Posts

Η «εκτροπή» του τρόπου λειτουργίας της οικονομίας από την πολιτική.

Η οικονομία είναι η επιστήμη η οποία (μεταξύ άλλων) προσπαθεί να διαχειριστεί κατάλληλα τη λέξη «επιλογή», Βεβαίως απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη της σύγκρισης. Πρέπει λοιπόν να επιλέξει - μεταξύ των διαθέσιμων επιλογών - την καλύτερη δυνατή χρήση των περιορισμένης ποσότητας παραγωγικών συντελεστών ώστε να οδηγηθούμε σε μια κατάσταση βελτίωσης του «γενικού» καλού.

Προς την κατεύθυνση αυτή θεμελίωσε κανόνες οι οποίοι (πάντα κάτω από τους απαραίτητους περιοριστικούς παράγοντες) στοχεύουν στην κοινωνική ευημερία που ανά περίπτωση μπορεί να «εκφράζεται» με τη μεγιστοποίηση της χρησιμότητας, του εισοδήματος και των κερδών ή με την ελαχιστοποίηση του κόστους και τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων που εμφανίζονται για το σύνολο όταν η άσκηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα «ατομικιστική» λογική.

Τα οικονομικά υποδείγματα σπάνια περιγράφονται από γραμμικές σχέσεις δεδομένου ότι είναι από τη φύση τους πολυπαραγοντικά. Οι λόγοι στους οποίους οφείλεται η πολυπλοκότητά τους βρίσκονται αφενός στο «απρόοπτο» της συμπεριφοράς που είναι σαν στοιχείο ενσωματωμένο στην ανθρώπινη υπόσταση και αφετέρου στην ύπαρξη – εμφάνιση αστάθμητων παραγόντων που δεν είναι (πάντα) δυνατή η ακριβής αναγνώριση και στη συνέχεια η αντιπροσωπευτική στάθμισή τους.

Η υπερεκτίμηση των οικονομικών δυνατοτήτων μας.

Πολλοί δεν αποδέχονται ότι οι καταναλωτές λειτουργούν ορθολογικά επικαλούμενοι τα συμπεριφορικά οικονομικά (behaviorαl  economics) (Περισσότερα στο http://www.xenophon.gr/ - 3ο τεύχος, Ιούνιος 2018, Προσεγγίζοντας τα Συμπεριφορικά Οικονομικά, Μανώλης Αναστόπουλος) η λογική των οποίων πράγματι δυσκολεύει έως και καταργεί την ύπαρξη ορθολογικής συμπεριφοράς (rational behavior) στα άτομα.

Ανεξάρτητα από την άποψή μας για το θέμα (Human beings vs Economics) σε αυτή την ανάλυση θέλουμε να εστιάσουμε την προσοχή μας στο γεγονός ότι ο ονομαζόμενος ορθολογικός καταναλωτής επιτυγχάνει την επιδίωξή του (μεγιστοποίηση της χρησιμότητας από την κατανάλωση) κάτω από τους περιορισμούς του εισοδήματος και των τιμών.

Με τη χρήση λοιπόν καμπυλών αδιαφορίας και της γραμμής του εισοδηματικού περιορισμού βρίσκουμε την ισορροπία του στο σήμερα όπως και την μελλοντική (διαγραμματικά μετατοπίζοντας ανάλογα τις καμπύλες) σε περίπτωση μεταβολής εισοδήματος, τιμών, προτιμήσεων, κ.α.

Στο σημείο αυτό πρέπει να «συνειδητοποιήσουμε» ότι αν στην σύγχρονη εποχή υπάρχουν περίοδοι που το εισόδημα εμφανίζει μεγάλη (εικονική) αύξηση λόγω υπερδανεισμού ή διαφόρων άλλων μεθόδων[..] δεν φταίει η οικονομική επιστήμη που το άτομο αγνοεί ή μπερδεύει ποιες είναι οι πραγματικές οικονομικές δυνατότητές του. Σαν αποτέλεσμα οδηγείται σε μια «παραπλανητική» ισορροπία και φυσικά καταργεί την (πραγματική) έννοια του ορθολογικού καταναλωτή.

Πολύ δε περισσότερο αν τα άτομα έντεχνα «πιέζονται» από την ατμόσφαιρα προς την κατεύθυνση της προηγούμενα αναφερθείσας καταναλωτικής συμπεριφοράς - ασφαλώς δεν είναι η οικονομική επιστήμη υπεύθυνη αλλά άλλοι χώροι[..] με άλλες βλέψεις.

