Posts

Η Ελλάδα εκτός μνημονίων. Μπορούμε να οραματιζόμαστε την μεταμνημονιακή εποχή με προμνημονιακές λογικές;

Και να που η Ελλάδα βρίσκεται πλέον εκτός μνημονίων σε μια ατμόσφαιρα αρκετά «δεσμευτικής» ελευθερίας λόγω των υποχρεώσεων που την ακολουθούν στην μεταμνημονιακή εποχή της.

Αναζητώντας την οικονομική (και όχι μόνο) ανόρθωση αυτής της χώρας και σε αντίθεση με αυτά που ακούμε ή δεν ακούμε από το σύνολο (ατυχώς) των αντιπροσώπων μας στη Βουλή επιβάλλεται η σκέψη μας να επικεντρωθεί και να αναλύσει τα δεδομένα των παρακάτω τριών χρονικών περιόδων.

1. Η Ελλάδα πριν το 2010 και οι λόγοι που την οδήγησαν στα μνημόνια.

Το 2010 η Ελλάδα για να εξυπηρετήσει το δημοσιονομικό της έλλειμμα και λόγω αδυναμίας δανεισμού της από τις αγορές με μη απαγορευτικά επιτόκια καταφεύγει στο μηχανισμό στήριξης. Η σχέση χρέους προς ΑΕΠ ήδη εμφανίζεται προβληματική για να θεωρείται βιώσιμο το χρέος.

Αρκετοί θα ισχυριστούν ότι η κατάρρευση  της Lehman Brothers το 2008 με την κρίση που προκάλεσε στην παγκόσμια οικονομία επηρέασε και την Ελλάδα. Αν και η μετάδοση της κρίσης (από χώρα σε χώρα) ασφαλώς και συμβαίνει στις ανοικτές οικονομίες πόσο μάλλον στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία δεν θεωρούμε ότι ο βαθμός έκθεσης της οικονομίας μας ήταν τόσο μεγάλος ώστε να αιτιολογεί τη μετέπειτα κατάρρευση της χώρας.

Η Ελλάδα και για αρκετά χρόνια πριν φτάσει στην περίοδο 2009 - 10 λειτουργούσε στα πλαίσια ενός κράτους υπερμεγενθυμένου και αντιπαραγωγικού με αποτέλεσμα τη σταδιακή αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Αναφερόμαστε δηλαδή σε υπέρογκα έξοδα «συντήρησης» ενός μηχανισμού που «ανεχόταν» μιας μεγάλης έκτασης παραοικονομία (επομένως σημαντικότατης απώλειας φορολογικών εσόδων). Ταυτόχρονα η  χαμηλή παραγωγικότητα του δημόσιου τομέα δεν συνέβαλλε σημαντικά στο ΑΕΠ – Εισόδημα.

Αναπόφευκτη «κίνηση» σε ένα τέτοιο περιβάλλον ήταν η αύξηση του δανεισμού της οικονομίας. Βέβαια οι δανειστές έχουν την συνήθεια να «ψάχνουν» αρκετά την δυνατότητα αποπληρωμής του δανειζόμενου και αν την βρουν προβληματική απαιτούν μεγάλη αποζημίωση (υψηλά επιτόκια) για το ρίσκο που αναλαμβάνουν ή δεν δανείζουν καθόλου.

2. Η Ελλάδα στην περίοδο 2010 – 2018 ευρισκόμενη εντός μνημονίων

Ευρώπη και ΔΝΤ ανταποκρίνονται στο αίτημα της Ελλάδος και δανείζουν (χρηματοδοτούν) την χώρα «απαιτώντας» δημοσιονομική εξυγίανση που θα επέλθει μέσα από συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις ενώ ταυτόχρονα «επιβάλλουν» (σύμφωνα με την Γερμανική κυρίως άποψη) μέτρα αυστηρής λιτότητας αλλά και δέσμευσης (αν όχι πώλησης) δημόσιου ενεργητικού.

Είναι γνωστό το οικονομικό (και όχι μόνο) περιβάλλον που διαμορφώθηκε στα τελευταία αυτά 8 χρόνια τόσο για το μέσο Έλληνα όσο και από μακροοικονομικής άποψης για τη χώρα και δεν έχει νόημα να αναφερθούμε πάλι στην σημαντικότατη υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου.

Αναμφίβολα μεταρρυθμίσεις σε πολλούς τομείς του τρόπου λειτουργίας - παραγωγής του κράτους έπρεπε να έχουν ήδη συντελεστεί  στην προσπάθεια υγιούς και διατηρήσιμης ανάπτυξης της οικονομίας. Και αυτές έπρεπε να γίνουν σταδιακά (χωρίς το άμεσο της επιβολής τους από τρίτους..) και ασφαλώς με ένα προγραμματισμό ο οποίος:

  • Σχετικά με τα έξοδα δεν θα οδηγούσε σε οριζόντιες περικοπές δαπανών ειδικά σε τομείς ιδιαίτερα σημαντικούς για το κοινωνικό σύνολο – όπως για παράδειγμα αυτοί της υγείας, της παιδείας, της ασφάλειας, κ.α.
  • Αναφορικά με τα έσοδα δεν θα εξαντλούσε την φορολογική ικανότητα των πολιτών μέσω της υπερφορολόγησης με αποτέλεσμα αφενός τη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών και αφετέρου και από ένα σημείο και μετά (Laffer curve)  τη μείωση των φορολογικών εσόδων του κράτους.

Εμείς όμως «επιλέξαμε» για το σκέλος των εξόδων να μας «επιβληθεί» μια αυστηρή και οριζόντια λιτότητα ενώ για αυτό των εσόδων την υπερφορολόγηση των νόμιμων εισοδημάτων και όχι το «κυνήγι» εκείνων που διαφεύγουν «έντεχνα» της φορολόγησης.

