Άρθρα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ (ΑΟΘ) - Στατιστικά βαθμολογίας ΓΕΛ 2020

Ανακοινώθηκαν λοιπόν σήμερα οι βαθμολογίες και τα στατιστικά στην Οικονομία (ΑΟΘ) που ήρθαν απλά να επιβεβαιώσουν τις εκτιμήσεις.

Τα θέματα όπως αναφέραμε στο video (Απαντήσεις θεμάτων Πανελλαδικών 2020)  ήταν «επιεικώς» βατά με αποτέλεσμα ένα σημαντικό ποσοστό της τάξης του 27,38 % να βρίσκεται μεταξύ 18 – 20, ενώ για την περσινή χρονιά το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 12,22%. Αυτό ασφαλώς δεν μας εκπλήσσει.

Ο προβληματισμός μας για το μάθημα της Οικονομίας βρίσκεται αλλού. Και συγκεκριμένα στα παρακάτω θέματα:

 

Οι αποφάσεις για την ύλη και τον τρόπο - ώρες διδασκαλίας του μαθήματος.

Την σχολική χρονιά 2018-19 οι εβδομαδιαίες ώρες διδασκαλίας ήταν 3 ενώ η ύλη αποτελείτο από 5 κεφάλαια. Την επόμενη χρονιά 2019-20 διπλασιάζονται οι διδακτικές ώρες ενώ προστίθενται (μόνο) 3 κεφάλαια.

Αυτή η λογική τι ακριβώς σημαίνει; Ότι πριν ήταν λίγες οι ώρες ή ότι η προσθήκη τριών κεφαλαίων της Μακροοοκονομίας απαιτούσε τον διπλασιασμό των ωρών.

Και τα δύο ενδεχόμενα μας βρίσκουν να μη συμφωνούμε.

Αναφορικά με τον τρόπο διδασκαλίας, δεν θυμάμαι καμία διαφοροποίηση τα τελευταία τουλάχιστον 15 χρόνια. Αυτό βέβαια δεν λειτουργεί από μόνο του. Ακολουθεί το επίπεδο και τον τρόπο εξέτασης του μαθήματος Πανελλαδικά. Ατυχώς όμως ούτε εδώ υπάρχουν διαφορές μέσα στα χρόνια.

Το επίπεδο δυσκολίας των θεμάτων στις Πανελλαδικές εξετάσεις.

Ένα από τα χαρακτηριστικά των «σωστών» θεμάτων σε τόσο σοβαρές εξετάσεις όπως οι Πανελλαδικές είναι αυτό που λέγεται «κλιμακούμενος βαθμός δυσκολίας».

Όταν συμβαίνει αυτό υπάρχει η δυνατότητα αφενός να γράψει κάποιος μέτρια και αφετέρου να διαφοροποιηθεί η ανταμοιβή της μεγάλης προσπάθειας από την μικρότερη.

Κατά τη γνώμη μας αυτό δεν συνέβη στα φετινά θέματα και το γιατί δυσκολευόμαστε να αντιληφθούμε.

Η έννοια του επαγγελματικού προσανατολισμού

Σκοπός του επαγγελματικού προσανατολισμού είναι να ανακαλύψει το προφίλ του κάθε μαθητή, να ενημερώσει για τα μαθήματα και τις προοπτικές των αντίστοιχων σχολών και καταλήγοντας να προτείνει τις σωστές επιλογές για τον εκάστοτε μαθητή.

Δεν έχουμε ουδεμία πρόθεση να κρίνουμε το βαθμό στον οποίο υπάρχει σωστός επαγγελματικός προσανατολισμός. Αλλά το να ακούς μαθητή στις αρχές της Γ Λυκείου να σου λέει ότι θέλει να σπουδάσει Οικονομία – έτσι γενικά μας ανησυχεί ιδιαίτερα.

Το συγκεκριμένο δηλαδή άτομο δεν γνωρίζει τις μεγάλες διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των πόσων πολλών οικονομικών σχολών.

Οι μαθητές

Το ποσοστό που τείνει να παγιοποιηθεί στο (περίπου) 40 % των μαθητών που γράφουν κάτω από τη βάση μεταφράζεται με πολλούς τρόπους.

Πρώτον, κυκλοφορεί ευρέως ότι η Οικονομία είναι το εύκολο μάθημα της παρέας.

Ανεξάρτητα από τη δική μας άποψη η οποία διαμορφώθηκε όχι στα σχολικά χρόνια αλλά μετά από πολλά χρόνια σπουδών πάνω στην οικονομική επιστήμη, όταν θεωρείς κάτι εύκολο το πιο πιθανό είναι και να το χάσεις..

Η υποτίμηση οδηγεί σε καταβολή μικρότερης προσπάθειας. Σε αυτή την περίπτωση το όχι ικανοποιητικό αποτέλεσμα είναι αναμενόμενο.

Δεύτερον, η επιλογή οικονομικών σχολών επειδή κάποιος θεωρεί ότι δεν θα πάει καλά σε άλλα επιστημονικά πεδία δεν είναι ότι το καλύτερο για την μετέπειτα επαγγελματική πορεία του νέου.

Η επιστήμη που θα σπουδάσουμε πρέπει να είναι αυτή που μας αρέσει. Αν αυτή αντιπροσωπεύει τα πραγματικά θέλω μας θα προσπαθήσουμε και θα τα καταφέρουμε.

Η λογική πάω Οικονομικά επειδή δεν μπορώ να περάσω στο Πολυτεχνείο δεν θα μας δικαιώσει στο αύριο της ζωής μας.

Αυτές βέβαια είναι οι δικές μας απόψεις.

Θα χαρούμε να ακούσουμε τις δικές σας είτε συμφωνούμε είτε το αντίθετο.

Bitcoin. Video - Μια νέα μορφή χρήματος ή ανατροπή του γνωστού νομισματικού συστήματος;

Ξέρουμε ήδη αρκετά για το bitcoin. ‘Όμως το ενδιαφέρον πλέον βρίσκεται στις συνέπειες  της εδραίωσης αυτού του νέου ψηφιακού νομίσματος για την μορφή της οικονομίας που ξέρουμε.

Και οι περισσότεροι θα σκεφτούν: Έχουμε διαβάσει, έχουμε δει τόσα πολλά video, κάνουμε ήδη συναλλαγές με αυτό. Τι το νέο θα ακούσουμε τώρα;;

Ίσως τίποτα που δεν ξέρετε..

Όμως  για εμένα γνώση ΔΕΝ είναι «μαζεύω» πληροφορίες. Αλλά η ανάλυση και εξαγωγή συμπερασμάτων από τις πληροφορίες που συγκέντρωσα. Εκεί εμφανίζονται τα ουσιαστικά ερωτήματα…εκεί θα συμφωνήσει ή διαφωνήσει ο καθένας μας..

Στο τέλος αυτού του video παραθέτουμε αυτά ακριβώς τα «ερωτήματα» που μας γέννησε η έλευση του bitcoin στην οικονομική και όχι μόνο ζωή μας.

Δύο είναι τα βασικά. Το πρώτο σχετίζεται με το ότι για πρώτη φορά νόμισμα δεν εκδίδεται από το κράτος μέσω της Κεντρικής τράπεζας. Το δε δεύτερο ότι οι συναλλαγές με Bitcoin δεν είναι γνωστές στα κρατικά (τραπεζικά) αρχεία.

 

Οι Μηχανισμοί της Οικονομίας: Μέρος 1 - Δύο βασικά στοιχεία που συνήθως ξεχνάμε

Μηχανισμοί της Οικονομίας. Αρχικά να σκεφτούμε ότι το σημείο εκκίνησης των δύο βασικών συμμετεχόντων στην αγορά - παραγωγών και καταναλωτών - είναι εντελώς διαφορετικό. Οι πρώτοι θα ήθελαν να πουλήσουν τα προϊόντα τους στις μεγαλύτερες δυνατόν τιμές, ενώ οι δεύτεροι (ακριβώς το αντίθετο) να τα αγοράσουν όσο γίνεται πιο φτηνά.

