Άρθρα

Το απότομα πέρασμα στην εξ αποστάσεως διδασκαλία

Και έτσι απροειδοποίητα μια μέρα του Μαρτίου 2020  η κιμωλία «μετονομάστηκε» σε mouse, ο πίνακας σε οθόνη και τα θρανία σε αναπαυτικά καθίσματα. Δεν έφτανε όμως μόνο αυτό. Η τάξη άλλαξε «έδρα» και μεταφέρθηκε στο σπίτι. Η διδασκαλία απέκτησε μια νέα μορφή αυτή την εξ αποστάσεως.

Τι χάθηκε από την διδασκαλία όπως την ξέραμε

Μάλλον όλοι θα συμφωνήσουμε ότι η φυσική παρουσία του πομπού με τον δέκτη βελτιώνει την επικοινωνία. Αυτή η αμεσότητα επιτρέπει στα μηνύματα να είναι περισσότερο σαφή και κατανοητά.

Η παρουσία στην  τάξη και ανεξάρτητα από το βαθμό διάσπασης της προσοχής του καθενός μας «αναγκάζει» συχνά σε μεγαλύτερη συγκέντρωση. Συγχρόνως όμως η ομαδική παρουσία δημιουργεί «ενδιαφέρον» για το τι κάνει ο διπλανός μας. Ναι, αλλά υπάρχει και ο καθηγητής του οποίου οι ικανότητες μπορούν να σταματήσουν την εκδήλωση του (στην περίπτωση αυτή) ενοχλητικού «ενδιαφέροντος».

Η δυνατότητα ελέγχου της δουλειάς του μαθητή είναι άμεση. Αρκούν μόλις 2- 3 βήματα για να ολοκληρωθεί.

Η απάντηση σε μια ερώτηση - την ώρα την ώρα του μαθήματος - δεν έχει την βοήθεια του «κοινού». Όπου το κοινό σε αυτή την περίπτωση είναι το βιβλίο ή οι προηγούμενες σημειώσεις μου.

Και βέβαια αυτή η ομαδική παρουσία επιτρέπει στον καθηγητή να «κλέψει» 5 λεπτά από τα 50 του μαθήματος για να τα διοχετεύσει «αλλού».  Σε αυτό το απαραίτητο «αλλού» που σχετίζεται με την ανθρώπινη επικοινωνία. Και η προσέγγιση του μαθητή πρέπει να γίνεται σε πολλά επίπεδα

Η διδασκαλία μπροστά στην οθόνη

Μια νέας μορφή διδασκαλία.  Διαλέξαμε μια από τις πολλές πλατφόρμες, ενώσαμε τις οθόνες του υπολογιστή ή του κινητού μας και φτιάξαμε αυτή την χωρίς με αυστηρά «γεωγραφική» έννοια τάξη.

Ο καθηγητής κάνοντας μια κοινοποίηση της οθόνης του στους μαθητές «εμφανίζει» τον πίνακα της τάξης! Ταυτόχρονα η δυνατότητα παρέμβασης με την έννοια της ανάλυσης, διόρθωσης, συμπλήρωσης, μετακίνησης καμπυλών σε ένα διάγραμμα υπάρχει και από τους δύο (καθηγητή και μαθητές).

Σε κάποιες περιπτώσεις ίσως είναι και πιο εύκολο γιατί τώρα αντί να σβήσει κάτι που δεν θέλει, να χρησιμοποιήσει άλλο χρώμα ή να υπογραμμίσει αυτό γίνεται μόνο με το πάτημα ενός (του ανάλογου) πλήκτρου.

Η δύναμη της εικόνας γίνεται περισσότερο έντονη.

Βέβαια όλα αυτά προϋποθέτουν για τον καθηγητή την αλλαγή  του υλικού αλλά και της σκέψης του ώστε να προσαρμοστούν στη νέα μορφή – δεδομένα διδασκαλίας. Αυτό δεν είναι εύκολο και απαιτεί χρόνο.

Οι μαθητές από τη μεριά τους εάν έχουν κλειστή την κάμερα τους στερούν από τον καθηγητή να αντιληφθεί το βαθμό συγκέντρωσής τους αλλά και να μεταφράσει τη γλώσσα του σώματος. Και αυτό το δεύτερο είναι πολύ σημαντικό γιατί από μια αντίδραση του προσώπου πολλές φορές «ακούς» αυτό που ο άλλος αρνείται ή ντρέπεται να εκφράσει.

