι πολύ απλό.

Αρχικά θέλω να υποθέσω ότι το όποιο σκεπτικό δεν αφορά το επίπεδο των Μαθηματικών (κατεύθυνσης) που θα συναντήσει ο υποψήφιος στις Πανελλαδικές. Και αυτό απομακρύνεται από τη σκέψη μου γιατί υποθέτω ότι γνωρίζουμε βασικά πράγματα. Για παράδειγμα την εξεταστές ύλη της Οικονομίας αλλά και τα θέματα των Πανελλαδικών εξετάσεων εδώ και 20 χρόνια.

Επομένως η συζήτηση γίνεται για την ύλη του Πανεπιστημίου.

Το πρώτο μου ερώτημα είναι. Για την παρακολούθηση της Οικονομικής Ανάλυσης και της Μικρο, Μακροοικονομίας το βασικό προαπαιτούμενο είναι η καλή γνώση των Μαθηματικών ή της Οικονομίας;

Κύριοι (αν δεν το γνωρίζετε) ακόμα και στα τμήματα της Οικονομικής Επιστήμης (που έχουν πράγματι καλό επίπεδο Μαθηματικών και Στατιστικής) τα Μαθηματικά συμμετέχουν (ασφαλώς) στη συνέχιση της Οικονομίας. Δεν προηγούνται της Οικονομικής γνώσης.

Δεν θα «καταλάβω» την Οικονομία μέσω των Μαθηματικών. Με τη χρήση τους θα την πάω παρακάτω. Θα την συνεχίσω.

Με αυτή την (όχι σύνθετη..) έννοια το βασικό προαπαιτούμενο για τις σπουδές μου πάνω στην Οικονομία είναι η ίδια η Οικονομική γνώση.

Κλείνοντας τις σκέψεις μου μένει η «απορία». Γιατί το μάθημα της Οικονομίας δεν έχει τον μεγαλύτερο συντελεστή βαρύτητας για την εισαγωγή στις Οικονομικές σχολές;;;

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ (ΑΟΘ) - Στατιστικά βαθμολογίας ΓΕΛ 2020

Ανακοινώθηκαν λοιπόν σήμερα οι βαθμολογίες και τα στατιστικά στην Οικονομία (ΑΟΘ) που ήρθαν απλά να επιβεβαιώσουν τις εκτιμήσεις.

Τα θέματα όπως αναφέραμε στο video (Απαντήσεις θεμάτων Πανελλαδικών 2020)  ήταν «επιεικώς» βατά με αποτέλεσμα ένα σημαντικό ποσοστό της τάξης του 27,38 % να βρίσκεται μεταξύ 18 – 20, ενώ για την περσινή χρονιά το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 12,22%. Αυτό ασφαλώς δεν μας εκπλήσσει.

Ο προβληματισμός μας για το μάθημα της Οικονομίας βρίσκεται αλλού. Και συγκεκριμένα στα παρακάτω θέματα:

 

Οι αποφάσεις για την ύλη και τον τρόπο - ώρες διδασκαλίας του μαθήματος.

Την σχολική χρονιά 2018-19 οι εβδομαδιαίες ώρες διδασκαλίας ήταν 3 ενώ η ύλη αποτελείτο από 5 κεφάλαια. Την επόμενη χρονιά 2019-20 διπλασιάζονται οι διδακτικές ώρες ενώ προστίθενται (μόνο) 3 κεφάλαια.

Αυτή η λογική τι ακριβώς σημαίνει; Ότι πριν ήταν λίγες οι ώρες ή ότι η προσθήκη τριών κεφαλαίων της Μακροοοκονομίας απαιτούσε τον διπλασιασμό των ωρών.

Και τα δύο ενδεχόμενα μας βρίσκουν να μη συμφωνούμε.

Αναφορικά με τον τρόπο διδασκαλίας, δεν θυμάμαι καμία διαφοροποίηση τα τελευταία τουλάχιστον 15 χρόνια. Αυτό βέβαια δεν λειτουργεί από μόνο του. Ακολουθεί το επίπεδο και τον τρόπο εξέτασης του μαθήματος Πανελλαδικά. Ατυχώς όμως ούτε εδώ υπάρχουν διαφορές μέσα στα χρόνια.

Το επίπεδο δυσκολίας των θεμάτων στις Πανελλαδικές εξετάσεις.

Ένα από τα χαρακτηριστικά των «σωστών» θεμάτων σε τόσο σοβαρές εξετάσεις όπως οι Πανελλαδικές είναι αυτό που λέγεται «κλιμακούμενος βαθμός δυσκολίας».

Όταν συμβαίνει αυτό υπάρχει η δυνατότητα αφενός να γράψει κάποιος μέτρια και αφετέρου να διαφοροποιηθεί η ανταμοιβή της μεγάλης προσπάθειας από την μικρότερη.

Κατά τη γνώμη μας αυτό δεν συνέβη στα φετινά θέματα και το γιατί δυσκολευόμαστε να αντιληφθούμε.

Η έννοια του επαγγελματικού προσανατολισμού

Σκοπός του επαγγελματικού προσανατολισμού είναι να ανακαλύψει το προφίλ του κάθε μαθητή, να ενημερώσει για τα μαθήματα και τις προοπτικές των αντίστοιχων σχολών και καταλήγοντας να προτείνει τις σωστές επιλογές για τον εκάστοτε μαθητή.

Δεν έχουμε ουδεμία πρόθεση να κρίνουμε το βαθμό στον οποίο υπάρχει σωστός επαγγελματικός προσανατολισμός. Αλλά το να ακούς μαθητή στις αρχές της Γ Λυκείου να σου λέει ότι θέλει να σπουδάσει Οικονομία – έτσι γενικά μας ανησυχεί ιδιαίτερα.