Επομένως καταλαβαίνουμε ότι δεν πρόκειται για μια και τόσο «φιλική» συνάντηση, αλλά για μια σύγκρουση διαφορετικών συμφερόντων.

Δεν μπορεί να κερδίζουν όλοι

Σε αυτή την ιδιότυπη σκακιέρα οι βασικοί παίκτες (επιχειρήσεις και καταναλωτές) μέσα από μια ανταγωνιστική σχέση επιδιώκουν το προσωπικό όφελος. Δηλαδή το κέρδος που θα οδηγήσει στον πλουτισμό. Αυτός (αν και εκφράζεται με διαφορετικούς τρόπους) είναι ο στόχος και των δύο.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι οι μηχανισμοί της οικονομίας δεν επιτρέπουν να κερδίζουν όλοι. Αυτό δεν είναι το συνηθισμένο. Κατά κανόνα όταν λέμε ότι ο Α κέρδισε συγχρόνως εννοούμε ότι κάποιος Β έχασε ή κατ’ ελάχιστο, μειώθηκε το επιδιωκόμενο όφελός του.

Για παράδειγμα, μια επιχείρηση έστω ότι μειώνει του μισθούς των υπαλλήλων της. Με την προϋπόθεση ότι τα έσοδα της θα παραμείνουν σταθερά θα πετύχει αύξηση των κερδών της. Ταυτόχρονα όμως οι υπάλληλοι θα έχουν χάσει (απολέσει) μέρος του μισθού τους.

Το risk υπάρχει πάντα

Το δεύτερο στοιχείο που πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη είναι ότι στην οικονομία δεν υπάρχουν «σίγουρες» κινήσεις. Αντίθετα η όποια οικονομική απόφαση περιλαμβάνει την ανάληψη κινδύνου (risk). Αυτό που σήμερα εμφανίζεται σαν μια σωστή τοποθέτηση χρημάτων στο αύριο ενδέχεται να αποδειχθεί ότι ήταν λανθασμένη.

Και αυτό όχι (απαραίτητα) γιατί δεν «ζυγίσαμε» σωστά τα δεδομένα αλλά γιατί η εμφάνιση αστάθμητων παραγόντων οδήγησε την σημερινή σωστή σκέψη σε αυριανό ατυχές αποτέλεσμα.

Για παράδειγμα, μπορεί εξετάζοντας τις οικονομικές συνθήκες (στο χρόνο αναφοράς) να προχωρήσαμε στην αγορά ενός σπιτιού και στο κοντινό μέλλον να αυξήθηκαν σε μεγάλο βαθμό οι φόροι επί της ακίνητης περιουσίας ή λόγω μεγάλης προσφοράς ακινήτων να μειώθηκε η αξία του.

Δεν είναι λίγοι που μέσα στα χρόνια της κρίσης που ξεκίνησε το 2009 έχουν πει «μακάρι να ήμουνα στο ενοίκιο».

Εάν γνωρίζαμε τα παραπάνω ενδεχόμενα το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα προχωρούσαμε στην εν λόγω αγορά.

Μέσα από την προηγούμενη αναφορά καταλαβαίνουμε ότι η  κυκλικότητα χαρακτηρίζει την οικονομία.

Δεν υπήρξε ποτέ οικονομική δραστηριότητα (π.χ. εμπόριο, ναυτιλία, τουρισμός, κατασκευές, κ.α.) ή αξία κάποιας μορφής χρήματος (π.χ. μετοχές, ομόλογα, χρυσός) των οποίων η σε συγκεκριμένη περίοδο ανοδική πορεία δεν ανακόπηκε κάποια στιγμή για να ακολουθήσει αυτό που λέγεται κρίση ή πτώση της τιμής – αξίας του.

Παρόμοιοι όροι με το sky is the limit που χρησιμοποιείται στις χρηματιστηριακές αγορές  δεν σχετίζονται με την πραγματικότητα.

Επίλογος

Κλείνοντας αυτό το 1o μέρος στην ενότητα "Οι Μηχανισμοί της Οικονομίας" θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι στην οικονομία δεν μπορεί να κερδίζουν όλοι. Δεν υπάρχουν «οργανισμοί» που λειτουργούν με σκοπό τον πλουτισμό άλλων.

Η λέξη δωρεάν δεν υφίσταται στην οικονομική πραγματικότητα.

Αυτό που κατά κανόνα συμβαίνει στις οικονομικές συναλλαγές είναι η επιδίωξη του προσωπικού οφέλους κάτω από συνθήκες αφενός κινδύνου (risk) και αφετέρου περιορισμών.

Επανάληψη ΑΟΘ: Ερωτήσεις για την ζήτηση

Επανάληψη! Μια ευκαιρία για τη σκέψη μας να ξεκαθαρίσει (μεταξύ άλλων) εκείνα τα «γιατί» που βρίσκονται πίσω από γνωστά θέματα.

Για παράδειγμα, στη θεωρία της ζήτησης έχουμε μάθει πολλά σχετικά με τη συμπεριφορά του καταναλωτή. Κανόνες, νόμους και λογικές που συνδέονται μεταξύ τους. Αυτές οι σχέσεις γίνονται πιο εύκολα αντιληπτές όταν έχουμε κατανοήσει  τους λόγους που αιτιολογούν την εμφάνισή τους.

Με τις παρακάτω 10 ερωτήσεις για την επανάληψη της ζήτησης πιστεύουμε ότι θα έχουμε συμβάλλει προς αυτή την κατεύθυνση.

 

Ερωτήσεις

  1. Όταν η συνθήκη ceteris paribus συνοδεύει τη σχέση δυο μεταβλητών (μεγεθών) πρακτικά τι εννοούμε;
  1. Στην αγορά ενός αγαθού συμμετέχουν τρεις καταναλωτές. Είναι απαραίτητο ότι σε όλα τα διαθέσιμα επίπεδα τιμής (μιας άσκησης) να είναι διατεθειμένοι και οι τρεις να ζητήσουν κάποια ποσότητα; Ανάλογα με την απάντησή σας σκεφτείτε ποια θα είναι η αγοραία ζητούμενη ποσότητα ανά τιμή.
  1. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ζητούμενης ποσότητας και ζήτησης για ένα αγαθό;
  1. Η αύξηση της τιμής του μοσχαρίσιου κρέατος θα αυξήσει τη ζήτηση του (υποκατάστατου) χοιρινού. Αυτό θα συμβεί ανεξάρτητα από τη σχέση της αυξημένης τιμής του μοσχαρίσιου κρέατος και της τιμής του χοιρινού;
  1. Έστω ότι η συνάρτηση ζήτησης για ένα αγαθό είναι η QD = 20 – 2P. Στην αλγεβρική αυτή σχέση μπορούμε ανά τιμή να υπολογίσουμε τις ποσότητες που είναι διατεθειμένος να ζητήσει ο συγκεκριμένος καταναλωτής. Σε ποιο συμπέρασμα καταλήγετε αν η τιμή του αγαθού διαμορφωθεί στις 12 χρηματικές μονάδες;
  1. Στην ευθύγραμμη καμπύλη ζήτησης (linear demand curve) ενός αγαθού που τέμνει τους άξονες, σε τιμές κάτω (μικρότερες) από την τιμή του μέσου (Μ) η ζήτηση είναι ανελαστική, ενώ αντίθετα για τιμές πάνω (μεγαλύτερες) αυτής του μέσου (Μ) είναι ελαστική. Γιατί συμβαίνει αυτό ενώ αναφερόμαστε στο ίδιο αγαθό;
  1. Εάν υπολογίζατε με μαθηματικό τρόπο την κλίση της ευθείας (slope of a straight line)  που περιγράφεται από τη γραμμική συνάρτηση QD = α + βΡ, θα βρίσκατε ότι ισούται με ΔQD / P (το οποίο και χρησιμοποιούμε) ή με το αντίστροφο; Αν καταλήξετε στο δεύτερο, ως προς ποιο άξονα υπολογίζουμε την κλίση της ευθείας QD = α + βΡ όταν θεωρούμε ότι το β = ΔQD / P;
  1. Η αναγκαιότητα ενός αγαθού και η ύπαρξη ή όχι υποκατάστατων αυτού, εμφανίζονται και στην τιμή της ED του αγαθού; Το ενδεχόμενο ένα αγαθό να μην έχει υποκατάστατα το καθιστά απαραίτητα και αναγκαίο, δηλαδή ανελαστικής ζήτησης;
  1. Γιατί στην χρησιμότητα της ED (για το κράτος – φορολογία αγαθών) χρησιμοποιείται στο σχολικό βιβλίο παράδειγμα αγαθού ανελαστικής ζήτησης;
  1. Σε ένα αγαθό έχουμε (λόγω μεταβολής κάποιου προσδιοριστικού παράγοντα) ποσοστιαία μεταβολή της ζήτησής του έστω κατά + 20%. Τι συμπέρασμα βγάζετε αν σε κάποιο επίπεδο τιμής (από αυτές που ισχύουν για τις συγκεκριμένες συναρτήσεις ζήτησης) εξετάσετε την ποσοστιαία μεταβολή των ζητούμενων ποσοτήτων επί των δύο διαφορετικών καμπυλών ζήτησης;