Κλείνοντας τις σκέψεις μας

Η εμφάνιση του κορωνοϊού (covid-19)  μας ανάγκασε σε μια απότομη αλλαγή του τρόπου διδασκαλίας. Και οι αλλαγές που (αναγκαστικά) συντελούνται  σε μικρό χρονικό διάστημα πάντα δημιουργούν προβλήματα – τουλάχιστον στα πρώτα στάδια εφαρμογής τους.

Αυτή η εξ αποστάσεως εκπαίδευση μπορεί να κρατήσει για καιρό. Ενδεχομένως κάποιοι την προτιμήσουν ακόμα και όταν έχουν την δυνατότητα επιλογής. Άλλοι πάλι όχι.

Ανεξάρτητα από τη γνώμη του καθενός οι όποιες αλλαγές που συντελούνται σπάνια έχουν μόνο θετικά στοιχεία.

Η κοινωνία όμως αλλάζει και ο τρόπος που θα καλυφθούν οι ανάγκες μας πρέπει να ακολουθήσει την νέα της μορφή.

Αν αυτή η (βίαια) εμφανισθείσα νέα διδασκαλία θα βοηθήσει περισσότερο στη μεταφορά της γνώσης εξαρτάται πρωτίστως από  εμάς στους καθηγητές.  Και αυτό δεν δικαιούμαστε να μη το αντιληφθούμε.

Το γράμμα ενός μαθητή προς τον καθηγητή του 20 μέρες πριν τις πανελλαδικές εξετάσεις

Να ΄μαστε πάλι λίγες μέρες πριν τις πανελλαδικές εξετάσεις και τα παιδιά (οι τελευταίοι της γενιάς των millennials) που γεννήθηκαν όταν εμείς γιορτάζαμε την αλλαγή της χιλιετίας  βρίσκονται στο τέλος της πιο σημαντικής προσπάθειας της μαθητικής τους ζωής.

Μια προσπάθεια ασφαλώς προσωπική αλλά κάπου εκεί μεταξύ προσκηνίου και παρασκηνίου βρίσκονται και οι καθηγητές ή coach όπως οι μαθητές τους αποκαλούν.

Σε αυτή την κοντινή πριν τις πανελλαδικές περίοδο, η σχέση μαθητή – καθηγητή συνήθως «κερδίζει» στην ιεραρχία την απείρως ισχυρότερη βιολογική σχέση του παιδιού με τους γονείς του. Και αυτό γιατί για τον μαθητή (σε αυτό το χρονικό διάστημα) τα ακούσματα από την πλευρά του καθηγητή του μοιάζουν πιο «εύηχα» σε σχέση με αυτά που προέρχονται από τους γονείς του.

Το τελευταίο είναι κάτι που πρέπει να γίνει κατανοητό και συγχρόνως αποδεκτό από τους γονείς χωρίς εκτόξευση κατηγοριών προς τον εαυτό τους ή το παιδί. Η αναγνώριση ή όχι της προσφοράς μας στα παιδιά μην περιμένουμε να έρθει στην ηλικία των 18 χρόνων τους. Μήπως εμείς ξεφύγαμε αυτού του «κανόνα» στην αντίστοιχη ηλικία;

Και επειδή τα ακούσματα έχουν μικρή χρησιμότητα όταν είναι ήδη γνωστά ο μαθητής «δανείζεται» για λίγο την βιωματική εμπειρία των ετών ζωής του καθηγητή του, κόβει την τελευταία σελίδα από ένα τετράδιό του και αρχίζει να γράφει..

 

Coach για άκου λίγο,

Περιμένω να είσαι εσύ που θα μου πεις ότι σε λίγες μέρες θα αρχίσει ένας καταιγισμός πληροφόρησης [..] σχετικά με την δυσκολία των θεμάτων, την τύχη των βάσεων εισαγωγής, τον αριθμό των εισακτέων, και γενικώς εκτιμήσεων από γνώστες ή αυτοαποκαλούμενους γνώστες του χώρου. Εσύ πρέπει να μου εξηγήσεις ότι τα όποια πλασαριστούν σαν «νέα» ισχύουν για την πλειοψηφία (εκτός των δύο άκρων που δεν ανήκω) επομένως είναι πολύ «παλιά» για να επηρεάσουν μόνο τη δική μου απόδοση.