Η «εισβολή» της πολιτικής στην οικονομία

Ένας από τους μεγάλους οικονομολόγους ήταν ο Ιταλός Vilfredo Pareto  (1848 – 1923) με σπουδαία συμμετοχή στην οικονομία και την οικονομετρία.

Μέσα στο σπουδαίο έργο του ξεχωριστή θέση έχει η έννοια της κατά Pareto αποτελεσματικότητας (Pareto efficiency) η οποία επιτυγχάνεται όταν η χρήση των συντελεστών παραγωγής είναι τόσο κοινωνικά «σωστή» ώστε δεν υπάρχει δυνατότητα με μια διαφορετική επιλογή στη χρήση τους να βελτιώσουμε τη θέση κάποιου χωρίς να χειροτερεύσουμε την κατάσταση άλλου.

Σχετικά με την εν λόγω αποτελεσματικότητα έχει ενδιαφέρον όταν αναφερόμαστε στην αποτυχία του οικονομικού συστήματος (market failure) με την ύπαρξη αρνητικών εξωτερικών καταστάσεων (negative externalities) και την τεράστια ανισοκατανομή του εισοδήματος να ερευνήσουμε αν ο λόγος βρίσκεται σε λάθος οικονομικών κανόνων ή σε αλλοίωση της αποτελεσματικότητάς τους λόγω πολιτικής παρέμβασης ή της εσκεμμένης απουσίας της.

Αν ένα οικονομικό μοντέλο «χάσει» την αποτελεσματικότητά του λόγω βίαιας παρέμβασης της πολιτικής λογικής ασφαλώς δεν θα το χαρακτηρίσουμε σαν αναποτελεσματικό.

Τι τελευταίες μέρες συζητείται το ενδεχόμενο να αναβληθεί η μείωση των συντάξεων (που έχει ακουστεί ότι θα εφαρμοστεί από τις αρχές του 2019) αλλά ταυτόχρονα να περικοπούν εξαγγελθέντα (για τις ασθενέστερες εισοδηματικά ομάδες) μέτρα όπως αυτά της επιδότησης του ενοικίου και άλλων επιδομάτων.

Επειδή η προηγούμενη αναφορά μας θα διαβαστεί από αρκετούς με «κομματική αντίληψη» θέλουμε να διευκρινίσουμε για μια ακόμα φορά ότι οι σκέψεις μας βασίζονται σε οικονομικά και μόνο δεδομένα. Οι κομματικές απόψεις του καθενός είναι κάτι εντελώς διαφορετικό στο οποίο ασφαλώς δεν παρεμβαίνουμε αλλά και βρίσκεται εκτός των ενδιαφερόντων μας.

Θυμηθείτε την κατά Pareto  αποτελεσματικότητα και σε σχέση με το προηγούμενο παράδειγμα βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα για το αν η οικονομία μας τα «λέει λάθος» ή αν η πολιτική για τους λόγους της «εισβάλλει» στο χώρο της πρώτης ακυρώνοντας την αποτελεσματικότητα (αλήθεια) των οικονομικών αρχών και κανόνων.

Η Ελλάδα αναβαθμίζει την «λογική» της μετά την αναβάθμιση της οικονομίας της από τον οίκο Moody’s;

Και να λοιπόν που ήρθε η σειρά του οίκου Moody’s να αναβαθμίσει την πιστοληπτική αξιολόγηση της Ελλάδας με ταυτόχρονη θετική αξιολόγηση των προοπτικών της οικονομίας. Αναμφίβολα ευχάριστα ακούσματα για τη χώρα που προσπαθεί να αφήσει πίσω της την 9ετη ύφεση. Βέβαια σε προηγούμενο άρθρο αναφέραμε κάποιους από τους λόγους για τους οποίους ανάλογες αναβαθμίσεις πρέπει να «μεταφράζονται» με προσοχή, αλλά και αξιοποιούνται ανάλογα.

Περί οικονομίας

Μιλώντας για την οικονομία ασφαλώς δεν αναφερόμαστε σε ένα φυσικό φαινόμενο του οποίου οι συνέπειες θα εκδηλωθούν - εμφανισθούν (κατά κανόνα) ανεξάρτητα από τη δική μας συμμετοχή.