Επιμένουμε στην άποψή μας  ότι ο προβληματισμός (εύκολος ή δύσκολος) βοηθάει πάντα την σε βάθος κατανόηση ενός θέματος. Κάτι το οποίο δίνει τη δυνατότητα να ανταπεξέλθουμε και σε ασκήσεις – ερωτήσεις που είναι εκφρασμένες λίγο διαφορετικά από το συνηθισμένο τρόπο.

Καλή συνέχεια στην επανάληψη αλλά και εμπιστοσύνη στο αποτέλεσμα αυτής.

Coronavirus (Covid-19): Αντιμέτωποι με μια διαφορετική ύφεση

Σε αυτή την πολύπλευρη κρίση που δημιούργησε ο Covid-19 η σκέψη μας έπρεπε να κάνει μια ιεράρχηση αναγκών. Και η πρώτη και περισσότερο σημαντική ανάγκη δεν ήταν να ασχοληθούμε με την ύφεση αλλά με την «περιφρούρηση» της ανθρώπινης ζωής.

Σήμερα η προσπάθεια του ιού να κερδίσει (σε μεγάλη κλίμακα) την ύπαρξή μας εμφανίζεται να υποχωρεί. Αυτό είναι το χρονικό σημείο για το δεύτερο σε προτεραιότητα τομέα διοχέτευσης της σκέψης μας – και αυτός είναι της οικονομίας.

Οι παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες από την ύφεση

Η παγκόσμια κοινότητα άμεσα – και με καθυστέρηση σε ορισμένες χώρες - επέβαλε lockdown στους περισσότερους τομείς του παραγωγικού και όχι μόνο ιστού. Αναμφίβολα επηρεάστηκε αρνητικά το εισόδημα που βέβαια (εκτός άλλων) μεταφράζεται και σε μείωση της κατανάλωσης.

Κατά συνέπεια η συρρίκνωση της οικονομίας ήταν αναμενόμενη. Μια νέα ύφεση εμφανίζεται.

Ενδεικτικά να αναφέρουμε τις εκτιμήσεις του Oxford Economics για μείωση του παγκόσμιου Α.Ε.Π κατά περίπου 3 % σε ετήσια βάση για το 2020.  Πρόσθετα η αναφορά του CNBC με στοιχεία που ανακοίνωσε η Κίνα σύμφωνα με τα οποία η οικονομία της συρρικνώθηκε το πρώτο τρίμηνο του έτους κατά 6,8% (σε ετήσια βάση) του ΑΕΠ. 

Είναι σημαντικό να προσέχουμε ότι οι περισσότερες από τις εκθέσεις αναφέρονται στο 1ο και 2ο τρίμηνο του 2020.

Το κράτος παρεμβαίνει στην αγορά

Η κρατική παρέμβαση δήλωσε παρούσα διοχετεύοντας στην αγορά αρκετά δις ευρώ ή τρις δολάρια. Μια απαραίτητη κίνηση στην προσπάθεια σταθεροποίησης των έντονων κλυδωνισμών  που δέχτηκαν όλες οι βασικές οικονομικές μονάδες.

Οι τρόποι χρηματοδότησης ήταν διαφορετικοί όπως και το κόστος εξυπηρέτησής τους. Με κάποιους θα συμφωνήσουμε, με άλλους όχι.

Είναι απόφαση της εκάστοτε εφαρμοζόμενης οικονομικής πολιτικής να επιλέξει το πως η οικονομία θα «δανείσει» την ίδια την οικονομία. Τρόποι υπάρχουν πολλοί - μέσω έκδοσης ομολόγων, μέσω νέων πιστωτικών γραμμών από τον ESM (για την ΕΕ) ή μέσω προσφοράς νέου χρήματος, κ.α.

Πρέπει να σταθμιστούν οι συνέπειες της κάθε πολιτικής. Και το βασικό ερώτημα είναι: Αύξηση χρέους ή πιθανή εμφάνιση πληθωρισμού λόγω εμφάνισης «νέου» χρήματος;

Στην Ευρώπη οι περισσότερο πληγείσες χώρες επιθυμούν την μεγαλύτερη δυνατή ομαδοποίηση (αμοιβαιοποίηση) του χρέους - και εδώ παρατηρείται η άρνηση κυρίως της Γερμανίας στην έκδοση ενός ευρωομολόγου. Με άλλα λόγια η «ενωμένη» Ευρώπη δεν επιθυμεί και «ενιαίο» κόστος δανεισμού!

Προς αυτή την κατεύθυνση δεν θα θέλαμε να δούμε τις φτωχές χώρες να δανείζονται από «ταμεία» με κόστος χρήματος ιδιαίτερα μεγαλύτερο από τα αρνητικά επιτόκια με τα όποια έγινε η χρηματοδότηση των ταμείων.

Αναφερόμαστε σε υγειονομική κρίση και όχι σε κρίση κακής διαχείρισης των οικονομικών.

Μέσα σε αυτό το οικονομικό σκηνικό δεν λείπουν οι αλληλοκατηγορίες μεταξύ των ισχυρών, ούτε ασφαλώς οι θεωρίες συνωμοσίας. Αναμενόμενα και αυτά!

 

Οι συγκρίσεις με την ύφεση που προκλήθηκε από τις κρίσεις του 1929 και 2008

Στην αρθρογραφία των ημερών γίνεται σύγκριση της τωρινής κρίσης με τις αντίστοιχες που γνώρισε η παγκόσμια οικονομία το 1929  και 2008. Και σύμφωνα με κάποιες απόψεις οι οικονομικές συνέπειες θα είναι ανάλογες ή και χειρότερες. Σύμφωνα με το BBC το ΔΝΤ (IMF) χαρακτηρίζει αυτή την κρίση τη χειρότερη μετά την μεγάλη ύφεση της 10ετίας του 1930.

Η δική μας άποψη δεν θα συμφωνήσει με τις παραπάνω αναφορές και οι λόγοι της διαφωνίας μας είναι αρκετοί.

Το περιβάλλον της μεγάλης ύφεσης του 1929 και 2008

Αρχικά να θυμίσουμε ότι υπάρχουν ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες της οικονομίας που μπορούν να την οδηγήσουν στην ύφεση. Και η σημερινή κρίση ανήκει στην δεύτερη κατηγορία παραγόντων αντίθετα με εκείνες του 1929 (Ξεκίνησε από το Χρηματιστηριακό κραχ στις Η.Π.Α) και 2008 (κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος Lehman Brothers) που δημιουργήθηκαν από μηχανισμούς της ίδιας της οικονομίας.