 

Θέλω να με βεβαιώσεις αλλά και να βρεις τρόπο να με πείσεις ότι μου μετέφερες όλη εκείνη τη γνώση που θεωρείς ότι πρέπει να έχω ώστε να αντιμετωπίσω με επιτυχία τα θέματα που θα δω σε λίγες μέρες.

Εγώ προσπάθησα όσο μπορούσα; Απάντησέ μου!

Την αλήθεια ζητάω ώστε να ξέρω το τελικό αποτέλεσμα αν θα με δικαιώσει ή όχι. Πες μου ότι στη ζωή (τις περισσότερες φορές) εισπράττεις αυτό που δικαιούσαι - το ανάλογο της προσπάθειά σου.

Κατάλαβε ότι αυτή την περίοδο της ζωής μου θέλω να εμπιστευτώ έντονα κάποιον και αυτός είσαι εσύ που μέσα στα δύσκολα πρέπει σου έχω θέση και εγώ.

 

Έχεις ζήσεις πολλές φορές το «μετά» των πανελλαδικών εξετάσεων. Πότε περιμένεις για να μου πεις ότι την αμέσως επόμενη μέρα του τελευταίου μαθήματος που θα δώσω θα πω στον εαυτό μου « ε, και..». Σιγά τον πόλεμο που νόμιζα (με έκαναν να νομίζω) ότι θα πάω!

 

Μέσα στα αρκετά ακόμα που θα ήθελα να σου ζητήσω είναι να μου θυμίσεις ότι μου επιτρέπεται το δικαίωμα της δεύτερης ευκαιρίας.

Εσύ δεν άσκησες αυτό το δικαίωμα στις σπουδές σου, στην καριέρα σου, στις σχέσεις σου, στη ζωή σου γενικά;

Σου «απαγόρευσε» κάποιος να ξαναπροσπαθήσεις;

Ξέρουμε και οι δύο πως αυτό δεν έγινε.

 

Κλείνοντας

Άκου σε με λοιπόν: Μαζί μου δεν τελείωσες εδώ. Σου ζητάω τώρα όλα τα προηγούμενα.

Εσύ δεν μου είπες ότι θα συμμετέχεις στο παρακάτω της ζωής μου;

Αν πιστεύεις ότι αυτό γίνεται μόνο με το ότι με εκπαίδευσες στη λογική (της επιστήμης που διάλεξες να αγαπήσεις) της Οικονομίας για να γράψω καλά στος εξετάσεις, κάνεις λάθος!

Ίσως η εξήγηση να βρίσκεται στο όνομα

Αρκετούς μήνες πριν έβαλα δύο από τα «θέλω» μου να μονομαχήσουν γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι ο κριτής - διαιτητής δεν θα μπορούσε να ανακηρύξει ουσιαστικό νικητή. Ήθελα όμως την εξήγηση στο γιατί κάλεσα τους δύο μονομάχους..

Η όποια κρίση – απόφασή του θα εύρισκε απέναντι της καταστάσεις και συναισθήματα εκφρασμένα σε άγνωστες μονάδες μέτρησης. Έτσι η δυνατότητα ποσοτικοποίησης και σύγκρισης των δεδομένων που θα τον οδηγούσαν στην τελική ετυμηγορία του θα ήταν πολύ περιορισμένη.

Υπήρχε βέβαια και ένα δεύτερο θέμα. Ποιος θα ήταν ο κριτής; Δηλαδή ποιος θα είχε την ικανότητα να αναγνωρίσει τα «θέλω» μου. Όμως η φωνή του κριτή έπρεπε να βρεθεί. Χρειαζόταν να βγει μια τυπική απόφαση.