Οι εξελίξεις στο χώρο της, θετικές ή αρνητικές, είναι αποτέλεσμα ανθρώπινων αποφάσεων και ενεργειών. Για παράδειγμα, για να εμφανιστεί το «αντίκρισμα» των αναβαθμίσεων των ξέων οίκων αξιολόγησης στην πραγματική οικονομία χρειάζονται και οι ανάλογες κινήσεις από αυτούς που χαράσσουν κυρίως την οικονομική πολιτική, αλλά όχι μόνο αυτή.

Μια καλή αξιολόγηση μετά 10 χρόνια κρίσης είναι κάτι το οποίο νομοτελειακά θα συμβεί μια και είναι γνωστό ότι στην οικονομία υπάρχουν εναλλαγές καλών και κακών ημερών. Η ανάκαμψη πάντα εμφανίζεται μετά την ύφεση. Το ζητούμενο είναι να «υποστηρίξει» την θετική προοπτική μια ανάλογη οικονομική, πολιτική και κοινωνική συμπεριφορά.

Ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε την αναβάθμιση

Τις τελευταίες μέρες, κάποια άτομα σε αυτόν τον τόπο, αφενός αρνούνται πεισματικά να μας δείξουν ότι έχουν συναίσθηση της ευθύνης της δημοσίας θέσης που κατέχουν, και αφετέρου η συμπεριφορά τους ατυχώς μας βεβαιώνει ότι έχουν αντιληφθεί υπερβολικά λίγα από αυτά που έχουν συμβεί την τελευταία 10ετία. Συγχρόνως «άκοπα μας πείθουν» ότι ουδόλως σκέφτονται το ενδεχόμενο αλλαγής κουλτούρας  στην πολιτική ζωή.

Σε αυτή την «παρέλαση» χαρακτήρων ο πρωταγωνιστής αλλάζει συχνά πρόσωπο!

Τη μια στη σκηνή ανεβαίνει ο Κύριος Α και αναφερόμενος στις ανά το Αιγαίο Τουρκικές «κρουαζιέρες» δηλώνει ότι «να προσέξουν οι καλοί μας γείτονες γιατί τη άλλη φορά που θα το ξανακάνουν…θα…». Δηλαδή αν το ξανακάνουν - τι θα; Θα ντυθείς «ράμπο» και θα τους δείρεις; Ή μήπως έχεις την προσωπικότητα να «εμπνεύσεις» άλλους να το κάνουν;

Στην επόμενη σκηνή εμφανίζεται ο Κύριος Β ο οποίος γενικά «μαλώνει»..χωρίς να προτείνει όμως κάτι. Σε μεταφέρει στην παιδική σου ηλικία που κάποιος από την παρέα περιοριζόταν να κατηγορεί τους υπόλοιπους γιατί χάσαμε στην «μπάλα» χωρίς όμως να προτείνει τι να κάνουμε στον επόμενο αγώνα για να κερδίσουμε.

Αργότερα, σύσσωμος ο θίασος μεταφέρεται στη Βουλή των Ελλήνων! Εκεί, την (όπως πάντα) πολιτισμένη ατμόσφαιρα ξαφνικά διακόπτει - όπως αναφέρθηκε – ένας «διάολος»! Αν η αναφορά είναι αληθινή το γεγονός δεν θα μας κάνει υπερήφανους (για μια ακόμα φορά) για τους αντιπροσώπους μας!

Λίγο πριν τη τελευταία σκηνή της εβδομάδας να σου το «κοντράστ» των συναισθημάτων! Σε κάποιο Κύριο φαίνεται «αστεία» η ύπαρξη συγκινησιακού λόγου! Έτσι λοιπόν ο Κύριος –όπως αναφέρθηκε – ξεσπάει στα γέλια σε μια ανάλογη περίπτωση! Άμα έχεις την αίσθηση του χιούμορ αυτά συμβαίνουν…

Και πριν πέσει η αυλαία, να και το ξεμπέρδεμα του μυαλού μας που «νόμιζε» ότι έχουν μειωθεί μισθοί και συντάξεις τα τελευταία 3 χρόνια. Όχι, λάθος του. Αυτά είναι της φαντασίας του. Υπάρχει επίσημη δήλωση «οι μειώσεις ήταν κάτι ψιλά»!