Το συγκεκριμένο δηλαδή άτομο δεν γνωρίζει τις μεγάλες διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των πόσων πολλών οικονομικών σχολών.

Οι μαθητές

Το ποσοστό που τείνει να παγιοποιηθεί στο (περίπου) 40 % των μαθητών που γράφουν κάτω από τη βάση μεταφράζεται με πολλούς τρόπους.

Πρώτον, κυκλοφορεί ευρέως ότι η Οικονομία είναι το εύκολο μάθημα της παρέας.

Ανεξάρτητα από τη δική μας άποψη η οποία διαμορφώθηκε όχι στα σχολικά χρόνια αλλά μετά από πολλά χρόνια σπουδών πάνω στην οικονομική επιστήμη, όταν θεωρείς κάτι εύκολο το πιο πιθανό είναι και να το χάσεις..

Η υποτίμηση οδηγεί σε καταβολή μικρότερης προσπάθειας. Σε αυτή την περίπτωση το όχι ικανοποιητικό αποτέλεσμα είναι αναμενόμενο.

Δεύτερον, η επιλογή οικονομικών σχολών επειδή κάποιος θεωρεί ότι δεν θα πάει καλά σε άλλα επιστημονικά πεδία δεν είναι ότι το καλύτερο για την μετέπειτα επαγγελματική πορεία του νέου.

Η επιστήμη που θα σπουδάσουμε πρέπει να είναι αυτή που μας αρέσει. Αν αυτή αντιπροσωπεύει τα πραγματικά θέλω μας θα προσπαθήσουμε και θα τα καταφέρουμε.

Η λογική πάω Οικονομικά επειδή δεν μπορώ να περάσω στο Πολυτεχνείο δεν θα μας δικαιώσει στο αύριο της ζωής μας.

Αυτές βέβαια είναι οι δικές μας απόψεις.

Θα χαρούμε να ακούσουμε τις δικές σας είτε συμφωνούμε είτε το αντίθετο.

Bitcoin. Video - Μια νέα μορφή χρήματος ή ανατροπή του γνωστού νομισματικού συστήματος;

Ξέρουμε ήδη αρκετά για το bitcoin. ‘Όμως το ενδιαφέρον πλέον βρίσκεται στις συνέπειες  της εδραίωσης αυτού του νέου ψηφιακού νομίσματος για την μορφή της οικονομίας που ξέρουμε.

Και οι περισσότεροι θα σκεφτούν: Έχουμε διαβάσει, έχουμε δει τόσα πολλά video, κάνουμε ήδη συναλλαγές με αυτό. Τι το νέο θα ακούσουμε τώρα;;

Ίσως τίποτα που δεν ξέρετε..

Όμως  για εμένα γνώση ΔΕΝ είναι «μαζεύω» πληροφορίες. Αλλά η ανάλυση και εξαγωγή συμπερασμάτων από τις πληροφορίες που συγκέντρωσα. Εκεί εμφανίζονται τα ουσιαστικά ερωτήματα…εκεί θα συμφωνήσει ή διαφωνήσει ο καθένας μας..

Στο τέλος αυτού του video παραθέτουμε αυτά ακριβώς τα «ερωτήματα» που μας γέννησε η έλευση του bitcoin στην οικονομική και όχι μόνο ζωή μας.

Δύο είναι τα βασικά. Το πρώτο σχετίζεται με το ότι για πρώτη φορά νόμισμα δεν εκδίδεται από το κράτος μέσω της Κεντρικής τράπεζας. Το δε δεύτερο ότι οι συναλλαγές με Bitcoin δεν είναι γνωστές στα κρατικά (τραπεζικά) αρχεία.

 

Οι Μηχανισμοί της Οικονομίας: Μέρος 1 - Δύο βασικά στοιχεία που συνήθως ξεχνάμε

Μηχανισμοί της Οικονομίας. Αρχικά να σκεφτούμε ότι το σημείο εκκίνησης των δύο βασικών συμμετεχόντων στην αγορά - παραγωγών και καταναλωτών - είναι εντελώς διαφορετικό. Οι πρώτοι θα ήθελαν να πουλήσουν τα προϊόντα τους στις μεγαλύτερες δυνατόν τιμές, ενώ οι δεύτεροι (ακριβώς το αντίθετο) να τα αγοράσουν όσο γίνεται πιο φτηνά.

Επομένως καταλαβαίνουμε ότι δεν πρόκειται για μια και τόσο «φιλική» συνάντηση, αλλά για μια σύγκρουση διαφορετικών συμφερόντων.

Δεν μπορεί να κερδίζουν όλοι

Σε αυτή την ιδιότυπη σκακιέρα οι βασικοί παίκτες (επιχειρήσεις και καταναλωτές) μέσα από μια ανταγωνιστική σχέση επιδιώκουν το προσωπικό όφελος. Δηλαδή το κέρδος που θα οδηγήσει στον πλουτισμό. Αυτός (αν και εκφράζεται με διαφορετικούς τρόπους) είναι ο στόχος και των δύο.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι οι μηχανισμοί της οικονομίας δεν επιτρέπουν να κερδίζουν όλοι. Αυτό δεν είναι το συνηθισμένο. Κατά κανόνα όταν λέμε ότι ο Α κέρδισε συγχρόνως εννοούμε ότι κάποιος Β έχασε ή κατ’ ελάχιστο, μειώθηκε το επιδιωκόμενο όφελός του.