Δεν θα διαφωνήσουμε ότι σκληρά μέτρα έπρεπε να ληφθούν για την αντιμετώπιση της κρίσης που είχε βρεθεί η οικονομία μας αλλά ανάλογα μέτρα έχουν (σε αυτές τις περιπτώσεις) προσωρινή παρεμβατική λογική που σημαίνει ότι υπάρχει ημερομηνία λήξης. Η οικονομία σπάνια περιγράφεται ικανοποιητικά με γραμμικές σχέσεις. Είναι γνωστή η κυκλικότητα που δημιουργείται από ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες με αποτέλεσμα τα κατάλληλα «μέτρα» να μην είναι κοινά για όλες τις περιόδους. Η αποτελεσματικότητα της οικονομικής πολιτικής εξαρτάται από το πότε εφαρμόζεται αλλά και από το πότε αποσύρεται έχοντας προηγούμενα επιτελέσει το έργο της

Στην περίπτωση λοιπόν της μακροχρόνιας υιοθέτησής της λιτότητας το αποτέλεσμα δεν θα οδηγήσει σε ανάπτυξη αλλά αντίθετα η ίδια η λιτότητα θα αποτελέσει την τροχοπέδη της ανάπτυξης υποβαθμίζοντας (σε μόνιμη βάση) το βιοτικό επίπεδου του πληθυσμού.

Στο σημείο αυτό υπάρχει ένα ερώτημα για το ποιος και τι ακριβώς επιδιώκει..

3. Η μετά το 2018 εκτός μνημονίων Ελλάδα

Τούτη τη στιγμή η χώρα (ή μέρος αυτής) εμφανίζεται να μην έχει αντιληφθεί το τι συνέβη ή να αρνείται να παραδεχτεί ότι το κατάλαβε. Εξακολουθεί να «παίζει» με τους παλιάς κοπής κομματικούς ξύλινους διαξιφισμούς που στερούνται ουσιαστικής προσπάθειας για το καλύτερο αύριο.

Αυτή η κακής έκδοσης πολιτική αντίληψη δεν μας επιτρέπει να συνειδητοποιήσουμε τον τρόπο με τον οποίο η οικονομία θα ξεπεράσει την κρίση.

Θεωρούμε χρήσιμο προς αυτή την κατεύθυνση να κατανοήσουμε κάποια σημαντικά «δεδομένα» της οικονομικής πολιτικής που σχετίζονται με τα δάνεια που συνάπτουμε, το μέγεθος του ΑΕΠ και τη δυνατότητα ανάπτυξης.

Παραθέτοντας και μόνο τη σχέση χρέους προς ΑΕΠ (Debt/GDP) που σήμερα βρίσκεται περίπου στο 180 % (πολύ πάνω του μέσου της Ευρωζώνης 86,7 %) δεν περιγράφουμε και πολύ ικανοποιητικά την πραγματικότητα της βιωσιμότητας ή όχι του χρέους. Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι στην Ιαπωνία ο δείκτης είναι στο 253 % - αυτό δεν σημαίνει κατ΄ ανάγκη ότι το χρέος της δεν είναι βιώσιμο.

Για να έχουμε μια πιο σαφή εικόνα της δυνατότητας της χώρας να αποπληρώνει τα δάνειά της πρέπει να αναλύσουμε (τουλάχιστον σε πρώτο επίπεδο) και τα δύο μέρη του δείκτη (Debt/GDP).

Συγκεκριμένα για το χρέος (Debt) - σε ποιους χρωστάμε, με τι όρους, και γατί αγόρασαν Ελλάδα; Αναφορικά με το ΑΕΠ - τη σύνθεσή του αλλά και τα περιθώρια αύξησής του.

Βεβαίως όλοι θα συμφωνήσουμε ότι σε αυτή την περίοδο οι προσπάθειες θα πρέπει να στραφούν στην αύξηση του ΑΕΠ η οποία εκτός του προφανούς, δηλαδή της βελτίωσης του δείκτη, θα σημαίνει αύξηση του εισοδήματος.

Προς την κατεύθυνση της αύξησης του ΑΕΠ (ανάπτυξης της οικονομίας) δεν αντιλαμβανόμαστε το πως θα συμβεί αυτό σε μια χώρα με κλειστή τη χορήγηση κεφαλαίων από τις τράπεζες στην οικονομία, με περιορισμένες (έως μηδενικές) κρατικές επενδύσεις, με έλλειψη κινήτρων για ιδιωτικές επενδύσεις, και με συνεχιζόμενη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος (λόγω κυρίως υπερφορολόγησης). Μοιάζει ουτοπικό να περιμένουμε την ανάπτυξη μιας οικονομίας που λειτουργεί στο προηγούμενα αναφερθέν πλαίσιο!

Αναφορικά με τα δάνεια που αναμένουμε μέσω της έκδοσης και διάθεσης κρατικών ομολόγων θα πρέπει να αναφερθούμε πάλι σε γνωστά πράγματα. Και αυτά είναι αφενός ότι έχει μεγάλη σημασία το ποιος και γιατί αγοράζει τα ομόλογα της χώρας σου και αφετέρου τι απόδοση ζητάει για να τα αγοράσει;

Είναι προφανές ότι θα επιθυμούσαμε αγοραστές (δανειστές) που εκτιμούν θετικά τις προοπτικές της χώρας και με βάση τη σχετική σιγουριά που αυτές τους προσφέρουν θα ζητήσουν «λογικά» επιτόκια. Ξέρετε βέβαια ότι υπάρχουν πολλών ειδών «επενδυτές» στις κεφαλαιαγορές και κάποιες κατηγορίες αυτών δεν θα έπρεπε να ανήκουν  στις πρώτες επιλογές μας..