Τα συναισθήματα του κοινού

Και έτσι όπως τελειώνει άλλη μια παράσταση εμφανίζονται στο κοινό (σε εμάς) τα ίδια συναισθήματα με την προηγούμενη φορά που βρεθήκαμε στο ίδιο έργο θεατές.

Αναρωτιέσαι λοιπόν μήπως σε αυτή τη χώρα κάποιοι έχουν τη αίσθηση ότι οι αναβαθμίσεις και η επικειμένη έξοδος από τα μνημόνια από μόνες τους αρκούν για ένα καλύτερο αύριο;

Είναι τόσο δύσκολο να αντιληφθούν ορισμένοι το αυτονόητο, δηλαδή ότι η χώρα μετά τα 9 χρόνια ύφεσης (άρθρο) πρέπει να συμμετέχει και η ίδια με σωστή πολιτική (και όχι μόνο οικονομική) στην ανάκαμψη της οικονομίας της. Και μια τέτοια πολιτική ασφαλώς δεν συνάδει με τις προηγούμενες συμπεριφορές.

Θέλεις να βρίσεις! Σε συγκρατεί όμως η σκέψη ότι αν το κάνεις, το πρόσωπό σου θα θυμίζει αυτόν τον Κύριο με την «περίεργη» αίσθηση του χιούμορ που λέγαμε πριν. Και αυτό δεν θέλεις να σου συμβεί.

Αισθάνεσαι έντονα την ανάγκη να υπενθυμίσεις σε κάποιους ότι μεγαλώσαμε αρκετά για να διατηρούμε τη συμπεριφορά του φίλου στην παιδική παρέα που προηγούμενα αναφερθήκαμε. Δεν θέλουμε να ακούμε παράπονα και μαλώματα. Τις λύσεις αναζητούμε.

Ψάχνεις μέσα στο πλήθος να βρεις άτομα με παρόμοιες ανησυχίες για να «ακουστείτε» μαζί προς τα έξω.. Όμως αυτού του είδους οι παρέες έχουν εδώ και χρόνια ατονήσει ..

Οι ερωτήσεις

Και μέχρι το επόμενο show δυο ερωτήματα μένουν αναπάντητα:

Ποιο «ακριβώς» είναι το αντικείμενο της πολιτικής σήμερα;

Τι είδους έμπνευση περνάμε στους νέους μέσα από παρόμοιες με τις αναφερθείσες «σκηνές»;

Πρόκειται βέβαια για ρητορικές ερωτήσεις..

Πόσο ανατρεπτικός μπορεί να είναι ο Οκτώβριος..

Λοιπόν αυτό το πρώτο 10ημερο του Οκτωβρίου του 2017 η χώρα μου βιώνει το τι σημαίνει ανατρεπτικός μήνας! Καταργώντας την «γνωστή» έννοια του χρόνου κατορθώνουμε (μέσα σε μια μόνο εβδομάδα) να περάσουμε σε μια νέα «πραγματικότητα» εξαφανίζοντας προβλήματα που δοκίμασαν ή και γονάτισαν τους πολίτες για χρόνια!

Έτσι λοιπόν και πολύ ξαφνικά…

Η οικονομία μπήκε (μετά από 9 χρόνια) σε τροχιά ανάπτυξης. Επικρατεί πανδαιμόνιο στις επενδύσεις με αποτέλεσμα την θεαματική αύξηση της απασχόλησης και συνεπώς  του εισοδήματος. Σαν αποτέλεσμα έχει εκτοξευτεί η κατανάλωση κάτι που οδηγεί στην εμφάνιση έντονων πληθωριστικών πιέσεων!

Έντονη συμβολή στην διαμόρφωση της προηγούμενης εικόνας έχει αφενός η ευκολία εύρεσης εργασίας για τους νέους και αφετέρου οι αυξήσεις που δόθηκαν στις συντάξεις!

Η οικονομία της χώρας είναι έτοιμη να περάσει σαν σφαίρα την τρίτη αξιολόγηση έχοντας υπερκαλύψει τα προαπαιτούμενα με αποτέλεσμα οι «θεσμοί» να της ζητούν συγνώμη!  Το βιοτικό επίπεδο αυξάνεται κατακόρυφα!