Για παράδειγμα, μια επιχείρηση έστω ότι μειώνει του μισθούς των υπαλλήλων της. Με την προϋπόθεση ότι τα έσοδα της θα παραμείνουν σταθερά θα πετύχει αύξηση των κερδών της. Ταυτόχρονα όμως οι υπάλληλοι θα έχουν χάσει (απολέσει) μέρος του μισθού τους.

Το risk υπάρχει πάντα

Το δεύτερο στοιχείο που πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη είναι ότι στην οικονομία δεν υπάρχουν «σίγουρες» κινήσεις. Αντίθετα η όποια οικονομική απόφαση περιλαμβάνει την ανάληψη κινδύνου (risk). Αυτό που σήμερα εμφανίζεται σαν μια σωστή τοποθέτηση χρημάτων στο αύριο ενδέχεται να αποδειχθεί ότι ήταν λανθασμένη.

Και αυτό όχι (απαραίτητα) γιατί δεν «ζυγίσαμε» σωστά τα δεδομένα αλλά γιατί η εμφάνιση αστάθμητων παραγόντων οδήγησε την σημερινή σωστή σκέψη σε αυριανό ατυχές αποτέλεσμα.

Για παράδειγμα, μπορεί εξετάζοντας τις οικονομικές συνθήκες (στο χρόνο αναφοράς) να προχωρήσαμε στην αγορά ενός σπιτιού και στο κοντινό μέλλον να αυξήθηκαν σε μεγάλο βαθμό οι φόροι επί της ακίνητης περιουσίας ή λόγω μεγάλης προσφοράς ακινήτων να μειώθηκε η αξία του.

Δεν είναι λίγοι που μέσα στα χρόνια της κρίσης που ξεκίνησε το 2009 έχουν πει «μακάρι να ήμουνα στο ενοίκιο».

Εάν γνωρίζαμε τα παραπάνω ενδεχόμενα το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα προχωρούσαμε στην εν λόγω αγορά.

Μέσα από την προηγούμενη αναφορά καταλαβαίνουμε ότι η  κυκλικότητα χαρακτηρίζει την οικονομία.

Δεν υπήρξε ποτέ οικονομική δραστηριότητα (π.χ. εμπόριο, ναυτιλία, τουρισμός, κατασκευές, κ.α.) ή αξία κάποιας μορφής χρήματος (π.χ. μετοχές, ομόλογα, χρυσός) των οποίων η σε συγκεκριμένη περίοδο ανοδική πορεία δεν ανακόπηκε κάποια στιγμή για να ακολουθήσει αυτό που λέγεται κρίση ή πτώση της τιμής – αξίας του.

Παρόμοιοι όροι με το sky is the limit που χρησιμοποιείται στις χρηματιστηριακές αγορές  δεν σχετίζονται με την πραγματικότητα.

Επίλογος

Κλείνοντας αυτό το 1o μέρος στην ενότητα "Οι Μηχανισμοί της Οικονομίας" θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι στην οικονομία δεν μπορεί να κερδίζουν όλοι. Δεν υπάρχουν «οργανισμοί» που λειτουργούν με σκοπό τον πλουτισμό άλλων.

Η λέξη δωρεάν δεν υφίσταται στην οικονομική πραγματικότητα.

Αυτό που κατά κανόνα συμβαίνει στις οικονομικές συναλλαγές είναι η επιδίωξη του προσωπικού οφέλους κάτω από συνθήκες αφενός κινδύνου (risk) και αφετέρου περιορισμών.

Επανάληψη ΑΟΘ: Ερωτήσεις για την ζήτηση

Επανάληψη! Μια ευκαιρία για τη σκέψη μας να ξεκαθαρίσει (μεταξύ άλλων) εκείνα τα «γιατί» που βρίσκονται πίσω από γνωστά θέματα.

Για παράδειγμα, στη θεωρία της ζήτησης έχουμε μάθει πολλά σχετικά με τη συμπεριφορά του καταναλωτή. Κανόνες, νόμους και λογικές που συνδέονται μεταξύ τους. Αυτές οι σχέσεις γίνονται πιο εύκολα αντιληπτές όταν έχουμε κατανοήσει  τους λόγους που αιτιολογούν την εμφάνισή τους.

Με τις παρακάτω 10 ερωτήσεις για την επανάληψη της ζήτησης πιστεύουμε ότι θα έχουμε συμβάλλει προς αυτή την κατεύθυνση.

 