Η οικονομικά επιστήμη πάντα παρούσα

Στην οικονομία χρησιμοποιούμε την έννοια του κόστους ευκαιρίας ενός αγαθού ή μιας απόφασης που μεταφράζεται πάντα σε απώλεια άλλου / ης. Στην καθημερινότητα, αυτή η σύγκριση γίνεται - αρκετές φορές ασυνείδητα – σε κάθε ενεργοποίηση της σκέψης μας. Με άλλα λόγια όταν αποφασίζουμε να πάμε σε ένα café την ίδια στιγμή αποφασίζουμε ότι ΔΕΝ μείνουμε σπίτι. Και βέβαια σαν ορθολογικά όντα (που υποτίθεται ότι είμαστε) οι αποφάσεις μας είναι και οι σωστές. Τόσο «τέλεια» μηχανήματα αυτοαποκαλούμαστε!

Η απόφαση

Λίγες μόλις μέρες πριν το σήμερα, το ένα από τα δύο «θέλω» μου επέλεξε (μετά από πολύμηνη μάχη) να στεναχωρήσει το άλλο. Αποφάσισα λοιπόν ότι έπρεπε να αποχωριστώ ένα «κομμάτι» του εργασιακού μου χώρου. Όχι τον εργασιακό μου χώρο στο σύνολό του, αλλά ένα μόνο μέρος του.

Δηλαδή εκείνη τη στιγμή «μου» επέβαλα ότι ΔΕΝ θα ξαναδώ κάποιους από τους μαθητές που μαζί: είτε «κυνηγήσαμε» να βάλουμε σε κάποια τάξη της σκέψη μας μέσα στην αταξία της εποχής, είτε βιώσαμε την επίπονη προσπάθεια μετονομασίας του μαθητή σε φοιτητή με το πέρασμά τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση,  είτε τέλος μας ένωνε μια (με τα μάτια) καλημέρα και η προσδοκία της γνωριμίας στην τάξη – αυτοί ήταν οι μικρότεροι που έχασα την ευκαιρία να μου αποκαλύψουν την προσωπικότητά τους.

Και βέβαια, η απώλεια θα αφορούσε και τα πρόσωπα συναδέλφων που μοιραστήκαμε καλημέρες, ωραίες στιγμές αλλά και δύσκολες, όμως  το χιούμορ και η έλλειψη αντιζηλίας μας βοήθησε να διαγράψουμε από τη μνήμη μας τις δεύτερες.

Όλα τα προηγούμενα συνθέτουν το χάσιμο, την απώλεια, τη θυσία, το στέρημα Είναι πρόσωπα και καταστάσεις που συμμετείχαν, με διαφορετικές ιδιότητες και μορφές, σε ένα «κομμάτι» της σημερινής μου εικόνας. Αντιπροσωπεύουν το «θέλω» που τυπικά έχασε. Αυτό που δύσκολα αντικαθίσταται.

Τα γιατί ζητούν εξήγηση..

Δικαιολογημένα λοιπόν έγινα παραλήπτης πολλών «γιατί». Γιατί αφήνεις τόσα όμορφα από τη ζωή σου; Μήπως γιατί συνεχίζεις να διδάσκεις και σε άλλους χώρους;

Προσπάθησα να βρω τον κριτή που λέγαμε να μου αναλύσει το δικαιολογητικό της τυπικής απόφασής του (ουσιαστική δεν υπήρξε ποτέ). Να μου εξηγήσει πως υπολόγισε το κόστος ευκαιρίας. Ζητούσα μια εξήγηση! Να γράψει επιτέλους μια πρόταση που αρχίζει με ένα «επειδή»...

Τελικά τον βρήκα. Η απάντησή του ήταν «επειδή.. σε λένε Μανώλη»

Η συμμετοχή του καθηγητή στο «παρακάτω» της ζωής των άλλων

Πριν αρκετά χρονάκια, κάπου στην πλατεία Κάνιγγος, ήταν το φροντιστήριο που πρόσθεσε στην προσπάθειά μου εκείνες τις γνώσεις ώστε να «γνωρίσω» λίγο αργότερα την Α.Σ.Ο.Ε.Ε από μέσα! Εκεί η συμμετοχή του καθηγητή χάραξε το παρακάτω της ζωής μου!

Ο καθηγητής της έκθεσης

Ήταν ένας γκριζομάλλης 45αρης με μεγάλη άνεση λόγου που κάπνιζε ΟLD NAVY (κρατώντας το τσιγάρο πάντα με ένα περίεργο - δικό του τρόπο) και με διάχυτο στην ατμόσφαιρα το αρχοντικό του στυλ, μίλαγε, μετέφερε, μάγευε! Σου «έβγαζε» πολύ έντονα εκείνη τη θετική εικόνα που μαγνητίζει τον ακροατή. Ήταν εκείνο το άτομο που «τραβάει» την προσοχή των μαθητών ανεξάρτητα από το αν είναι καλός ή όχι καθηγητής.