Τα προβλήματα της παιδείας ανήκουν στο πολύ μακρινό παρελθόν. Μια νέα φιλοσοφία και τάξη επικρατεί που θυμίζει σε πολλά το Φινλαδικό σύστημα (ή και το ξεπερνά) με αποτέλεσμα να είναι ήδη εμφανής η ποιοτική αλλαγή της συμπεριφοράς του πληθυσμού με την έννοια και της ευρύτερης παιδείας. Κοντεύουν να διαγραφούν από τη μνήμη μας οι τόσο συχνές αλλαγές στα συστήματα εισαγωγής στα ΑΕΙ/ ΤΕΙ, τα κενά στις θέσεις καθηγητών, και οι ναφθαλίνες στα σχολεία. Τα παιδιά ξέρουν ακριβώς το σύστημα που θα ακολουθηθεί για τουλάχιστον 15 χρόνια!

Συγχρόνως η όλη ατμόσφαιρα σου βγάζει πολύ έντονα το αίσθημα της ασφάλειας! Κυκλοφορείς όπου και την όποια ώρα θέλεις και δίπλα σου παρατηρείς χαμογελαστά άτομα έτοιμα να σε βοηθήσουν σε ότι χρειαστείς. Το σκηνικό της ανομίας έχει εξαφανιστεί! Η λέξη εγκληματικότητα αναζητά την έκθεσή της σε περίοπτη θέση στο μουσείο λέξεων για να μας θυμίζει λέξεις που εξαφανίστηκαν.

 

Επομένως ας το γιορτάσουμε λοιπόν….

Μετά από τέτοιες ευχάριστες αλλαγές μάλλον δικαιούμαστε και να σκεφτόμαστε το παραπέρα. Είναι θέμα σειράς προτεραιότητας των αναγκών. Το είπε και ο Abraham Maslow με την πυραμίδα του «Όταν μια κατηγορία αναγκών ικανοποιηθεί τη θέση της καταλαμβάνει κάποια άλλη».

Έτσι λοιπόν επιτρέπεται ή και επιβάλλεται μια νέα αντίληψη των εποχών. Να λοιπόν οι απόκριες του Οκτωβρίου! Και δεν  τις γιορτάζουμε στα σπίτια, στα μαγαζιά, και τους δρόμους. Όχι. Αυτά είναι ξεπερασμένα! Πλέον ο κατάλληλος χώρος είναι η Βουλή των Ελλήνων. Εκεί και με κόκκινες (χρώμα της φωτιάς) χλαμύδες θα γιορτάζουμε θα πανηγυρίζουμε την ψήφιση νομοσχεδίων! Μια νέα «μορφή» της καλλιτεχνικής έκφρασης είναι μπροστά μας!

Συγχρόνως όμως ήρθε ή πλησιάζει η ώρα να «εξωτερικεύσουμε» και την έντονη ευαισθησία μας στην προστασία, διαφύλαξη αλλά και επέκταση του πράσινου! Είναι γεγονός ότι εδώ και πολλά χρόνια έχουμε διατηρήσει το πράσινο χρώμα στα δάση μας! Όμως τώρα οι θετικές εξελίξεις σε όλα τα μέτωπα κάνουν το βαθμό αγάπης μας για την πρασινάδα να μας ξεπερνά! Ναι λοιπόν, έχουμε μπαλκόνια! Υπάρχουν σύγχρονες οπτικές διακόσμησης! Θα βάλουμε και «νέα φυτά». Ίσως μας κοστίζουν πιο ακριβά. Μπορεί να μας ζητήσουν και κανένα παράβολο να πληρώσουμε.

Αλλά τι μας νοιάζει; Οι οικολογικές ευαισθησίες έχουν (όπως τα πάντα) και κόστος. Εξάλλου τώρα έχουμε γεμάτα πορτοφόλια!

πραγματικότητα

Παρά την προσπάθεια εξαφάνησής της η "πραγματικότητα" υπάρχει

 

Και κάπου εκεί ξύπνησα!

Κοίταξα γύρω μου να βρω την πραγματικότητα. Εμφανίστηκε αμέσως και είχε δύο πρόσωπα. Το πρώτο με τη νέα «μορφή» της καλλιτεχνικής έκφρασης και το δεύτερο με τις σύγχρονες οπτικές διακόσμησης!