Πιο συγκεκριμένα το 1929 βρίσκει την πλειοψηφία των πολιτών και επιχειρήσεων της Αμερικής υπερχρεωμένες από τη σύναψη δανείων τα οποία διοχετεύουν στο Χρηματιστήριο. Και βέβαια η «φούσκα» των υπερτιμημένων μετοχών κάποια στιγμή έσπασε. Οι συνέπειες είναι γνωστές όχι μόνο για τις Η.Π.Α αλλά και για την παγκόσμια οικονομία με την μεγάλη ύφεση (Great Depression) που ακολούθησε για τα επόμενα σχεδόν 10 χρόνια.

Το 2008 το χρηματικό ίδρυμα Lehman Brothers πληρώνει το τίμημα της αλόγιστης διαχείρισης που αφορά τα στεγαστικά δάνεια αλλά και τα τοξικά ομόλογα. Μια νέα «φούσκα» είχε πάλι σπάσει που οδήγησε και πάλι σε μια παγκόσμια πολυετή κρίση.

Οι διαφορές με τη σημερινή ύφεση (2020)

Σήμερα 2020 το χτύπημα στην οικονομία έρχεται από ένα ιό. Και ασφαλώς αυτό το γεγονός δεν σχετίζεται με την εμφάνιση μιας νέας «φούσκας» που δημιουργήθηκε από λανθασμένη οικονομική διαχείριση.

Τα διαφορετικά αίτια εμφάνισης των κρίσεων στην οικονομία ασφαλώς διαφοροποιούν τόσο τα μέσα όσο και τον απαιτούμενο χρόνο αντιμετώπισής τους.

Η άποψή μας για τη σημερινή ύφεση και αναφορικά με το μέγεθος και την έντασή της παραμένει η ίδια. Δύο είναι οι καθοριστικοί παράγοντες. Το πότε θα βγουν στην κυκλοφορία το εμβόλιο και φάρμακα αντιμετώπισης του ιού και ο περιορισμός της διασποράς του.

Αναφορικά με το rebound της οικονομίας εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι θα είναι έντονο αν υπάρξει θετική εξέλιξη στους παραπάνω παράγοντες. Σχετική η εκτίμηση του ΔΝΤ: «IMF expects global growth to rebound to 5.8% next year if the pandemic fades in the second half of 2020».  Πηγή: https://www.bbc.com/news/business-52273988

Οι οικονομικές συνέπειες της Ελλάδος από την ύφεση

Η φτωχή Ελλάδα, το απείθαρχο παιδί της Ευρώπης, παραδίδει μαθήματα οργάνωσης, προγραμματισμού, ελέγχου και πειθαρχίας!  Μεγάλη μερίδα του τύπου και των διανοούμενων ανά τον κόσμο αναφέρονται με κολακευτικά λόγια για τον τρόπο αντιμετώπισης της πανδημίας από τη χώρα μας.

Πίσω από το λεκτικό χαρακτήρα αυτής της παγκόσμιας αναγνώρισης βρίσκεται το ισχυρό χαρτί που δεν πρέπει να αφήσουμε ανεκμετάλλευτο. Και αυτό σχετίζεται με την αλλαγή της οπτικής που μας παρατηρούν αλλά και με τη συνειδητοποίηση από εμάς τους ίδιους των πραγματικών δυνατοτήτων μας.

Χωρίς να παραγνωρίζουμε τις οικονομικές συνέπειες της αναγκαστικής καραντίνας της αγοράς η σκέψη μας προχωράει στο αύριο. Και σε αυτή την κοντινή μέρα διακρίνουμε τη δυνατότητα ενός μικρού κράτους να μεγαλώσει μέσα από τη  θλιβερή εμπειρία του Κορωνoϊού (Covid-19)!

Η Ελλάδα στο αύριο

Η χώρα διαψεύδοντας τον εαυτό της συνειδητοποιεί πολλά στοιχεία για την πραγματική ταυτότητά της.

Ναι, διαθέτει ικανότατους ανθρώπους για θέσεις κλειδιά. Ναι, ένα διαλυμένο από την προηγούμενη οικονομική κρίση σύστημα υγείας ανταπεξέρχεται πολύ ικανοποιητικά στην υγειονομική βόμβα που προέκυψε. Ναι, το επίπεδο των επιστημόνων της βρίσκεται σε πολύ υψηλό επίπεδο. Ναι, προσαρμόζεται πολύ γρήγορα σε νέες μορφές εργασίας που απότομα εμφανίζονται. Ναι, προγραμματίζει έγκαιρα ένα πλάνο δράσης. Ναι, η πλειοψηφία ακολουθεί τον προγραμματισμό.

Παράγοντες που πρέπει να προσέξουμε

Μετά τα πρώτα δημοσιονομικά μέτρα στήριξης του πληθυσμού και βέβαια με το κόστος που αυτά συνεπάγονται θα πρέπει να αξιολογήσουμε πολύ σοβαρά τα παρακάτω:

  • Όταν ο κορωνοϊός θα είναι παρελθόν ας αναλογιστούμε την έκρηξη της τουριστικής δραστηριότητας που θα παρατηρηθεί. Ήδη ξένοι tour operators στρέφουν τους πελάτες τους προς μια από τις ασφαλέστερες για υγειονομικούς λόγους χώρα. Να θυμηθούμε ότι ο τουρισμός συμμετέχει στο περίπου 25 % του Α.Ε.Π της χώρας μας.
  • Τα μέτρα διατήρησης ικανοποιητικής απόστασης μεταξύ των ατόμων που θα υπάρξουν μετά το άνοιγμα των καταστημάτων, χώρων παροχής εκπαίδευσης και γενικά υπηρεσιών, χώρων εστίασης, café ή bar ασφαλώς θα μειώσουν την παρουσία πελατών, άρα και τον τζίρο των επιχειρήσεων.

Η άποψή μας είναι ότι αυτό θα είναι προσωρινό. Δεν θα αργήσει η στιγμή της ολικής άρσης των εν λόγω περιορισμών. Και αυτό γιατί - ακούγοντας τους ειδικούς - καταλαβαίνουμε ότι η στιγμή του πλήρους ελέγχου του ιού (λόγω ανακάλυψης φαρμάκων, εμβολίου ή απόκτησης ανοσίας) δεν θα είναι μακριά.

Ανεξάρτητα από αυτό μια ενδεχόμενη μείωση των φορολογικών συντελεστών ίσως αποτελέσει κίνητρο για το άνοιγμα νέων επιχειρήσεων που θα θελήσουν να μπουν στην αγορά διεκδικώντας μερίδιο αυτής. Οι πελάτες θα είναι «εδώ» και ορισμένοι από αυτούς ίσως προτιμούν την ποιότητα της απόστασης έναντι της ποσότητας του συνωστισμού.

  • Οι νέες μορφές εργασίας - όπως για παράδειγμα η τηλεργασία - αναμφίβολα θα δημιουργήσουν (προσωρινά) διαρθρωτική ανεργία. Όμως μια σύγχρονη κοινωνία μεταβάλλεται. Επομένως η απόκτηση ικανοτήτων από το εργατικό δυναμικό απαραίτητων για να «αντιμετωπιστούν» οι νέες ανάγκες δεν μπορεί να αγνοηθεί.
  • Η σημερινή συρρίκνωση του εισοδήματος δεν θα πρέπει να μας οδηγήσει στο αύριο στην υιοθέτηση «ανορθόδοξων» τρόπων για να κερδίσουμε αυτό που χάσαμε. Τα φαινόμενα αισχροκέρδειας μακροχρόνια δεν λειτουργούν υπέρ μας. Και είναι η ώρα να «ξεφύγουμε» από τέτοιου είδους κοντόφθαλμες λογικές. 
  • Οι κομματικές αντιπαραθέσεις αργά ή γρήγορα θα εμφανιστούν. Είναι αναμενόμενο κάτι τέτοιο όσο πλησιάζουμε προς το τέλος του υγειονομικού προβλήματος. Ελπίζουμε αυτή τη φορά να είναι εποικοδομητικές και όχι ψηφοθηρικές.