Ερωτήσεις

  1. Όταν η συνθήκη ceteris paribus συνοδεύει τη σχέση δυο μεταβλητών (μεγεθών) πρακτικά τι εννοούμε;
  1. Στην αγορά ενός αγαθού συμμετέχουν τρεις καταναλωτές. Είναι απαραίτητο ότι σε όλα τα διαθέσιμα επίπεδα τιμής (μιας άσκησης) να είναι διατεθειμένοι και οι τρεις να ζητήσουν κάποια ποσότητα; Ανάλογα με την απάντησή σας σκεφτείτε ποια θα είναι η αγοραία ζητούμενη ποσότητα ανά τιμή.
  1. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ζητούμενης ποσότητας και ζήτησης για ένα αγαθό;
  1. Η αύξηση της τιμής του μοσχαρίσιου κρέατος θα αυξήσει τη ζήτηση του (υποκατάστατου) χοιρινού. Αυτό θα συμβεί ανεξάρτητα από τη σχέση της αυξημένης τιμής του μοσχαρίσιου κρέατος και της τιμής του χοιρινού;
  1. Έστω ότι η συνάρτηση ζήτησης για ένα αγαθό είναι η QD = 20 – 2P. Στην αλγεβρική αυτή σχέση μπορούμε ανά τιμή να υπολογίσουμε τις ποσότητες που είναι διατεθειμένος να ζητήσει ο συγκεκριμένος καταναλωτής. Σε ποιο συμπέρασμα καταλήγετε αν η τιμή του αγαθού διαμορφωθεί στις 12 χρηματικές μονάδες;
  1. Στην ευθύγραμμη καμπύλη ζήτησης (linear demand curve) ενός αγαθού που τέμνει τους άξονες, σε τιμές κάτω (μικρότερες) από την τιμή του μέσου (Μ) η ζήτηση είναι ανελαστική, ενώ αντίθετα για τιμές πάνω (μεγαλύτερες) αυτής του μέσου (Μ) είναι ελαστική. Γιατί συμβαίνει αυτό ενώ αναφερόμαστε στο ίδιο αγαθό;
  1. Εάν υπολογίζατε με μαθηματικό τρόπο την κλίση της ευθείας (slope of a straight line)  που περιγράφεται από τη γραμμική συνάρτηση QD = α + βΡ, θα βρίσκατε ότι ισούται με ΔQD / P (το οποίο και χρησιμοποιούμε) ή με το αντίστροφο; Αν καταλήξετε στο δεύτερο, ως προς ποιο άξονα υπολογίζουμε την κλίση της ευθείας QD = α + βΡ όταν θεωρούμε ότι το β = ΔQD / P;
  1. Η αναγκαιότητα ενός αγαθού και η ύπαρξη ή όχι υποκατάστατων αυτού, εμφανίζονται και στην τιμή της ED του αγαθού; Το ενδεχόμενο ένα αγαθό να μην έχει υποκατάστατα το καθιστά απαραίτητα και αναγκαίο, δηλαδή ανελαστικής ζήτησης;
  1. Γιατί στην χρησιμότητα της ED (για το κράτος – φορολογία αγαθών) χρησιμοποιείται στο σχολικό βιβλίο παράδειγμα αγαθού ανελαστικής ζήτησης;
  1. Σε ένα αγαθό έχουμε (λόγω μεταβολής κάποιου προσδιοριστικού παράγοντα) ποσοστιαία μεταβολή της ζήτησής του έστω κατά + 20%. Τι συμπέρασμα βγάζετε αν σε κάποιο επίπεδο τιμής (από αυτές που ισχύουν για τις συγκεκριμένες συναρτήσεις ζήτησης) εξετάσετε την ποσοστιαία μεταβολή των ζητούμενων ποσοτήτων επί των δύο διαφορετικών καμπυλών ζήτησης;

Επιμένουμε στην άποψή μας  ότι ο προβληματισμός (εύκολος ή δύσκολος) βοηθάει πάντα την σε βάθος κατανόηση ενός θέματος. Κάτι το οποίο δίνει τη δυνατότητα να ανταπεξέλθουμε και σε ασκήσεις – ερωτήσεις που είναι εκφρασμένες λίγο διαφορετικά από το συνηθισμένο τρόπο.

Καλή συνέχεια στην επανάληψη αλλά και εμπιστοσύνη στο αποτέλεσμα αυτής.

Coronavirus (Covid-19): Αντιμέτωποι με μια διαφορετική ύφεση

Σε αυτή την πολύπλευρη κρίση που δημιούργησε ο Covid-19 η σκέψη μας έπρεπε να κάνει μια ιεράρχηση αναγκών. Και η πρώτη και περισσότερο σημαντική ανάγκη δεν ήταν να ασχοληθούμε με την ύφεση αλλά με την «περιφρούρηση» της ανθρώπινης ζωής.

Σήμερα η προσπάθεια του ιού να κερδίσει (σε μεγάλη κλίμακα) την ύπαρξή μας εμφανίζεται να υποχωρεί. Αυτό είναι το χρονικό σημείο για το δεύτερο σε προτεραιότητα τομέα διοχέτευσης της σκέψης μας – και αυτός είναι της οικονομίας.

Οι παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες από την ύφεση

Η παγκόσμια κοινότητα άμεσα – και με καθυστέρηση σε ορισμένες χώρες - επέβαλε lockdown στους περισσότερους τομείς του παραγωγικού και όχι μόνο ιστού. Αναμφίβολα επηρεάστηκε αρνητικά το εισόδημα που βέβαια (εκτός άλλων) μεταφράζεται και σε μείωση της κατανάλωσης.

Κατά συνέπεια η συρρίκνωση της οικονομίας ήταν αναμενόμενη. Μια νέα ύφεση εμφανίζεται.

Ενδεικτικά να αναφέρουμε τις εκτιμήσεις του Oxford Economics για μείωση του παγκόσμιου Α.Ε.Π κατά περίπου 3 % σε ετήσια βάση για το 2020.  Πρόσθετα η αναφορά του CNBC με στοιχεία που ανακοίνωσε η Κίνα σύμφωνα με τα οποία η οικονομία της συρρικνώθηκε το πρώτο τρίμηνο του έτους κατά 6,8% (σε ετήσια βάση) του ΑΕΠ. 

Είναι σημαντικό να προσέχουμε ότι οι περισσότερες από τις εκθέσεις αναφέρονται στο 1ο και 2ο τρίμηνο του 2020.

Το κράτος παρεμβαίνει στην αγορά

Η κρατική παρέμβαση δήλωσε παρούσα διοχετεύοντας στην αγορά αρκετά δις ευρώ ή τρις δολάρια. Μια απαραίτητη κίνηση στην προσπάθεια σταθεροποίησης των έντονων κλυδωνισμών  που δέχτηκαν όλες οι βασικές οικονομικές μονάδες.

Οι τρόποι χρηματοδότησης ήταν διαφορετικοί όπως και το κόστος εξυπηρέτησής τους. Με κάποιους θα συμφωνήσουμε, με άλλους όχι.