Επίλογος

Ακόμα και σήμερα, 10 χρόνια μετά την αρχή της κρίσης, ο ένας πετάει το μπαλάκι της ευθύνης στον άλλο αποδεικνύοντας ότι ελάχιστα καταλάβαμε (Πως η Βουλή διαψεύδει το όραμά μας για την Ελλάδα μετά το 2018).  Στην όποια συζήτηση γρήγορα εισχωρεί η κομματική αντιπαράθεση με αποτέλεσμα μέσα στη στενότητά της να «χάνεται» η προσπάθεια εύρεσης της αντικειμενικά κατάλληλης οικονομικής πολιτικής που πρέπει να ασκηθεί.

Αυτές οι κοντόφθαλμες λογικές «στραγγαλίζουν» τη χώρα για 10ετίες. Σήμερα αυτό που χρειάζεται είναι η υπέρβαση από την παλιά μας άκαμπτη στενή αντίληψη.  Το θέμα δεν είναι αν θα είναι το κόμμα ΜΟΥ ή το κόμμα ΣΟΥ αλλά ποιος πολιτικός σχηματισμός έχει την βούληση, την υπευθυνότητα αλλά και την ικανότητα να επαναφέρει το χαμόγελο στη χώρα. Μην μπλέκουμε το παρόν με το τι συνέβαινε με τις άνευ ουσίας (αρκετές φορές) αντιπαλότητες του παρελθόντος.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε εντελώς άλλη - σε σχέση ακόμα και με το πρόσφατο παρελθόν - ιστορική, πολιτική, κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική περίοδο και πρέπει να «πείσει» ότι το έχει αντιληφθεί - πρώτα την ίδια και μετά τους άλλους. Εάν δεν συμβεί αυτό μεταμνημονιακή εποχή στην πραγματικότητα δεν θα υπάρξει ποτέ.

Δεν είναι τα πρόσωπα (πλέον) που θα δρομολογήσουν την είσοδο της Ελλάδος σε πραγματική αναπτυξιακή πορεία - είναι η νέα κουλτούρα που πρέπει να υιοθετηθεί από αυτά.

Η Ελλάδα εκτός μνημονίων! Ρωτήσαμε όμως την πραγματικότητα αν αντέχει άλλη αλλοίωση

Και να που έφτασε ο Ιούνιος και η χώρα (Ελλάδα) βρίσκεται όλο και πιο κοντά στην πραγματικότητα [..] του να αφήσει τα μνημόνια που η ίδια ζήτησε να μπει. Ανεξάρτητα από τη «μορφή» που θα έχει αυτή η Αυγουστιάτικη «έξοδος» το γεγονός και μόνο θα χαρακτηρίσει το πέρασμα σε μια άλλη εποχή.

Το χθες

Μεταφέροντας τη σκέψη μας αρκετά χρόνια πίσω θα θυμηθούμε ότι η Ελλάδα μέσα από μια σειρά «επιτευγμάτων» των οποίων η πραγματική διάσταση αμφισβητήθηκε από αρκετούς κατάφερε να πετύχει τα κριτήρια σύγκλισης του Μάαστριχ εκτός αυτό το δημοσίου χρέους (Είναι βιώσιμο το Ελληνικό χρέος) και να ενταχθεί το 2000 στην ΟΝΕ και από τον Ιανουάριο του 2001 στο ευρώ.

Αργότερα, όπως είναι ατυχώς γνωστό, συγκεκριμένα τον Απρίλιο του 2010 η χώρα αντιμετωπίζοντας απαγορευτικό πλέον κόστος δανεισμού από τις αγορές ζητά επισήμως  την ενεργοποίηση του μηχανισμού στήριξης από την Ε.Ε. και το ΔΝΤ.

Η πρώτη «γνωριμία» με τα μνημόνια είναι γεγονός.

Ενδεικτικά να αναφέρουμε για την περίοδο  2010 - 2017 πως διαμορφώθηκε η σχέση  Χρέους / ΑΕΠ στην ΕΕ, την Πορτογαλία (περίοδος μνημονίων 2011-2014) και την Ελλάδα. Οι διαφορές είναι ατυχώς ιδιαίτερα «ορατές».

Στο σήμερα: Ιούνιος 2018

Χωρίς να αγνοούμε το γεγονός ότι αρκετά «εργαλεία» Δημοσιονομικής και Νομισματικής πολιτική έχουν και αυτά «εκχωρηθεί» ή υπόκεινται στον έλεγχο των θεσμών - ο τρόπος «αντιμετώπισης» της κατάστασης από τη χώρα μας εξακολουθεί να μας εντυπωσιάζει αρνητικά.

Οι πολιτικές «λογικές» του παρελθόντος γνωρίζουν την αναβίωση! Τα κομματικά παιγνίδια εξακολουθούν να πρωτοστατούν! Οι ανεκπλήρωτες υποσχέσεις επαναλαμβάνονται! Ο εμπαιγμός του πτωχευμένου μέσου Έλληνα συνεχίζεται αμείωτος!

Ακούσαμε λοιπόν εσχάτως και για μια ακόμα φορά  διθυράμβους για την επικείμενη έξοδο από τα προγράμματα. Για την καθαρότητα της εξόδου! Ότι δεν έχουμε ανάγκη από προληπτική  γραμμή στήριξης.  Απλά [..] λίγο έλεγχο ακόμα θα έχουμε. Θα βγούμε στις αγορές και θα δανειστούμε με «λογικά» επιτόκια. Η οικονομία μπήκε σε τροχιά ανάπτυξης αφήνοντας πίσω την 10ετη ύφεση. Και βέβαια αρκετά άλλα «θα»..