Επίλογος

Η ανθρωπότητα με την εμφάνιση του Κορωνοϊού (Covid-19) γνώρισε άλλη μια πανδημία. Το θλιβερό αποτέλεσμα της απώλειας ανθρώπινων ζωών πρέπει να μας κάνει σοφότερους. Και αυτή η νέα σοφία αφορά πολλές πλευρές του τρόπου που αντιλαμβανόμαστε την «ωραία ζωή».

Οι δυσμενείς οικονομικές επιπτώσεις από την ύφεση γρήγορα μπορούν να αποκατασταθούν αν συνειδητοποιήσουμε την αποτελεσματικότητα της συλλογικής - ενιαίας δράσης.

Οι προσπάθειες κτισίματος ηγετικής φυσιογνωμίας που δυστυχώς πάντα έπονται παρόμοιων καταστάσεων αποβλέπουν σε μια οικειοποίηση του «καλού». Μια τέτοια προσέγγιση προσδίδει σε αυτό μια  «ιδιόρρυθμη» έννοια που δεν συνάδει με το γενικό καλό.

Οι σκέψεις μας (προσωρινά) σταματούν αναφέροντας τη ρήση του Φρίντριχ Νίτσε:

«ό,τι δεν σε σκοτώνει σε κάνει πιο δυνατό»

Covid-19 (Coronavirus): Πάντα υπάρχει ένα μετά

Εδώ και ένα μήνα ανακοινώθηκε το πρώτο κρούσμα του ιού Covid-19 στην Ελλάδα. Είναι συγχρόνως λυπηρό και αναμενόμενο όσο περνάει ο χρόνος και διασπείρεται ο ιός στον πληθυσμό να αυξάνεται ο αριθμός των κρουσμάτων, των εισαγωγών στα νοσοκομεία, των θανάτων, αλλά (εύχομαι) των ατόμων που ανάρρωσαν.

Όλοι μας βέβαια ελπίζουμε ότι αυτή η διαδικασία μετάδοσης του ιού να σταματήσει σύντομα.

Το σημαντικό (για εμένα) δεν είναι να παρακολουθούμε τους αριθμούς αλλά την ποσοστιαία μεταβολή τους ανά συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα.

Θα μπορούμε τότε να καταλάβουμε το ρυθμό εξάπλωσης αλλά και να εντοπίσουμε το χρονικό σημείο όπου θα αρχίσει να μειώνεται ο ρυθμός αύξησης.

Σε επόμενο στάδιο αυτό που θέλουμε να παρατηρήσουμε - όπως αναφέρουν οι ειδικοί -  είναι μια μικρή μεταβλητότητα των παραπάνω μεγεθών (σταθεροποίησή τους) ώστε να οδηγηθούμε αργότερα σε αυτό που όλοι ευχόμαστε, δηλαδή στη μείωσή τους.

Η εξέλιξη της παραπάνω καμπύλης δεν θα είναι ομαλή. Θα υπάρχουν ημέρες με σημαντικές διακυμάνσεις ενδεχομένως αντίθετες με την πορεία των προηγούμενων ημερών. Αναφερόμαστε δηλαδή σε διάγραμμα διασποράς με μη γραμμική συσχέτιση των μεταβλητών. Αυτό είναι αναμενόμενο. Όμως αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η τάση .

Μέχρι στιγμής (26 Μαρτίου 2020) η Ελλάδα εμφανίζει στοιχεία ήπιου περάσματος του πρώτου μήνα από την καταγραφή του αρχικού κρούσματος.

Αυτό ασφαλώς «θέλουμε» να επαληθευθεί σε λίγες μέρες. Τότε που αφενός κρούσματα που δεν είχαν εντοπισθεί θα καταγραφούν και αφετέρου τα περιοριστικά μέτρα θα εμφανίσουν την αποτελεσματικότητά τους στον περιορισμό της διασποράς.

Το αύριο της οικονομίας μετά τον Covid-19

Οι όποιες οικονομικές συνέπειες γίνονται αντικείμενο ανάλυσης με την βασική προϋπόθεση ότι είμαστε υγιείς. Αυτό είναι κάτι περισσότερο από αυτονόητο.

Αρκετοί υποστηρίζουν ότι μπαίνουμε σε νέα ύφεση (double bottom) χειρότερη από αυτή του 2008. Αναφέρονται δε και σε συγκεκριμένα ποσοστά μείωσης του ΑΕΠ.

Δυσκολεύομαι να αντιληφθώ το σκεπτικό τους δεδομένου ότι αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στην διαδικασία εξέλιξης ενός παγκόσμιου φαινομένου του οποίου η χρονική διάρκεια αλλά και η ένταση μας είναι άγνωστα.

Μοιάζει σαν κάποιος να υποστηρίζει ότι ο χρόνος και ο τρόπος που θα χρειαστεί η ανθρωπότητα για να απαλλαγεί από την  πανδημία δεν θα είναι καθοριστικοί παράγοντες που θα προσδιορίσουν την διάρκεια και την ένταση της ύφεσης που θα ακολουθήσει. Είναι δύσκολο να πεισθεί κάποιος για το ρεαλιστικό μιας τέτοιας άποψης.

Θα προτιμούσα να αναφέρονται σε διαφορετικά σενάρια ανάλογα με τα προηγούμενα δύο χαρακτηριστικά (διάρκεια και ένσταση) και πάνω σε αυτά να γίνονται οι εκτιμήσεις τους.

Στο σενάριο κατά το οποίο η σημερινή κατάσταση θα είναι σε σύντομο διάστημα παρελθόν θα ήθελα από τους προηγούμενους «εκτιμητές» να θυμηθούν ( από προηγούμενες περιπτώσεις) ή να φανταστούν το αναμενόμενο rebound της οικονομίας. Η οικονομία αντιδρά βίαια (έντονα ανοδικά) όταν ξεπερνά (σύντομα και οριστικά) ένα εξίσου έντονο αρνητικό σοκ.

Covid-19: Οι σκέψεις για το μετά

Όταν όλη αυτή η κατάσταση θα παρελθόν θα υπάρχει ο χρόνος για να αναλογιστεί και να αξιολογήσει κάποιος τη μορφή της οικονομίας  - κοινωνίας που χαρακτηρίζει την ανθρωπότητα την τελευταία 20ετία αλλά και από πριν. Ουσιαστικά την εξέλιξή της μετά τον  Β’ Παγκόσμιο πόλεμο.

Παγκοσμιοποίηση

Πολλή σκέψη θα διοχετευθεί στο να κρίνουμε τα υπέρ και τα κατά της ευκολίας που κάποιος μπαίνει σε ένα αεροπλάνο και έρχεται από το Γουχάν  στην Αθήνα όπου εκτός από τις αποσκευές του ενδεχομένως μεταφέρει και «άλλα». Ταυτόχρονα όμως και της ανάλογης ευκαιρίας που η πληροφορία, η τεχνολογία, το φάρμακο ή η γνώση μπορεί να έρθει.

Τότε θα έχουμε βιωματικά καταλάβει ότι η παγκοσμιοποίηση έχει δύο όψεις. Κάτι που αιτιολογεί την ύπαρξη και υποστηρικτών αλλά και πολέμιών της.

Κρατική παρέμβαση

Τότε θα αναλογιστούμε αν προκειμένου να ξεπεραστεί μια ύφεση στην οικονομία είναι προτιμητέα η  επιβολή μέτρων λιτότητας ή η παροχή στην αγορά νέου χρήματος. Τότε θα σκεφτούμε το κατά πόσο η περικοπή των δαπανών μπορεί ποτέ να επιβάλλεται σε κονδύλια που αφορούν την υγεία!

Πολύ λόγος θα γίνει (για μια ακόμα φορά) για το αν η Ευρώπη είναι ενωμένη ή διχασμένη σε δύο στρατόπεδα. Και αν σε αυτή την ένωση κρατών οι «λογικές» του Μερκαντιλισμού και του Δεσποτισμού (προσαρμοσμένες στο σήμερα) έχουν πράγματι εκλείψει.