Είναι απόφαση της εκάστοτε εφαρμοζόμενης οικονομικής πολιτικής να επιλέξει το πως η οικονομία θα «δανείσει» την ίδια την οικονομία. Τρόποι υπάρχουν πολλοί - μέσω έκδοσης ομολόγων, μέσω νέων πιστωτικών γραμμών από τον ESM (για την ΕΕ) ή μέσω προσφοράς νέου χρήματος, κ.α.

Πρέπει να σταθμιστούν οι συνέπειες της κάθε πολιτικής. Και το βασικό ερώτημα είναι: Αύξηση χρέους ή πιθανή εμφάνιση πληθωρισμού λόγω εμφάνισης «νέου» χρήματος;

Στην Ευρώπη οι περισσότερο πληγείσες χώρες επιθυμούν την μεγαλύτερη δυνατή ομαδοποίηση (αμοιβαιοποίηση) του χρέους - και εδώ παρατηρείται η άρνηση κυρίως της Γερμανίας στην έκδοση ενός ευρωομολόγου. Με άλλα λόγια η «ενωμένη» Ευρώπη δεν επιθυμεί και «ενιαίο» κόστος δανεισμού!

Προς αυτή την κατεύθυνση δεν θα θέλαμε να δούμε τις φτωχές χώρες να δανείζονται από «ταμεία» με κόστος χρήματος ιδιαίτερα μεγαλύτερο από τα αρνητικά επιτόκια με τα όποια έγινε η χρηματοδότηση των ταμείων.

Αναφερόμαστε σε υγειονομική κρίση και όχι σε κρίση κακής διαχείρισης των οικονομικών.

Μέσα σε αυτό το οικονομικό σκηνικό δεν λείπουν οι αλληλοκατηγορίες μεταξύ των ισχυρών, ούτε ασφαλώς οι θεωρίες συνωμοσίας. Αναμενόμενα και αυτά!

 

Οι συγκρίσεις με την ύφεση που προκλήθηκε από τις κρίσεις του 1929 και 2008

Στην αρθρογραφία των ημερών γίνεται σύγκριση της τωρινής κρίσης με τις αντίστοιχες που γνώρισε η παγκόσμια οικονομία το 1929  και 2008. Και σύμφωνα με κάποιες απόψεις οι οικονομικές συνέπειες θα είναι ανάλογες ή και χειρότερες. Σύμφωνα με το BBC το ΔΝΤ (IMF) χαρακτηρίζει αυτή την κρίση τη χειρότερη μετά την μεγάλη ύφεση της 10ετίας του 1930.

Η δική μας άποψη δεν θα συμφωνήσει με τις παραπάνω αναφορές και οι λόγοι της διαφωνίας μας είναι αρκετοί.

Το περιβάλλον της μεγάλης ύφεσης του 1929 και 2008

Αρχικά να θυμίσουμε ότι υπάρχουν ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες της οικονομίας που μπορούν να την οδηγήσουν στην ύφεση. Και η σημερινή κρίση ανήκει στην δεύτερη κατηγορία παραγόντων αντίθετα με εκείνες του 1929 (Ξεκίνησε από το Χρηματιστηριακό κραχ στις Η.Π.Α) και 2008 (κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος Lehman Brothers) που δημιουργήθηκαν από μηχανισμούς της ίδιας της οικονομίας.

Πιο συγκεκριμένα το 1929 βρίσκει την πλειοψηφία των πολιτών και επιχειρήσεων της Αμερικής υπερχρεωμένες από τη σύναψη δανείων τα οποία διοχετεύουν στο Χρηματιστήριο. Και βέβαια η «φούσκα» των υπερτιμημένων μετοχών κάποια στιγμή έσπασε. Οι συνέπειες είναι γνωστές όχι μόνο για τις Η.Π.Α αλλά και για την παγκόσμια οικονομία με την μεγάλη ύφεση (Great Depression) που ακολούθησε για τα επόμενα σχεδόν 10 χρόνια.

Το 2008 το χρηματικό ίδρυμα Lehman Brothers πληρώνει το τίμημα της αλόγιστης διαχείρισης που αφορά τα στεγαστικά δάνεια αλλά και τα τοξικά ομόλογα. Μια νέα «φούσκα» είχε πάλι σπάσει που οδήγησε και πάλι σε μια παγκόσμια πολυετή κρίση.

Οι διαφορές με τη σημερινή ύφεση (2020)

Σήμερα 2020 το χτύπημα στην οικονομία έρχεται από ένα ιό. Και ασφαλώς αυτό το γεγονός δεν σχετίζεται με την εμφάνιση μιας νέας «φούσκας» που δημιουργήθηκε από λανθασμένη οικονομική διαχείριση.

Τα διαφορετικά αίτια εμφάνισης των κρίσεων στην οικονομία ασφαλώς διαφοροποιούν τόσο τα μέσα όσο και τον απαιτούμενο χρόνο αντιμετώπισής τους.

Η άποψή μας για τη σημερινή ύφεση και αναφορικά με το μέγεθος και την έντασή της παραμένει η ίδια. Δύο είναι οι καθοριστικοί παράγοντες. Το πότε θα βγουν στην κυκλοφορία το εμβόλιο και φάρμακα αντιμετώπισης του ιού και ο περιορισμός της διασποράς του.