Δηλαδή σε αυτόν τον τόπο «πανηγυρίζουμε» επειδή: Δημιουργήσαμε πρωτογενές πλεόνασμα για το 2017 πολύ πάνω από τις προβλέψεις και αυτό θεωρούμε ότι αποτελεί το «εισιτήριο» της καθαρής εξόδου, του δανεισμού από τις αγορές, της μείωσης του χρέους και άλλων πολλών [..] . Μπράβο μας!

 

Χωρίς ουδεμία κομματική κατεύθυνση στη σκέψης μας τα παρακάτω ερωτήματα μας έρχονται αβίαστα:

Αλήθεια, μήπως το ύψος του πλεονάσματος οφείλεται περισσότερο στην υπέρ φορολόγηση του νόμιμου εισοδήματος παρά στο πραγματικό μάζεμα των εξόδων; Αν συμβαίνει κάτι τέτοιο [..] μάλλον αναφερόμαστε σε μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος. ή κάνουμε λάθος;

Η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος που ασφαλώς περιορίζει την κατανάλωση από πότε οδηγεί στην ανάπτυξη της οικονομίας;

Ποιο είναι το ποσό των φορολογικών εσόδων που προέρχεται από την πάταξη (όπως είχε λεχθεί) ή έστω τον περιορισμό της παραοικονομίας;

Το χρέος του κράτους προς τον ιδιωτικό τομέα που ακριβώς βρίσκεται; Μήπως πάνω από 3 δις ευρώ; Λέτε να έβαλε και αυτό το χεράκι του στην «εμφάνιση - δημιουργία» του πλεονάσματος; Και βέβαια έχουμε δεσμευτεί στις «αρχές» ότι μέσα στον Ιούνιο θα το έχουμε μηδενίσει!

Δεν θέλουμε η σκέψη μας να ταξιδέψει σε παλιές λογικές του cooking of accounts ή σε σύγχρονες όπου το νέο πρόγραμμα υπολογισμού συντάξεων έχει ακόμα κάποια «προβληματάκια» και δεν μπορεί να «βγάλει» όλες τις συντάξεις! Πριν ήταν θέμα ότι δεν μπορούσαμε να βρούμε ακριβώς τον δείκτη τιμών καταναλωτή [!!]. Τώρα που μπορέσαμε δεν βρίσκουμε προγραμματιστές να μας φτιάξουν το πρόγραμμα που κολλάει!

Επίλογος

Είναι λυπηρό η συζήτηση και οι προβληματισμοί να μη βρίσκονται πέρα από τα γνωστά και τα αυτονόητα. Η αίσθηση της λύπης αγγίζει τα όρια της φαρσοκωμωδίας όταν υποτιμάται η νοημοσύνη μας. Και ξέρετε αυτή η νοημοσύνη δεν είναι ακόμα τεχνητή κάτι που σημαίνει ότι δεν ελέγχεται πλήρως - όπως ελπίζουμε ότι θα συμβεί στην τεχνητή νοημοσύνη.

Επομένως οι προηγούμενες ερωτήσεις είναι ασφαλώς και μόνο ρητορικές.

Η πραγματική ερώτηση είναι μια:

Πιστεύει κάποιος ότι σε αυτό το περίγραμμα οικονομικών «κινήσεων» βρίσκεται η έννοια της πραγματικής οικονομικής ανάπτυξης μιας εκτός [..] μνημονίων χώρας ;

Η «άγνωστη» επόμενη μέρα της Ελλάδας.

Και έτσι όπως πλησιάζει το καλοκαίρι της εξόδου της Ελλάδας από τα μνημόνια  ολοένα και φαντάζει πιο έντονο το ερώτημα «Ποια θα είναι η επόμενη μέρα;»

Ο προβληματισμός  παίρνει τη μορφή της ανησυχίας γιατί ενώ είναι γνωστό ότι το αύριο - εκτός εξαιρέσεων – δεν μας το χαρίζουν (άρθρο)  εξακολουθούμε να μην ακούμε και κυρίως να μην βλέπουμε  τον σχεδιασμό εκείνου του προγράμματος που θα μας οδηγήσει στην επόμενη μέρα.

Η χώρα εμφανίζεται να κινείται ή να ετοιμάζετε να ταξιδέψει σε αχαρτογράφητα νερά  χωρίς διάθεση προγραμματισμού του ταξιδιού της.

Αυτό που ατυχώς παρατηρείται είναι μια προσωρινή «συμμόρφωση» προς τα προαπαιτούμενα για να κλείσει μια ακόμα αξιολόγηση και να εισπράξουμε τη δόση μας. Αμέσως μετά «ξεχνιόμαστε» και επανερχόμαστε σε παλιές λογικές.

Για παράδειγμα, επειδή απαίτησαν οι δανειστές να μειωθούν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές του δημοσίου δουλέψαμε και Κυριακές για να βγουν κάποιες συντάξεις. Μετά όμως το πρόγραμμα υπολογισμού των συντάξεων μας έβγαλε κάποιο πρόβλημα και δεν συνεχίστηκε η έκδοση νέων!