Σε αυτή τη φάση του απολογισμού θα συνειδητοποιήσουμε ότι στην οικονομία αυτό που χαρακτηρίζει σαν «σωστή» μια πολιτική είναι ο χρόνος (οι υπάρχουσες συνθήκες) και ο τρόπος που εφαρμόζεται. Δεν υπάρχουν «γενικές καλές συνταγές». Αυτό ασφαλώς αφορά και το βαθμό παρέμβασης του κράτους.

Άλλη μια ευκαιρία θα μας δοθεί για να θυμηθούμε την ύπαρξη αστάθμητων παραγόντων στην οικονομική ζωή. Παράγοντες των οποίων η πιθανή εμφάνιση μπορεί να ανατρέψει την προηγούμενη πορεία. Ασφαλής πρόβλεψη δεν μπορεί να υπάρξει. Αυτό μεταξύ άλλων θα πρέπει να μας κάνει περισσότερο προσεκτικούς στις κινήσεις και προσδοκίες μας.

Τελειώνοντας

Αυτή η λίστα σκέψεων κλείνει αλλά δεν ολοκληρώνεται με την ηθική διάσταση του θέματος.

Ασφαλώς δεν γνωρίζουμε το πως εμφανίστηκε αυτός ο ιός Covid-19 ούτε με βεβαιότητα το από το που πράγματι ξεκίνησε.

Αναφορικά με το πρώτο θέλω να πιστεύω ότι η φύση αποφάσισε την μετάλλαξη ή εξέλιξη κάποιου προϋπάρχοντος ιού και δημιούργησε τον Covid -19. Σχετικά με το δεύτερο η στοχοποίηση συγκεκριμένης περιοχής ξεφεύγει των ενδιαφερόντων μου.

ΥΓ. Η πέτρα, το σίδερο, το ατσάλι δεν αντέχουν. Ο άνθρωπος αντέχει.

Νίκος Καζαντζάκης (1883 - 1957)

Όταν το παράδειγμα προηγείται της θεωρίας (video)

Σε αυτή την ενότητα «Τροφή για σκέψη» μέσα από ολιγόλεπτα video θα καταθέτουμε κάποιους προβληματισμούς αναφορικά με θέματα της Οικονομική Θεωρίας.

Ο λόγος δεν είναι να αμφισβητήσουμε οικονομικούς κανόνες αλλά να «πλησιάσουμε» όσο γίνεται περισσότερο την πραγματικότητα.

Με αυτήν την προσέγγιση ίσως  πετύχουμε αφενός να βρούμε εκείνα τα στοιχεία που «εμποδίζουν» την (πλήρη) εφαρμογή της θεωρίας στην καθημερινότητά μας και αφετέρου να κατανοήσουμε την θεωρία μέσα από την αναφορά σε παραδείγματα.

Θεωρούμε ότι αν το πετύχουμε θα έχουμε συμβάλλει στο να πάμε τη γνώση λίγο παρακάτω.

 

Η «εκτροπή» του τρόπου λειτουργίας της οικονομίας από την πολιτική.

Η οικονομία είναι η επιστήμη η οποία (μεταξύ άλλων) προσπαθεί να διαχειριστεί κατάλληλα τη λέξη «επιλογή», Βεβαίως απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη της σύγκρισης. Πρέπει λοιπόν να επιλέξει - μεταξύ των διαθέσιμων επιλογών - την καλύτερη δυνατή χρήση των περιορισμένης ποσότητας παραγωγικών συντελεστών ώστε να οδηγηθούμε σε μια κατάσταση βελτίωσης του «γενικού» καλού.

Προς την κατεύθυνση αυτή θεμελίωσε κανόνες οι οποίοι (πάντα κάτω από τους απαραίτητους περιοριστικούς παράγοντες) στοχεύουν στην κοινωνική ευημερία που ανά περίπτωση μπορεί να «εκφράζεται» με τη μεγιστοποίηση της χρησιμότητας, του εισοδήματος και των κερδών ή με την ελαχιστοποίηση του κόστους και τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων που εμφανίζονται για το σύνολο όταν η άσκηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα «ατομικιστική» λογική.

Τα οικονομικά υποδείγματα σπάνια περιγράφονται από γραμμικές σχέσεις δεδομένου ότι είναι από τη φύση τους πολυπαραγοντικά. Οι λόγοι στους οποίους οφείλεται η πολυπλοκότητά τους βρίσκονται αφενός στο «απρόοπτο» της συμπεριφοράς που είναι σαν στοιχείο ενσωματωμένο στην ανθρώπινη υπόσταση και αφετέρου στην ύπαρξη – εμφάνιση αστάθμητων παραγόντων που δεν είναι (πάντα) δυνατή η ακριβής αναγνώριση και στη συνέχεια η αντιπροσωπευτική στάθμισή τους.

Η υπερεκτίμηση των οικονομικών δυνατοτήτων μας.

Πολλοί δεν αποδέχονται ότι οι καταναλωτές λειτουργούν ορθολογικά επικαλούμενοι τα συμπεριφορικά οικονομικά (behaviorαl  economics) (Περισσότερα στο http://www.xenophon.gr/ - 3ο τεύχος, Ιούνιος 2018, Προσεγγίζοντας τα Συμπεριφορικά Οικονομικά, Μανώλης Αναστόπουλος) η λογική των οποίων πράγματι δυσκολεύει έως και καταργεί την ύπαρξη ορθολογικής συμπεριφοράς (rational behavior) στα άτομα.

Ανεξάρτητα από την άποψή μας για το θέμα (Human beings vs Economics) σε αυτή την ανάλυση θέλουμε να εστιάσουμε την προσοχή μας στο γεγονός ότι ο ονομαζόμενος ορθολογικός καταναλωτής επιτυγχάνει την επιδίωξή του (μεγιστοποίηση της χρησιμότητας από την κατανάλωση) κάτω από τους περιορισμούς του εισοδήματος και των τιμών.

Με τη χρήση λοιπόν καμπυλών αδιαφορίας και της γραμμής του εισοδηματικού περιορισμού βρίσκουμε την ισορροπία του στο σήμερα όπως και την μελλοντική (διαγραμματικά μετατοπίζοντας ανάλογα τις καμπύλες) σε περίπτωση μεταβολής εισοδήματος, τιμών, προτιμήσεων, κ.α.

Στο σημείο αυτό πρέπει να «συνειδητοποιήσουμε» ότι αν στην σύγχρονη εποχή υπάρχουν περίοδοι που το εισόδημα εμφανίζει μεγάλη (εικονική) αύξηση λόγω υπερδανεισμού ή διαφόρων άλλων μεθόδων[..] δεν φταίει η οικονομική επιστήμη που το άτομο αγνοεί ή μπερδεύει ποιες είναι οι πραγματικές οικονομικές δυνατότητές του. Σαν αποτέλεσμα οδηγείται σε μια «παραπλανητική» ισορροπία και φυσικά καταργεί την (πραγματική) έννοια του ορθολογικού καταναλωτή.

Πολύ δε περισσότερο αν τα άτομα έντεχνα «πιέζονται» από την ατμόσφαιρα προς την κατεύθυνση της προηγούμενα αναφερθείσας καταναλωτικής συμπεριφοράς - ασφαλώς δεν είναι η οικονομική επιστήμη υπεύθυνη αλλά άλλοι χώροι[..] με άλλες βλέψεις.

Η «εισβολή» της πολιτικής στην οικονομία

Ένας από τους μεγάλους οικονομολόγους ήταν ο Ιταλός Vilfredo Pareto  (1848 – 1923) με σπουδαία συμμετοχή στην οικονομία και την οικονομετρία.

Μέσα στο σπουδαίο έργο του ξεχωριστή θέση έχει η έννοια της κατά Pareto αποτελεσματικότητας (Pareto efficiency) η οποία επιτυγχάνεται όταν η χρήση των συντελεστών παραγωγής είναι τόσο κοινωνικά «σωστή» ώστε δεν υπάρχει δυνατότητα με μια διαφορετική επιλογή στη χρήση τους να βελτιώσουμε τη θέση κάποιου χωρίς να χειροτερεύσουμε την κατάσταση άλλου.