Αναφορικά με το rebound της οικονομίας εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι θα είναι έντονο αν υπάρξει θετική εξέλιξη στους παραπάνω παράγοντες. Σχετική η εκτίμηση του ΔΝΤ: «IMF expects global growth to rebound to 5.8% next year if the pandemic fades in the second half of 2020».  Πηγή: https://www.bbc.com/news/business-52273988

Οι οικονομικές συνέπειες της Ελλάδος από την ύφεση

Η φτωχή Ελλάδα, το απείθαρχο παιδί της Ευρώπης, παραδίδει μαθήματα οργάνωσης, προγραμματισμού, ελέγχου και πειθαρχίας!  Μεγάλη μερίδα του τύπου και των διανοούμενων ανά τον κόσμο αναφέρονται με κολακευτικά λόγια για τον τρόπο αντιμετώπισης της πανδημίας από τη χώρα μας.

Πίσω από το λεκτικό χαρακτήρα αυτής της παγκόσμιας αναγνώρισης βρίσκεται το ισχυρό χαρτί που δεν πρέπει να αφήσουμε ανεκμετάλλευτο. Και αυτό σχετίζεται με την αλλαγή της οπτικής που μας παρατηρούν αλλά και με τη συνειδητοποίηση από εμάς τους ίδιους των πραγματικών δυνατοτήτων μας.

Χωρίς να παραγνωρίζουμε τις οικονομικές συνέπειες της αναγκαστικής καραντίνας της αγοράς η σκέψη μας προχωράει στο αύριο. Και σε αυτή την κοντινή μέρα διακρίνουμε τη δυνατότητα ενός μικρού κράτους να μεγαλώσει μέσα από τη  θλιβερή εμπειρία του Κορωνoϊού (Covid-19)!

Η Ελλάδα στο αύριο

Η χώρα διαψεύδοντας τον εαυτό της συνειδητοποιεί πολλά στοιχεία για την πραγματική ταυτότητά της.

Ναι, διαθέτει ικανότατους ανθρώπους για θέσεις κλειδιά. Ναι, ένα διαλυμένο από την προηγούμενη οικονομική κρίση σύστημα υγείας ανταπεξέρχεται πολύ ικανοποιητικά στην υγειονομική βόμβα που προέκυψε. Ναι, το επίπεδο των επιστημόνων της βρίσκεται σε πολύ υψηλό επίπεδο. Ναι, προσαρμόζεται πολύ γρήγορα σε νέες μορφές εργασίας που απότομα εμφανίζονται. Ναι, προγραμματίζει έγκαιρα ένα πλάνο δράσης. Ναι, η πλειοψηφία ακολουθεί τον προγραμματισμό.

Παράγοντες που πρέπει να προσέξουμε

Μετά τα πρώτα δημοσιονομικά μέτρα στήριξης του πληθυσμού και βέβαια με το κόστος που αυτά συνεπάγονται θα πρέπει να αξιολογήσουμε πολύ σοβαρά τα παρακάτω:

  • Όταν ο κορωνοϊός θα είναι παρελθόν ας αναλογιστούμε την έκρηξη της τουριστικής δραστηριότητας που θα παρατηρηθεί. Ήδη ξένοι tour operators στρέφουν τους πελάτες τους προς μια από τις ασφαλέστερες για υγειονομικούς λόγους χώρα. Να θυμηθούμε ότι ο τουρισμός συμμετέχει στο περίπου 25 % του Α.Ε.Π της χώρας μας.
  • Τα μέτρα διατήρησης ικανοποιητικής απόστασης μεταξύ των ατόμων που θα υπάρξουν μετά το άνοιγμα των καταστημάτων, χώρων παροχής εκπαίδευσης και γενικά υπηρεσιών, χώρων εστίασης, café ή bar ασφαλώς θα μειώσουν την παρουσία πελατών, άρα και τον τζίρο των επιχειρήσεων.

Η άποψή μας είναι ότι αυτό θα είναι προσωρινό. Δεν θα αργήσει η στιγμή της ολικής άρσης των εν λόγω περιορισμών. Και αυτό γιατί - ακούγοντας τους ειδικούς - καταλαβαίνουμε ότι η στιγμή του πλήρους ελέγχου του ιού (λόγω ανακάλυψης φαρμάκων, εμβολίου ή απόκτησης ανοσίας) δεν θα είναι μακριά.

Ανεξάρτητα από αυτό μια ενδεχόμενη μείωση των φορολογικών συντελεστών ίσως αποτελέσει κίνητρο για το άνοιγμα νέων επιχειρήσεων που θα θελήσουν να μπουν στην αγορά διεκδικώντας μερίδιο αυτής. Οι πελάτες θα είναι «εδώ» και ορισμένοι από αυτούς ίσως προτιμούν την ποιότητα της απόστασης έναντι της ποσότητας του συνωστισμού.

  • Οι νέες μορφές εργασίας - όπως για παράδειγμα η τηλεργασία - αναμφίβολα θα δημιουργήσουν (προσωρινά) διαρθρωτική ανεργία. Όμως μια σύγχρονη κοινωνία μεταβάλλεται. Επομένως η απόκτηση ικανοτήτων από το εργατικό δυναμικό απαραίτητων για να «αντιμετωπιστούν» οι νέες ανάγκες δεν μπορεί να αγνοηθεί.
  • Η σημερινή συρρίκνωση του εισοδήματος δεν θα πρέπει να μας οδηγήσει στο αύριο στην υιοθέτηση «ανορθόδοξων» τρόπων για να κερδίσουμε αυτό που χάσαμε. Τα φαινόμενα αισχροκέρδειας μακροχρόνια δεν λειτουργούν υπέρ μας. Και είναι η ώρα να «ξεφύγουμε» από τέτοιου είδους κοντόφθαλμες λογικές. 
  • Οι κομματικές αντιπαραθέσεις αργά ή γρήγορα θα εμφανιστούν. Είναι αναμενόμενο κάτι τέτοιο όσο πλησιάζουμε προς το τέλος του υγειονομικού προβλήματος. Ελπίζουμε αυτή τη φορά να είναι εποικοδομητικές και όχι ψηφοθηρικές.