Δηλαδή αυτό σημαίνει ότι αναγκαστικά και προσωρινά κάνουμε κάτι με το οποίο επί της ουσίας διαφωνούμε! Αν είναι έτσι, εμείς πως θα καταλάβουμε τις «διαθέσεις» των υπευθύνων όταν δεν θα υπάρχει η έντονη απαίτηση των θεσμών στη μετά μνημονίων εποχή;

Όμως κάπου μας διαφεύγουν βασικά θέματα. Η οικονομία ενεργοποιείται από την ύπαρξη «πληροφορίας». Ιδιαίτερα μετά από περιόδους κρίσης η πληροφόρηση για το αύριο είναι απαραίτητη, Είναι αυτή που θα ωθήσει την εμφάνιση ή όχι της νέας επιχειρηματικής πρωτοβουλίας. Και αν η τελευταία δεν υπάρξει είτε από τον ιδιωτικό τομέα είτε από τον δημόσιο η ανάπτυξη θα παραμείνει στα όνειρά μας.

Σε προηγούμενο άρθρο (πως κινείται η Ελλάδα) έχουμε εκφράσει τις απόψεις μας για το ότι η χώρα επιβάλλεται να αλλάξει κουλτούρα - κυρίως πολιτική. Ο χρόνος που περνάει δυστυχώς μας γεννάει έντονους προβληματισμούς για το αν υπάρχει πράγματι διάθεση για κάτι τέτοιο.

Είναι τουλάχιστον λυπηρό το γεγονός ότι για μια ακόμα φορά κοροϊδεύουμε τους εαυτούς μας. Πάλι το χθες εμφανίζεται ότι δεν μας έκανε σοφότερους. Μοιάζουμε να είμαστε φανατικοί υποστηρικτές παρελθοντολογικών λογικών οι οποίες  αποδυνάμωσαν τη χώρα.

Σε αυτή την περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της Ελλάδας υπάρχει όμως κάτι που δεν έχουμε αντιληφθεί ή εθελοτυφλούμε σφυρίζοντας αδιάφορα.

Η φτωχοποίηση δεν περιορίζεται στο σήμερα  αλλά εισχωρεί και στη σκέψη της νέας γενιάς για το αύριο.

Το τελευταίο είναι και το χειρότερο, Η νέα γενιά να σου γυρνάει την πλάτη επειδή δεν της δείχνεις το δρόμο της επόμενης μέρας.

Η άγνωστη επόμενη μέρα της Ελλάδας.

Και έτσι όπως πλησιάζει το καλοκαίρι της εξόδου της Ελλάδας από τα μνημόνια  ολοένα και φαντάζει πιο έντονο το ερώτημα «Ποια θα είναι η επόμενη μέρα;»

Ο προβληματισμός  παίρνει τη μορφή της ανησυχίας γιατί ενώ είναι γνωστό ότι το αύριο - εκτός εξαιρέσεων – δεν μας το χαρίζουν (άρθρο)  εξακολουθούμε να μην ακούμε και κυρίως να μην βλέπουμε  τον σχεδιασμό εκείνου του προγράμματος που θα μας οδηγήσει στην επόμενη μέρα.

Η χώρα εμφανίζεται να κινείται ή να ετοιμάζετε να ταξιδέψει σε αχαρτογράφητα νερά  χωρίς διάθεση προγραμματισμού του ταξιδιού της.

Αυτό που ατυχώς παρατηρείται είναι μια προσωρινή «συμμόρφωση» προς τα προαπαιτούμενα για να κλείσει μια ακόμα αξιολόγηση και να εισπράξουμε τη δόση μας. Αμέσως μετά «ξεχνιόμαστε» και επανερχόμαστε σε παλιές λογικές.

Για παράδειγμα, επειδή απαίτησαν οι δανειστές να μειωθούν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές του δημοσίου δουλέψαμε και Κυριακές για να βγουν κάποιες συντάξεις. Μετά όμως το πρόγραμμα υπολογισμού των συντάξεων μας έβγαλε κάποιο πρόβλημα και δεν συνεχίστηκε η έκδοση νέων!

Δηλαδή αυτό σημαίνει ότι αναγκαστικά και προσωρινά κάνουμε κάτι με το οποίο επί της ουσίας διαφωνούμε! Αν είναι έτσι, εμείς πως θα καταλάβουμε τις «διαθέσεις» των υπευθύνων όταν δεν θα υπάρχει η έντονη απαίτηση των θεσμών στη μετά μνημονίων εποχή;

Όμως κάπου μας διαφεύγουν βασικά θέματα. Η οικονομία ενεργοποιείται από την ύπαρξη «πληροφορίας». Ιδιαίτερα μετά από περιόδους κρίσης η πληροφόρηση για το αύριο είναι απαραίτητη, Είναι αυτή που θα ωθήσει την εμφάνιση ή όχι της νέας επιχειρηματικής πρωτοβουλίας. Και αν η τελευταία δεν υπάρξει είτε από τον ιδιωτικό τομέα είτε από τον δημόσιο η ανάπτυξη θα παραμείνει στα όνειρά μας.

Σε προηγούμενο άρθρο (πως κινείται η Ελλάδα) έχουμε εκφράσει τις απόψεις μας για το ότι η χώρα επιβάλλεται να αλλάξει κουλτούρα - κυρίως πολιτική. Ο χρόνος που περνάει δυστυχώς μας γεννάει έντονους προβληματισμούς για το αν υπάρχει πράγματι διάθεση για κάτι τέτοιο.

Είναι τουλάχιστον λυπηρό το γεγονός ότι για μια ακόμα φορά κοροϊδεύουμε τους εαυτούς μας. Πάλι το χθες εμφανίζεται ότι δεν μας έκανε σοφότερους. Μοιάζουμε να είμαστε φανατικοί υποστηρικτές παρελθοντολογικών λογικών οι ποίες  αποδυνάμωσαν τη χώρα.

Σε αυτή την περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της Ελλάδας υπάρχει όμως κάτι που δεν έχουμε αντιληφθεί ή εθελοτυφλούμε σφυρίζοντας αδιάφορα.