Σχετικά με την εν λόγω αποτελεσματικότητα έχει ενδιαφέρον όταν αναφερόμαστε στην αποτυχία του οικονομικού συστήματος (market failure) με την ύπαρξη αρνητικών εξωτερικών καταστάσεων (negative externalities) και την τεράστια ανισοκατανομή του εισοδήματος να ερευνήσουμε αν ο λόγος βρίσκεται σε λάθος οικονομικών κανόνων ή σε αλλοίωση της αποτελεσματικότητάς τους λόγω πολιτικής παρέμβασης ή της εσκεμμένης απουσίας της.

Αν ένα οικονομικό μοντέλο «χάσει» την αποτελεσματικότητά του λόγω βίαιας παρέμβασης της πολιτικής λογικής ασφαλώς δεν θα το χαρακτηρίσουμε σαν αναποτελεσματικό.

Τι τελευταίες μέρες συζητείται το ενδεχόμενο να αναβληθεί η μείωση των συντάξεων (που έχει ακουστεί ότι θα εφαρμοστεί από τις αρχές του 2019) αλλά ταυτόχρονα να περικοπούν εξαγγελθέντα (για τις ασθενέστερες εισοδηματικά ομάδες) μέτρα όπως αυτά της επιδότησης του ενοικίου και άλλων επιδομάτων.

Επειδή η προηγούμενη αναφορά μας θα διαβαστεί από αρκετούς με «κομματική αντίληψη» θέλουμε να διευκρινίσουμε για μια ακόμα φορά ότι οι σκέψεις μας βασίζονται σε οικονομικά και μόνο δεδομένα. Οι κομματικές απόψεις του καθενός είναι κάτι εντελώς διαφορετικό στο οποίο ασφαλώς δεν παρεμβαίνουμε αλλά και βρίσκεται εκτός των ενδιαφερόντων μας.

Θυμηθείτε την κατά Pareto  αποτελεσματικότητα και σε σχέση με το προηγούμενο παράδειγμα βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα για το αν η οικονομία μας τα «λέει λάθος» ή αν η πολιτική για τους λόγους της «εισβάλλει» στο χώρο της πρώτης ακυρώνοντας την αποτελεσματικότητα (αλήθεια) των οικονομικών αρχών και κανόνων.

Η Ελλάδα αναβαθμίζει την «λογική» της μετά την αναβάθμιση της οικονομίας της από τον οίκο Moody’s;

Και να λοιπόν που ήρθε η σειρά του οίκου Moody’s να αναβαθμίσει την πιστοληπτική αξιολόγηση της Ελλάδας με ταυτόχρονη θετική αξιολόγηση των προοπτικών της οικονομίας. Αναμφίβολα ευχάριστα ακούσματα για τη χώρα που προσπαθεί να αφήσει πίσω της την 9ετη ύφεση. Βέβαια σε προηγούμενο άρθρο αναφέραμε κάποιους από τους λόγους για τους οποίους ανάλογες αναβαθμίσεις πρέπει να «μεταφράζονται» με προσοχή, αλλά και αξιοποιούνται ανάλογα.

Περί οικονομίας

Μιλώντας για την οικονομία ασφαλώς δεν αναφερόμαστε σε ένα φυσικό φαινόμενο του οποίου οι συνέπειες θα εκδηλωθούν - εμφανισθούν (κατά κανόνα) ανεξάρτητα από τη δική μας συμμετοχή.

Οι εξελίξεις στο χώρο της, θετικές ή αρνητικές, είναι αποτέλεσμα ανθρώπινων αποφάσεων και ενεργειών. Για παράδειγμα, για να εμφανιστεί το «αντίκρισμα» των αναβαθμίσεων των ξέων οίκων αξιολόγησης στην πραγματική οικονομία χρειάζονται και οι ανάλογες κινήσεις από αυτούς που χαράσσουν κυρίως την οικονομική πολιτική, αλλά όχι μόνο αυτή.

Μια καλή αξιολόγηση μετά 10 χρόνια κρίσης είναι κάτι το οποίο νομοτελειακά θα συμβεί μια και είναι γνωστό ότι στην οικονομία υπάρχουν εναλλαγές καλών και κακών ημερών. Η ανάκαμψη πάντα εμφανίζεται μετά την ύφεση. Το ζητούμενο είναι να «υποστηρίξει» την θετική προοπτική μια ανάλογη οικονομική, πολιτική και κοινωνική συμπεριφορά.

Ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε την αναβάθμιση

Τις τελευταίες μέρες, κάποια άτομα σε αυτόν τον τόπο, αφενός αρνούνται πεισματικά να μας δείξουν ότι έχουν συναίσθηση της ευθύνης της δημοσίας θέσης που κατέχουν, και αφετέρου η συμπεριφορά τους ατυχώς μας βεβαιώνει ότι έχουν αντιληφθεί υπερβολικά λίγα από αυτά που έχουν συμβεί την τελευταία 10ετία. Συγχρόνως «άκοπα μας πείθουν» ότι ουδόλως σκέφτονται το ενδεχόμενο αλλαγής κουλτούρας  στην πολιτική ζωή.

Σε αυτή την «παρέλαση» χαρακτήρων ο πρωταγωνιστής αλλάζει συχνά πρόσωπο!

Τη μια στη σκηνή ανεβαίνει ο Κύριος Α και αναφερόμενος στις ανά το Αιγαίο Τουρκικές «κρουαζιέρες» δηλώνει ότι «να προσέξουν οι καλοί μας γείτονες γιατί τη άλλη φορά που θα το ξανακάνουν…θα…». Δηλαδή αν το ξανακάνουν - τι θα; Θα ντυθείς «ράμπο» και θα τους δείρεις; Ή μήπως έχεις την προσωπικότητα να «εμπνεύσεις» άλλους να το κάνουν;

Στην επόμενη σκηνή εμφανίζεται ο Κύριος Β ο οποίος γενικά «μαλώνει»..χωρίς να προτείνει όμως κάτι. Σε μεταφέρει στην παιδική σου ηλικία που κάποιος από την παρέα περιοριζόταν να κατηγορεί τους υπόλοιπους γιατί χάσαμε στην «μπάλα» χωρίς όμως να προτείνει τι να κάνουμε στον επόμενο αγώνα για να κερδίσουμε.

Αργότερα, σύσσωμος ο θίασος μεταφέρεται στη Βουλή των Ελλήνων! Εκεί, την (όπως πάντα) πολιτισμένη ατμόσφαιρα ξαφνικά διακόπτει - όπως αναφέρθηκε – ένας «διάολος»! Αν η αναφορά είναι αληθινή το γεγονός δεν θα μας κάνει υπερήφανους (για μια ακόμα φορά) για τους αντιπροσώπους μας!

Λίγο πριν τη τελευταία σκηνή της εβδομάδας να σου το «κοντράστ» των συναισθημάτων! Σε κάποιο Κύριο φαίνεται «αστεία» η ύπαρξη συγκινησιακού λόγου! Έτσι λοιπόν ο Κύριος –όπως αναφέρθηκε – ξεσπάει στα γέλια σε μια ανάλογη περίπτωση! Άμα έχεις την αίσθηση του χιούμορ αυτά συμβαίνουν…

Και πριν πέσει η αυλαία, να και το ξεμπέρδεμα του μυαλού μας που «νόμιζε» ότι έχουν μειωθεί μισθοί και συντάξεις τα τελευταία 3 χρόνια. Όχι, λάθος του. Αυτά είναι της φαντασίας του. Υπάρχει επίσημη δήλωση «οι μειώσεις ήταν κάτι ψιλά»!

Τα συναισθήματα του κοινού

Και έτσι όπως τελειώνει άλλη μια παράσταση εμφανίζονται στο κοινό (σε εμάς) τα ίδια συναισθήματα με την προηγούμενη φορά που βρεθήκαμε στο ίδιο έργο θεατές.