Επίλογος

Η ανθρωπότητα με την εμφάνιση του Κορωνοϊού (Covid-19) γνώρισε άλλη μια πανδημία. Το θλιβερό αποτέλεσμα της απώλειας ανθρώπινων ζωών πρέπει να μας κάνει σοφότερους. Και αυτή η νέα σοφία αφορά πολλές πλευρές του τρόπου που αντιλαμβανόμαστε την «ωραία ζωή».

Οι δυσμενείς οικονομικές επιπτώσεις από την ύφεση γρήγορα μπορούν να αποκατασταθούν αν συνειδητοποιήσουμε την αποτελεσματικότητα της συλλογικής - ενιαίας δράσης.

Οι προσπάθειες κτισίματος ηγετικής φυσιογνωμίας που δυστυχώς πάντα έπονται παρόμοιων καταστάσεων αποβλέπουν σε μια οικειοποίηση του «καλού». Μια τέτοια προσέγγιση προσδίδει σε αυτό μια  «ιδιόρρυθμη» έννοια που δεν συνάδει με το γενικό καλό.

Οι σκέψεις μας (προσωρινά) σταματούν αναφέροντας τη ρήση του Φρίντριχ Νίτσε:

«ό,τι δεν σε σκοτώνει σε κάνει πιο δυνατό»

Covid-19 (Coronavirus): Πάντα υπάρχει ένα μετά

Εδώ και ένα μήνα ανακοινώθηκε το πρώτο κρούσμα του ιού Covid-19 στην Ελλάδα. Είναι συγχρόνως λυπηρό και αναμενόμενο όσο περνάει ο χρόνος και διασπείρεται ο ιός στον πληθυσμό να αυξάνεται ο αριθμός των κρουσμάτων, των εισαγωγών στα νοσοκομεία, των θανάτων, αλλά (εύχομαι) των ατόμων που ανάρρωσαν.

Όλοι μας βέβαια ελπίζουμε ότι αυτή η διαδικασία μετάδοσης του ιού να σταματήσει σύντομα.

Το σημαντικό (για εμένα) δεν είναι να παρακολουθούμε τους αριθμούς αλλά την ποσοστιαία μεταβολή τους ανά συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα.

Θα μπορούμε τότε να καταλάβουμε το ρυθμό εξάπλωσης αλλά και να εντοπίσουμε το χρονικό σημείο όπου θα αρχίσει να μειώνεται ο ρυθμός αύξησης.

Σε επόμενο στάδιο αυτό που θέλουμε να παρατηρήσουμε - όπως αναφέρουν οι ειδικοί -  είναι μια μικρή μεταβλητότητα των παραπάνω μεγεθών (σταθεροποίησή τους) ώστε να οδηγηθούμε αργότερα σε αυτό που όλοι ευχόμαστε, δηλαδή στη μείωσή τους.

Η εξέλιξη της παραπάνω καμπύλης δεν θα είναι ομαλή. Θα υπάρχουν ημέρες με σημαντικές διακυμάνσεις ενδεχομένως αντίθετες με την πορεία των προηγούμενων ημερών. Αναφερόμαστε δηλαδή σε διάγραμμα διασποράς με μη γραμμική συσχέτιση των μεταβλητών. Αυτό είναι αναμενόμενο. Όμως αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η τάση .

Μέχρι στιγμής (26 Μαρτίου 2020) η Ελλάδα εμφανίζει στοιχεία ήπιου περάσματος του πρώτου μήνα από την καταγραφή του αρχικού κρούσματος.

Αυτό ασφαλώς «θέλουμε» να επαληθευθεί σε λίγες μέρες. Τότε που αφενός κρούσματα που δεν είχαν εντοπισθεί θα καταγραφούν και αφετέρου τα περιοριστικά μέτρα θα εμφανίσουν την αποτελεσματικότητά τους στον περιορισμό της διασποράς.

Το αύριο της οικονομίας μετά τον Covid-19

Οι όποιες οικονομικές συνέπειες γίνονται αντικείμενο ανάλυσης με την βασική προϋπόθεση ότι είμαστε υγιείς. Αυτό είναι κάτι περισσότερο από αυτονόητο.

Αρκετοί υποστηρίζουν ότι μπαίνουμε σε νέα ύφεση (double bottom) χειρότερη από αυτή του 2008. Αναφέρονται δε και σε συγκεκριμένα ποσοστά μείωσης του ΑΕΠ.

Δυσκολεύομαι να αντιληφθώ το σκεπτικό τους δεδομένου ότι αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στην διαδικασία εξέλιξης ενός παγκόσμιου φαινομένου του οποίου η χρονική διάρκεια αλλά και η ένταση μας είναι άγνωστα.

Μοιάζει σαν κάποιος να υποστηρίζει ότι ο χρόνος και ο τρόπος που θα χρειαστεί η ανθρωπότητα για να απαλλαγεί από την  πανδημία δεν θα είναι καθοριστικοί παράγοντες που θα προσδιορίσουν την διάρκεια και την ένταση της ύφεσης που θα ακολουθήσει. Είναι δύσκολο να πεισθεί κάποιος για το ρεαλιστικό μιας τέτοιας άποψης.

Θα προτιμούσα να αναφέρονται σε διαφορετικά σενάρια ανάλογα με τα προηγούμενα δύο χαρακτηριστικά (διάρκεια και ένσταση) και πάνω σε αυτά να γίνονται οι εκτιμήσεις τους.