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Οικονομική επιστήμη. Μια πρώτη γνωριμία

Η οικονομική επιστήμη ανήκει σε εκείνους τους κλάδους επιστημών που η προσπάθεια περιγραφής του αντικειμένου τους  δεν είναι εύκολη. Οι δυσκολίες που συναντάς οφείλονται κυρίως σε δύο λόγους. Ο πρώτος σχετίζεται με τη ύπαρξη όμορων κλάδων που τα σύνορα τους είναι έντεχνα κατασκευασμένα ώστε να μετατοπίζονται άκοπα όταν το λάθος πρέπει να ανήκει αλλού. Ο δεύτερος έρχεται σαν απόρροια του ξερολισμού που έχει καταλάβει και μόνιμα κατοικήσει  στο ρετιρέ του ανθρώπινου εγκεφάλου, δυστυχώς αρκετών.

Με κύριο αποδέκτη των σκέψεών μας τον νέο που αποφασίζει να σπουδάσει οικονομικά και δευτερευόντως εκείνον που αποφάσισε ότι ήρθε ο καιρός να σταματήσει να αυτοαποκαλείται οικονομολόγος θα αναφέρουμε στις παρακάτω γραμμές κάποια πρώτα στοιχεία – κατά τη γνώμη μας – χρήσιμα για την αναγνώριση της  ταυτότητας  της οικονομικής επιστήμης.

Οικονομία και πολιτική δεν είναι συνώνυμες έννοιες

Αναμφίβολα υπάρχει επικοινωνία και θα λέγαμε μια αμφίδρομη σχέση μεταξύ των δύο  επιστημών. Και ακριβώς αυτή η ισχυρή σχέση επιτρέπει την ευκολία λεκτικού περάσματος από τον ένα χώρο στον άλλο.

Σπουδάζοντας οικονομία, σύντομα γίνεται φανερό ότι ένα πράγμα είναι μια τεκμηριωμένη οικονομικά πρόταση (π.χ. ανάκαμψης της οικονομίας) και άλλο η διάθεση (υπάρχουσα πολιτική βούληση) εφαρμογής, μερικής υιοθέτησης ή απόρριψής της.

Πολιτικές δεσμεύσεις, εμμονές, ή εθελοτυφλία είναι συχνά οι λόγοι  επιλογής - εφαρμογής συγκεκριμένης οικονομικής πολιτικής έναντι άλλης. Στο αύριο, η επιλογή αυτή ενδέχεται να αποδειχθεί λανθασμένη έως και καταστροφική.

Σκεπτόμενοι τότε ποιο ήταν το λάθος θα είναι εύκολο, και ενίοτε βολικό, να κατηγορηθεί η οικονομική πολιτική που εφαρμόστηκε.  Αναζητώντας όμως περισσότερο επίμονα την αλήθεια  είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα καταλήξουμε στο ότι:

η επιλογή του οικονομικού μείγματος που εφαρμόστηκε δεν έγινε με αμιγώς οικονομικά κριτήρια αλλά μάλλον με πολιτικά.

Το να χαρακτηρίσεις κάποιον υπουργό οικονομικών ή σύμβουλό του όχι καλό οικονομολόγο δεν έχει κόστος.  Στην πράξη όμως είναι ιδιαίτερα δύσκολο να ισχύει για ένα άτομο που του δόθηκε επίσημα η αρμοδιότητα να χαράσσει την οικονομική πολιτική ενός κράτους. Μη ξεχνάμε ότι γενικά η αρνητική κριτική είναι εύκολη, αλλά όχι πάντα αντιπροσωπευτική.

Τα υποδείγματα της Οικονομικής επιστήμης

Στη φύση το να συναντήσουμε ένα μέγεθος του οποίου η μεταβολή - εξέλιξη ερμηνεύεται από την επίδραση μόνο ενός άλλου παράγοντα είναι κάτι σπάνιο. Συνήθως υπάρχουν περισσότεροι του ενός παράγοντες που επηρεάζουν τη μεταβολή του πρώτου. Για παράδειγμα, μπορεί να εξετάζουμε την ποσοτική ή ποσοστιαία σχέση μεταξύ του αριθμού των παιδιών που ζουν στην επαρχία και του αριθμού των εισαχθέντων στα ΑΕΙ – ΤΕΙ. Ολοκληρώνοντας την έρευνα μας θα καταλήξουμε σε κάποια συμπεράσματα. Όμως υπάρχουν και παράγοντες όπως το εισόδημα, το μορφωτικό επίπεδο των γονιών, κ.α. που έχουν παρέμβει στην διαμόρφωση της τελικής σχέσης αλλά δεν έχουν αναφερθεί και επομένως δεν έχει εκτιμηθεί η συμμετοχή τους. Στην έρευνά μας αυτούς του παράγοντες τους θεωρήσαμε  σταθερούς.