Αναρωτιέσαι λοιπόν μήπως σε αυτή τη χώρα κάποιοι έχουν τη αίσθηση ότι οι αναβαθμίσεις και η επικειμένη έξοδος από τα μνημόνια από μόνες τους αρκούν για ένα καλύτερο αύριο;

Είναι τόσο δύσκολο να αντιληφθούν ορισμένοι το αυτονόητο, δηλαδή ότι η χώρα μετά τα 9 χρόνια ύφεσης (άρθρο) πρέπει να συμμετέχει και η ίδια με σωστή πολιτική (και όχι μόνο οικονομική) στην ανάκαμψη της οικονομίας της. Και μια τέτοια πολιτική ασφαλώς δεν συνάδει με τις προηγούμενες συμπεριφορές.

Θέλεις να βρίσεις! Σε συγκρατεί όμως η σκέψη ότι αν το κάνεις, το πρόσωπό σου θα θυμίζει αυτόν τον Κύριο με την «περίεργη» αίσθηση του χιούμορ που λέγαμε πριν. Και αυτό δεν θέλεις να σου συμβεί.

Αισθάνεσαι έντονα την ανάγκη να υπενθυμίσεις σε κάποιους ότι μεγαλώσαμε αρκετά για να διατηρούμε τη συμπεριφορά του φίλου στην παιδική παρέα που προηγούμενα αναφερθήκαμε. Δεν θέλουμε να ακούμε παράπονα και μαλώματα. Τις λύσεις αναζητούμε.

Ψάχνεις μέσα στο πλήθος να βρεις άτομα με παρόμοιες ανησυχίες για να «ακουστείτε» μαζί προς τα έξω.. Όμως αυτού του είδους οι παρέες έχουν εδώ και χρόνια ατονήσει ..

Οι ερωτήσεις

Και μέχρι το επόμενο show δυο ερωτήματα μένουν αναπάντητα:

Ποιο «ακριβώς» είναι το αντικείμενο της πολιτικής σήμερα;

Τι είδους έμπνευση περνάμε στους νέους μέσα από παρόμοιες με τις αναφερθείσες «σκηνές»;

Πρόκειται βέβαια για ρητορικές ερωτήσεις..

Πόσο ανατρεπτικός μπορεί να είναι ο Οκτώβριος..

Λοιπόν αυτό το πρώτο 10ημερο του Οκτωβρίου του 2017 η χώρα μου βιώνει το τι σημαίνει ανατρεπτικός μήνας! Καταργώντας την «γνωστή» έννοια του χρόνου κατορθώνουμε (μέσα σε μια μόνο εβδομάδα) να περάσουμε σε μια νέα «πραγματικότητα» εξαφανίζοντας προβλήματα που δοκίμασαν ή και γονάτισαν τους πολίτες για χρόνια!

Έτσι λοιπόν και πολύ ξαφνικά…

Η οικονομία μπήκε (μετά από 9 χρόνια) σε τροχιά ανάπτυξης. Επικρατεί πανδαιμόνιο στις επενδύσεις με αποτέλεσμα την θεαματική αύξηση της απασχόλησης και συνεπώς  του εισοδήματος. Σαν αποτέλεσμα έχει εκτοξευτεί η κατανάλωση κάτι που οδηγεί στην εμφάνιση έντονων πληθωριστικών πιέσεων!

Έντονη συμβολή στην διαμόρφωση της προηγούμενης εικόνας έχει αφενός η ευκολία εύρεσης εργασίας για τους νέους και αφετέρου οι αυξήσεις που δόθηκαν στις συντάξεις!

Η οικονομία της χώρας είναι έτοιμη να περάσει σαν σφαίρα την τρίτη αξιολόγηση έχοντας υπερκαλύψει τα προαπαιτούμενα με αποτέλεσμα οι «θεσμοί» να της ζητούν συγνώμη!  Το βιοτικό επίπεδο αυξάνεται κατακόρυφα!

Τα προβλήματα της παιδείας ανήκουν στο πολύ μακρινό παρελθόν. Μια νέα φιλοσοφία και τάξη επικρατεί που θυμίζει σε πολλά το Φινλαδικό σύστημα (ή και το ξεπερνά) με αποτέλεσμα να είναι ήδη εμφανής η ποιοτική αλλαγή της συμπεριφοράς του πληθυσμού με την έννοια και της ευρύτερης παιδείας. Κοντεύουν να διαγραφούν από τη μνήμη μας οι τόσο συχνές αλλαγές στα συστήματα εισαγωγής στα ΑΕΙ/ ΤΕΙ, τα κενά στις θέσεις καθηγητών, και οι ναφθαλίνες στα σχολεία. Τα παιδιά ξέρουν ακριβώς το σύστημα που θα ακολουθηθεί για τουλάχιστον 15 χρόνια!

Συγχρόνως η όλη ατμόσφαιρα σου βγάζει πολύ έντονα το αίσθημα της ασφάλειας! Κυκλοφορείς όπου και την όποια ώρα θέλεις και δίπλα σου παρατηρείς χαμογελαστά άτομα έτοιμα να σε βοηθήσουν σε ότι χρειαστείς. Το σκηνικό της ανομίας έχει εξαφανιστεί! Η λέξη εγκληματικότητα αναζητά την έκθεσή της σε περίοπτη θέση στο μουσείο λέξεων για να μας θυμίζει λέξεις που εξαφανίστηκαν.

 

Επομένως ας το γιορτάσουμε λοιπόν….

Μετά από τέτοιες ευχάριστες αλλαγές μάλλον δικαιούμαστε και να σκεφτόμαστε το παραπέρα. Είναι θέμα σειράς προτεραιότητας των αναγκών. Το είπε και ο Abraham Maslow με την πυραμίδα του «Όταν μια κατηγορία αναγκών ικανοποιηθεί τη θέση της καταλαμβάνει κάποια άλλη».

Έτσι λοιπόν επιτρέπεται ή και επιβάλλεται μια νέα αντίληψη των εποχών. Να λοιπόν οι απόκριες του Οκτωβρίου! Και δεν  τις γιορτάζουμε στα σπίτια, στα μαγαζιά, και τους δρόμους. Όχι. Αυτά είναι ξεπερασμένα! Πλέον ο κατάλληλος χώρος είναι η Βουλή των Ελλήνων. Εκεί και με κόκκινες (χρώμα της φωτιάς) χλαμύδες θα γιορτάζουμε θα πανηγυρίζουμε την ψήφιση νομοσχεδίων! Μια νέα «μορφή» της καλλιτεχνικής έκφρασης είναι μπροστά μας!

Συγχρόνως όμως ήρθε ή πλησιάζει η ώρα να «εξωτερικεύσουμε» και την έντονη ευαισθησία μας στην προστασία, διαφύλαξη αλλά και επέκταση του πράσινου! Είναι γεγονός ότι εδώ και πολλά χρόνια έχουμε διατηρήσει το πράσινο χρώμα στα δάση μας! Όμως τώρα οι θετικές εξελίξεις σε όλα τα μέτωπα κάνουν το βαθμό αγάπης μας για την πρασινάδα να μας ξεπερνά! Ναι λοιπόν, έχουμε μπαλκόνια! Υπάρχουν σύγχρονες οπτικές διακόσμησης! Θα βάλουμε και «νέα φυτά». Ίσως μας κοστίζουν πιο ακριβά. Μπορεί να μας ζητήσουν και κανένα παράβολο να πληρώσουμε.

Αλλά τι μας νοιάζει; Οι οικολογικές ευαισθησίες έχουν (όπως τα πάντα) και κόστος. Εξάλλου τώρα έχουμε γεμάτα πορτοφόλια!

πραγματικότητα

Παρά την προσπάθεια εξαφάνησής της η "πραγματικότητα" υπάρχει

 

Και κάπου εκεί ξύπνησα!

Κοίταξα γύρω μου να βρω την πραγματικότητα. Εμφανίστηκε αμέσως και είχε δύο πρόσωπα. Το πρώτο με τη νέα «μορφή» της καλλιτεχνικής έκφρασης και το δεύτερο με τις σύγχρονες οπτικές διακόσμησης!

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το