Στο σενάριο κατά το οποίο η σημερινή κατάσταση θα είναι σε σύντομο διάστημα παρελθόν θα ήθελα από τους προηγούμενους «εκτιμητές» να θυμηθούν ( από προηγούμενες περιπτώσεις) ή να φανταστούν το αναμενόμενο rebound της οικονομίας. Η οικονομία αντιδρά βίαια (έντονα ανοδικά) όταν ξεπερνά (σύντομα και οριστικά) ένα εξίσου έντονο αρνητικό σοκ.

Covid-19: Οι σκέψεις για το μετά

Όταν όλη αυτή η κατάσταση θα είναι παρελθόν θα υπάρχει ο χρόνος για να αναλογιστεί και να αξιολογήσει κάποιος τη μορφή της οικονομίας  - κοινωνίας που χαρακτηρίζει την ανθρωπότητα την τελευταία 20ετία αλλά και από πριν. Ουσιαστικά την εξέλιξή της μετά τον  Β’ Παγκόσμιο πόλεμο.

Παγκοσμιοποίηση

Πολλή σκέψη θα διοχετευθεί στο να κρίνουμε τα υπέρ και τα κατά της ευκολίας που κάποιος μπαίνει σε ένα αεροπλάνο και έρχεται από το Γουχάν  στην Αθήνα όπου εκτός από τις αποσκευές του ενδεχομένως μεταφέρει και «άλλα». Ταυτόχρονα όμως και της ανάλογης ευκαιρίας που η πληροφορία, η τεχνολογία, το φάρμακο ή η γνώση μπορεί να έρθει.

Τότε θα έχουμε βιωματικά καταλάβει ότι η παγκοσμιοποίηση έχει δύο όψεις. Κάτι που αιτιολογεί την ύπαρξη και υποστηρικτών αλλά και πολέμιών της.

Κρατική παρέμβαση

Τότε θα αναλογιστούμε αν προκειμένου να ξεπεραστεί μια ύφεση στην οικονομία είναι προτιμητέα η  επιβολή μέτρων λιτότητας ή η παροχή στην αγορά νέου χρήματος. Τότε θα σκεφτούμε το κατά πόσο η περικοπή των δαπανών μπορεί ποτέ να επιβάλλεται σε κονδύλια που αφορούν την υγεία!

Πολύ λόγος θα γίνει (για μια ακόμα φορά) για το αν η Ευρώπη είναι ενωμένη ή διχασμένη σε δύο στρατόπεδα. Και αν σε αυτή την ένωση κρατών οι «λογικές» του Μερκαντιλισμού και του Δεσποτισμού (προσαρμοσμένες στο σήμερα) έχουν πράγματι εκλείψει.

Σε αυτή τη φάση του απολογισμού θα συνειδητοποιήσουμε ότι στην οικονομία αυτό που χαρακτηρίζει σαν «σωστή» μια πολιτική είναι ο χρόνος (οι υπάρχουσες συνθήκες) και ο τρόπος που εφαρμόζεται. Δεν υπάρχουν «γενικές καλές συνταγές». Αυτό ασφαλώς αφορά και το βαθμό παρέμβασης του κράτους.

Άλλη μια ευκαιρία θα μας δοθεί για να θυμηθούμε την ύπαρξη αστάθμητων παραγόντων στην οικονομική ζωή. Παράγοντες των οποίων η πιθανή εμφάνιση μπορεί να ανατρέψει την προηγούμενη πορεία. Ασφαλής πρόβλεψη δεν μπορεί να υπάρξει. Αυτό μεταξύ άλλων θα πρέπει να μας κάνει περισσότερο προσεκτικούς στις κινήσεις και προσδοκίες μας.

Τελειώνοντας

Αυτή η λίστα σκέψεων κλείνει αλλά δεν ολοκληρώνεται με την ηθική διάσταση του θέματος.

Ασφαλώς δεν γνωρίζουμε το πως εμφανίστηκε αυτός ο ιός Covid-19 ούτε με βεβαιότητα το από το που πράγματι ξεκίνησε.

Αναφορικά με το πρώτο θέλω να πιστεύω ότι η φύση αποφάσισε την μετάλλαξη ή εξέλιξη κάποιου προϋπάρχοντος ιού και δημιούργησε τον Covid -19. Σχετικά με το δεύτερο η στοχοποίηση συγκεκριμένης περιοχής ξεφεύγει των ενδιαφερόντων μου.

ΥΓ. Η πέτρα, το σίδερο, το ατσάλι δεν αντέχουν. Ο άνθρωπος αντέχει.

Νίκος Καζαντζάκης (1883 - 1957)

Όταν το παράδειγμα προηγείται της θεωρίας (video)

Σε αυτή την ενότητα «Τροφή για σκέψη» μέσα από ολιγόλεπτα video θα καταθέτουμε κάποιους προβληματισμούς αναφορικά με θέματα της Οικονομική Θεωρίας.

Ο λόγος δεν είναι να αμφισβητήσουμε οικονομικούς κανόνες αλλά να «πλησιάσουμε» όσο γίνεται περισσότερο την πραγματικότητα.

Με αυτήν την προσέγγιση ίσως  πετύχουμε αφενός να βρούμε εκείνα τα στοιχεία που «εμποδίζουν» την (πλήρη) εφαρμογή της θεωρίας στην καθημερινότητά μας και αφετέρου να κατανοήσουμε την θεωρία μέσα από την αναφορά σε παραδείγματα.

Θεωρούμε ότι αν το πετύχουμε θα έχουμε συμβάλλει στο να πάμε τη γνώση λίγο παρακάτω.