Η φτωχοποίηση δεν περιορίζεται στο σήμερα  αλλά εισχωρεί και στη σκέψη της νέας γενιάς για το αύριο.

Το τελευταίο είναι και το χειρότερο, Η νέα γενιά να σου γυρνάει την πλάτη επειδή δεν της δείχνεις το δρόμο της επόμενης μέρας.


Ελλάδα 2018. Ανοίγοντας το παράθυρο στη νέα χρονιά.

Έτοιμοι λοιπόν να υποδεχτούμε το 2018 και αρχίζει η προετοιμασία της «λίστας»  των ευχών που θα ανταλλάξουμε. Ευχές που άλλοτε περιορίζονται σε τυπικά παραδοσιακά κλισέ, σε άλλες περιπτώσεις εκφράζουν τα αληθινά θέλω μας, και συχνά αποτελούν  το  συνδυασμό παράδοσης, επιθυμίας και ελπίδας!

Για την Ελλάδα η  νέα χρονιά που σε λίγες μέρες χαράζει ίσως να είναι η πιο σημαντική των τελευταίων 10 ετών. Θα είναι η περίοδος που η χώρα μας  θα πρέπει να αποδείξει αφενός ότι κατάλαβε τα λάθη του χθες της και αφετέρου την απόφασή της να μην τα επαναλάβει στη νέα της πορεία.

Τι δεν θέλουμε να δούμε το 2018

Βγαίνοντας από τη μεγάλη κρίση των τελευταίων 9 ετών η προσπάθεια είναι διπλή μια και δεν περιορίζεται στην ανόρθωση της οικονομίας αλλά επεκτείνεται και στην αποκατάσταση των χαμένων ή προβληματικών σχέσεων που συνάψαμε με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας.

Σε αυτή την ανοικοδόμηση της χαμένης ταυτότητας δεν έχουν θέση άλλοι «πειραματισμοί» ούτε  λογικές του «βλέποντας και κάνοντας». Απαιτείται σωστή ανάλυση και στη συνέχεια ο κατάλληλος σχεδιασμός για την βελτίωση της θέσης της χώρας. Ασφαλώς δεν αναφερόμαστε μόνο στον τομέα της οικονομίας αλλά και σε αυτόν της παιδείας, της κοινωνικής συνοχής και της παρουσίας του κράτους «υπέρ» των πολιτών του.

Μας κούρασαν οι λαϊκισμοί, τα ξύλινα λόγια, οι ψηφοθηρικές υποσχέσεις, οι άνευ ουσίας αντιπαλότητες, και τα επικοινωνιακά σλόγκαν (Πως η Βουλή διαψεύδει το όραμά μας). Ίσως αυτές οι πολιτικές να είχαν θέση σε άλλες εποχές. Να υπηρετούσαν στο τότε κάποιο σκοπό. Αν και μάλλον το μόνο που πάντα πετύχαιναν ήταν η διχόνοια.

Δεν θέλουμε να υποτιμάται άλλο η νοημοσύνη μας.

Δεν μας συγκινεί η προώθηση και προβολή της λογικής του εύκολου κέρδους. Προτιμούμε διαφημίσεις και αναφορές για επιτυχημένες start up business από αυτές για τυχερά παιγνίδια ή για τον πολλαπλασιασμό (μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα) της αξίας του Bitcoin και των άλλων κρυπτονομισμάτων (Που οδηγεί η εμφάμιση του Bitcoin). Στην οικονομία και στη ζωή ισχύει το easy come easy go!

Το όραμά μας για το 2018

Θέλουμε να δούμε το κράτος μέσα από τις σωστές οικονομικές πολιτικές να δημιουργεί άμεσα ή έμμεσα θέσεις εργασίας. Προς την κατεύθυνση αυτή χρειαζόμαστε και την δική του παραγωγική δραστηριότητα και την παροχή κινήτρων για την ενεργοποίηση των ιδιωτικών επενδύσεων. Αυτό είναι κάτι παραπάνω από ευχή. Είναι ανάγκη.

Την προηγούμενη δραστηριοποίηση του κράτους την θέλουμε πλαισιωμένη από μια νέα πολιτική κουλτούρα. Πρέπει έμπρακτα να αποδείξουμε ότι διδαχτήκαμε, συνειδητοποιήσαμε και καταλάβαμε ότι αν δεν αποβάλλουμε τον παλιό τρόπο σκέψης και λειτουργιάς το μέλλον θα αποτελέσει αντίγραφο του παρελθόντος!

Βγαίνοντας τον Αύγουστο του 2018 από τα μνημόνια και τα προγράμματα ξέρουμε ότι δεν θα «ανακτήσουμε» αυτόματα και την ελευθερία των οικονομικών (και όχι μόνο) επιλογών.

Απαγκιστρωμένοι από «ανόητες» αντιπαλότητες του παρελθόντος είναι επιβεβλημένο να φτιάξουμε ένα «δικό μας» πρόγραμμα ικανό να λειτουργεί υπέρ μας μέσα στα πλαίσια της ευρύτερης «παρακολούθησης» που επιτρέψαμε να μας συνοδεύει.  Η λογική αυτού του «δικού μας»  προγράμματος δεν θα έχει κομματικό χαρακτήρα αλλά πολιτικό και βέβαια θα πρέπει να σχεδιαστεί με γνώμονα το γενικότερο συμφέρον της χώρας που λέγεται Ελλάδα και όχι μέρους αυτής.