Η οικονομική επιστήμη χρησιμοποιεί στα υποδείγματά της τον Λατινικό όρο

ceteris paribus

Σε ελεύθερη μετάφραση ο όρος σημαίνει όλα τα άλλα ίσασταθερά,  και χρησιμοποιείται ακριβώς για να δηλώσει αφενός την ύπαρξη δευτερογενών (όχι ιεραρχικά) παραγόντων και αφετέρου τη διατήρηση της σταθερότητάς τους όταν εξετάζουμε τη σχέση μεταξύ κάποιων μεγεθών - μεταβλητών.

 

ceteris paribus και Οικονομική επιστήμη

The meaning of Ceteris Peribus (photo: www.slideshare.net)

Για παράδειγμα η ύπαρξη αρνητικής σχέσης μεταξύ της τιμής ενός αγαθού και της ζητούμενης ποσότητάς του ισύει υπό την προϋπόθεση της σταθερότητας π.χ. του εισοδήματος. Η αναφορά στη σταθερότητα παράγοντα / ων δηλώνεται με την έκφραση ceteris paribus.

- Αμφισβητώντας την Οικονομική επιστήμη

Ορισμένοι αναρωτιούνται για το πως είναι δυνατόν να υποβάλλεις την ίδια ερώτηση σε τέσσερις οικονομολόγους και ενδεχομένως να ακούσεις τέσσερις διαφορετικές απαντήσεις. Είναι πράγματι δύσκολο να αντιληφθείς αν δεν ασχολείσαι επαγγελματικά με το χώρο της οικονομίας ότι και οι τέσσερις απαντήσεις μπορεί να είναι σωστές Yes, Economics Is a Science

Σαν αποτέλεσμα αρκετοί αμφισβητούν την υπόθεση ceteris paribus ισχυριζόμενοι ότι υπεραπλουστεύει την πραγματικότητα και επομένως δεν δέχονται την αξιοπιστία των συμπερασμάτων κάποιων οικονομικών μοντέλων.

- Ο αντίλογος

Στην οικονομική επιστήμη Μια αρχική προσέγγιση στη δομή της Οικονομίας δεν υπάρχουν συνθήκες ελεγχόμενου πειράματος. Για παράδειγμα, δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε δοκιμαστικούς σωλήνες για να ελαχιστοποιήσουμε την επίδραση άλλων  εξωγενών παραγόντων στην υπό εξέταση σχέση. Συγχρόνως προσπάθεια γίνεται στη μελέτη ή πρόβλεψη συμπεριφοράς του ατόμου, και ο τρόπος αντίδρασης της ανθρώπινης συμπεριφορά είναι πολύ δύσκολο να γενικευθεί -  ομαδοποιηθεί.

Το γεγονός αυτό καθιστά απαραίτητη τη χρησιμοποίηση μαθηματικών, στατιστικής και οικονομετρίας στην προσπάθεια στάθμισης της επίδρασης των όποιων άλλων παραγόντων αλλά και της πιθανότητας εμφάνισής τους.

Για επίλογο

Το ζητούμενο ασφαλώς δεν είναι να γίνουμε (διάφορο του να αυτοαποκαλούμεθα) όλοι οικονομολόγοι . Όμως όσοι αποφασίσουν να ασχοληθούν με αυτή την επιστήμη θα πρέπει κατά τη γνώμη μας να ενημερωθούν όσο περισσότερο μπορούν για το αντικείμενό της Οικονομική Λογική και καθημερινότητα, να είναι ξεκάθαρο στη σκέψη τους ότι δεν είναι πολιτική, και βέβαια η απόφασή τους να μην είναι αναγκαστική, δηλαδή το αποτέλεσμα της απόρριψης άλλων επιστημονικών κλάδων.

Σπουδάζοντας την Οικονομική επιστήμη σύντομα θα διαπιστώσετε ότι τα λάθη δεν βρίσκονται τόσο στις θεωρίες - υποδείγματά της επιστήμης αλλά πολύ περισσότερο στις λανθασμένες ανθρώπινες επιλογές που άλλοτε εσκεμμένα και άλλοτε όχι, διαστρεβλώνουν ή ξεχνούν τις οικονομικές αρχές.

 

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το