Λίγες μόλις μέρες  πριν το «ρεβεγιόν»

Σκεπτόμενοι τον υπόλοιπο κόσμο μας ανησυχεί η προοπτική μιας νέας χρονιάς (2018) με πιθανές γεωπολιτικές αρνητικές εξελίξεις, μονομερείς αποφάσεις, διόγκωση του ήδη τεράστιου παγκόσμιου χρέους αλλά και της οικονομίας της ανισότητας. Μας απασχολούν έντονα το συνεχή ρεκόρ των χρηματιστηρίων, των κρυπτονομισμάτων και των νέων «επικίνδυνων» λόγω μεγέθους (1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια) δανείων στις ΗΠΑ – αυτών για σπουδές.  Ασφαλώς δεν ευχόμαστε να ζήσουμε το σπάσιμο άλλης μιας φούσκας.

Τα παραπάνω ενδεχόμενα - δεδομένα δεν βρίσκονται στη σφαίρα της δικής μας επιρροής και επομένως ουδείς θα κατηγορήσει την Ελλάδα αν σταθούν εμπόδιο στην προσπάθειά της για το καλύτερο αύριο.

Αυτό που εκφράζει τα θέλω μας και συγχρόνως την ευχή μας είναι να ζήσουμε μια νέα «μορφωμένη» από τη 10ετή περιπέτειά της Ελλάδα που θα προσπαθεί κινούμενη προς τη σωστή κατεύθυνση να δώσει πίσω το χαμόγελο στους Έλληνες. Και αυτό είναι στο χέρι της!





Τα «μονοπάτια» που μας οδήγησαν στην οικονομική κρίση του 2009 (Γ’ μέρος - Η προσπάθεια ανοικοδόμησης της οικονομίας)

Και όπως όλα τα ωραία κάποτε τελειώνουν έτσι και η εικονική χρυσή 10ετία (1998-2008)  χάθηκε, μάλλον δια παντός,  με ένα θορυβώδες σπάσιμο της φούσκας που η «κάλπικη» λάμψη της  δημιούργησε.

Φθάνουμε λοιπόν στο 2010 για να αρχίσουν τα μνημόνια, τα προγράμματα στήριξης, το ΔΝΤ, και η επιτήρηση της οικονομίας! Κάποιοι θεωρούν ότι ήταν αναπόφευκτο μια και δεν υπήρχαν πλέον πρόθυμα κεφάλαια να δανείσουν τη χώρα με μη απαγορευτικά επιτόκια. Άλλοι θα ισχυριστούν ότι με τον κατάλληλο προγραμματισμό της οικονομικής πολιτικής θα μπορούσαμε να έχουμε  «ξεφύγει» των μνημονίων. Πάντα υπάρχουν πολλές απόψεις.

Ανεξάρτητα από τα αν ακολουθήσαμε το σωστό ή όχι «μονοπάτι», οδηγώντας πλέον το όχημα της Ελλάδας μέσα στη συγκεκριμένη διαδρομή που επιλέξαμε, αποφασίσαμε (μεταξύ πολλών άλλων..) να πρωτοτυπήσουμε ιδιαίτερα! Συγκεκριμένα, στα επόμενα χρόνια οι λέξεις: διαπραγμάτευση, κόκκινες γραμμές, συμφωνία, κ.ά. χρησιμοποιούνται με διαφορετική (..) από τη γνωστή τους έννοια!

Στόχος όμως ήταν και είναι (..) με τις ωραίες υπογραφές μας επί των μνημονίων, των «συμφωνητικών» εκχώρησης δημόσιας περιουσίας ή στην καλύτερη περίπτωση υποθήκευσης δημόσιου πλούτου, να βγάλουμε την οικονομία από την βαθειά ύφεση, δηλαδή να επιστρέψουμε σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Θαυμάσια! Και πως γίνεται αυτό; Εύκολα!

Θα πρέπει λοιπόν..

Να τονώσουμε τη ζήτηση η οποία με τη σειρά της θα οδηγήσει σε αύξηση της παραγωγής, άρα σε μείωση της ανεργίας, επομένως σε αύξηση του εισοδήματος και να η νέα αύξηση της ζήτησης και να πήρε μπρος η τελματωμένη οικονομία!

Να δώσουμε κίνητρα για προσέλκυση επενδύσεων οι οποίες θα αυξήσουν τις θέσεις απασχόληση, άρα το εισόδημα, τη ζήτηση και να πάλι που πήραμε μπρος.

Αλλά υπάρχει και..

Το κράτος! Πως θα φτιάξει τον (μονίμως) ελλειμματικό προϋπολογισμό του;

Πανεύκολα! Αυξάνοντας τα έσοδα! Κύρια πηγή οι φόροι, μια και η επιχειρηματική του δραστηριότητα δεν «φημίζεται» για σημαντικές αποδόσεις. Και ασφαλώς τι το πιο εύκολο να φορολογείς τα νόμιμα εισοδήματα! Τα άλλα εισοδήματα που φοροδιαφεύγουν; Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα...

Βέβαια στον κρατικό προϋπολογισμό υπάρχει και ένα σκέλος που λέγεται έξοδα! Μήπως να κοιτάξουμε και προς αυτήν την πλευρά; Ίσως ο εδώ και χρόνια διογκωμένος δημόσιος τομέας χρειάζεται κούρεμα, αντί του συνεχιζόμενου κουρέματος του ήδη πενιχρού μέσου εισοδήματος των πολιτών;

Λες να φοβόμαστε μήπως μειωθεί η ιδιαίτερα υψηλή παραγωγικότητά του (!) και το επίσης υψηλό επίπεδο υπηρεσιών που προσφέρει μέσα από την άριστη οργάνωση του η οποία μεταξύ άλλων οδήγησε και στην ολική εξάλειψη της γραφειοκρατίας;

Καλή η θεωρία..Όμως..

Είναι πράγματι δύσκολο να διακρίνουμε ποια είναι η πραγματική προσπάθεια που γίνεται προς μια έστω από τις παραπάνω οικονομικές λογικές. Ή όπως επιβάλλεται, προς το συνδυασμό τους που θα οδηγούσε τη χώρα μας στη έξοδο από την ύφεση.

Δεν βλέπουμε την περίφημη αναδιάρθρωση του δημόσιου τομέα, τον εκσυγχρονισμό του, και την αύξηση της παραγωγικότητάς του.

Δεν υπάρχει εισροή στα κρατικά ταμεία φόρων από εισοδήματα που διέφυγαν σε φορολογικούς παραδείσους.

Δεν αντιλαμβανόμαστε την παροχή κινήτρων για αύξηση των επενδύσεων. Για την ακρίβεια παρατηρούμε τη συνεχιζόμενη παροχή αντι-κινήτρων.

Δεν προγραμματίζεται καμία κίνηση που θα οδηγούσε σε αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος. Ακριβώς το αντίθετο συμβαίνει!

Δεν γνωρίζουμε βάσει ποιου οικονομικού μοντέλου η συνεχιζόμενη μείωση του νόμιμου εισοδήματος μπορεί να οδηγήσει μια χώρα στην ανάπτυξη.

Το μόνο ορατό επίτευγμα της προσπάθειας (..) ανοικοδόμησης είναι η φτωχοποίηση ενός λαού που «οδηγήθηκε» σε μια τεχνητή απογείωση για να «εκτεθεί» λίγα μόλις χρόνια μετά σε μια ελεύθερη πτώση..

Η ΑΝΟΡΘΩΣΗ της ΕΛΛΑΔΟΣ και σε επίπεδο ΑΥΤΟΣΕΒΑΣΜΟΥ

Η ημερομηνία της 23ης Απριλίου 2010 (ο τότε πρωθυπουργός της Ελλάδος ανακοίνωσε την προσφυγή της χώρας μας στο μηχανισμό στήριξης) έμεινε και θα μείνει βαθιά  χαραγμένη στη μνήμη μας.

Άμεσα εμφανίστηκαν στην καθημερινότητα μας “όροι” όπως μεσοπρόθεσμο και πάσης φύσης και αριθμού μνημόνια. Ασφαλώς σήμερα είναι γνωστό το τι σήμαιναν για τον μέσο Έλληνα!

Η βοήθεια της Ευρωπαϊκής επιτροπής, της  Ευρωπαϊκής Τράπεζας και του ΔΝΤ για να μειωθεί το δημοσιονομικό έλλειμμα (ώστε να χαρακτηριστεί βιώσιμο το χρέος) είχε τεράστιο κόστος για τον “άλλοτε” περήφανο μέσο Έλληνα.

Σε αυτό το άρθρο δεν θα αναφερθούμε στους λόγους που οδήγησαν την χώρα μας σε αυτό το εφιαλτικό σημείο, ούτε στην αναγκαιότητα ή μη της επιβολής των “τόσο” σκληρών μέτρων που μετέτρεψαν το 30% του πληθυσμού να ακροβατεί με τα όρια της φτώχειας.

Αυτό που θέλουμε να εκθέσουμε σχετίζεται με τον καταιγισμό “οδηγιών προς ναυτιλλόμενους” που ακούστηκε και συνεχίζει να ακούγεται από κάθε εμπλεκόμενη στην υπόθεση του Ελληνικού χρέους πλευρά.

Σε αυτές τις γραμμές δεν υπάρχει διάθεση κριτικής της ορθότητας ή μη των οδηγιών από όποιο σημείο της υφηλίου και αν καταφθάνουν.

Άλλο είναι εκείνο που μας ενοχλεί, μειώνει την αυτοεκτίμηση και τον αυτοσεβασμό μας. Και αυτό το εκφράζουμε με τη μορφή ενός απλού ερωτήματος. Χρειαζόταν το ΔΝΤ, ο Κος Τόμσεν, η Κα Μέρκελ παρέα με το Κο Σόιμπλε, τα διάφορα Ινστιτούτα και οι ξένοι οικονομολόγοι να μας υποδείξουν εκείνες τις αλλαγές που θα “ ξεμπλόκαραν” την οικονομία της Ελλάδος;;

Δηλαδή, η δημοσιονομική σταθεροποίηση και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ήταν ΑΓΝΩΣΤΟ σε εμάς ότι έπρεπε προ πολλού να έχουν γίνει; Όπως ασφαλώς και η τεράστια φοροδιαφυγή και παραοικονομία ότι έπρεπε να έχουν αντιμετωπισθεί. Επίσης ΔΕΝ γνωρίζαμε ότι χρήματα που προοριζόταν για διαρθρωτικές αλλαγές χρησιμοποιούνταν έμμεσα για την κάλυψη δημοσιονομικών κενών ή και “εξαφανίζονταν”; ΔΕΝ μας ήταν (και είναι)  προφανές ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να έχουν πρόσβαση σε δάνεια με χαμηλό επιτόκιο; Και φυσικά ούτε κατά διάνοια μας πέρασε από τη σκέψη ότι πρέπει να βελτιώσουμε την ανταγωνιστικότητα μας!

Ολοκληρώνοντας τις σημερινές σκέψεις δεν μας λυπεί μόνο η οικονομική καταστροφή του μέσου Έλληνα, αλλά και το δικαίωμα που εμείς προσφέραμε σε κάποιους σωτήρες να υποτιμούν τόσο πολύ την δυνατότητα της σκέψης μας.

Και ατυχώς η απώλεια προσωπικής δύναμης από την έλλειψη αυτοεκτίμησης είναι μεγαλύτερη από αυτή που προκαλείται από την έλλειψη χρημάτων.