Ήταν η πρώτη «συνάντησή» μου με την ιδέα στο μεγάλωμά μου να του μοιάσω.

Μακροοικονομία - Τα πρώτα ακούσματα

Δύο χρόνια μετά, δεύτερο έτος στο πανεπιστήμιο, στο πρόσωπο ενός άλλου καθηγητή συνυπάρχει η ευγένεια, το επίπεδο, η όρεξη για μεταφορά γνώσης, η δύναμη αλλά και η αυτογνωσία. Η προσωπικότητα είναι τόσο χαρισματική που είναι αδύνατο να μην «κλέψει» τη σκέψη σου από οτιδήποτε άλλο για να την οδηγήσει αποκλειστικά στα «λόγια» του.

Το πρόσωπο του μέντορα

Τα άτομα που αναφέρθηκα προηγουμένως είχαν για εμένα το πρόσωπο του μέντορα. Ήταν εκείνες οι προσωπικότητες που με τον τρόπο τους  με «έσπρωξαν» στους «δρόμους» της διδασκαλίας. Σε ένα χώρο που εσύ βρίσκεσαι στη μια όχθη του ποταμού και αρκετοί άλλοι στην απέναντι. Ο ρόλος σου είναι να τους εξηγήσεις ή να τους προβληματίσεις ώστε να βρουν το κατάλληλο μονοπάτι περιπλάνησης. Ένα μονοπάτι προς τα εμπρός - με την κυριολεκτική σημασία της λέξης. Δεν μιλάς με όλους την ίδια «γλώσσα» και αυτό κάνει την επικοινωνία δύσκολη αλλά αυτή η διαφορετικότητα συγχρόνως αποτελεί και μια πρόκληση για εσένα.

Σε αυτή την καθημερινή επαφή με τους μαθητές σου ασφαλώς υπάρχουν αρκετοί τρόποι - μέθοδοι για να χρησιμοποιήσεις ώστε να φέρεις σε πέρας αυτό που διάλεξες να προσφέρεις στους νεότερους ανθρώπους.

Έχεις για παράδειγμα την επιλογή να μεταφέρεις έτοιμη γνώση. Αν ο ίδιος την κατέχεις με ένα σωστό προγραμματισμό θα την προσφέρεις. Περιμένεις μετά το χτύπημα του κουδουνιού, χαιρετάς, και αύριο πάλι.,

Εναλλακτικά  μπορέις να προσφέρεις εφόδια για ανακάλυψη της γνώσης (στο όποιο επίπεδο). Αυτό δεν γίνεται μόνο διδάσκοντας ένα συγκεκριμένο μάθημα. Απαιτεί αμφίδρομη επικοινωνία σε πολλά άλλα πέραν της αποστολής ενός μηνύματος (με το περιεχόμενο του μαθήματος)  από εσένα τον πομπό στους μαθητές – δέκτες.

Επιλέγοντας τον δεύτερο τρόπο - αυτό της μεταφοράς εφοδίων για ανακάλυψη της γνώσης - σύντομα συνειδητοποιείς ότι δεν είσαι (ακόμα) η φωνή ενός ανθρώπου που μπορεί να απουσιάζει. Είσαι παρών. Κοιτάς και σε κοιτάνε στα μάτια. Εσύ παρατηρείς και οι άλλοι σε σκανάρουν! Βλέπεις στα πρόσωπα των παιδιών ακάλυπτες ανάγκες πέραν των εκπαιδευτικών. Ακόμα και μέσα από έντονες συμπεριφορές – αντιδράσεις κάτι «σιωπηλά» ζητούν. Κάτι παραπάνω.

Ίσως αυτό το παραπάνω να είναι ο τρόπος που κράταγε το τσιγάρο του ο καθηγητής μου, ίσως η άνεση της ομιλίας του, ίσως η αστείρευτη γνώση του, ίσως η προσωπικότητα, ίσως όλα μαζί.

Η συμμετοχή του καθηγητή

Ένας  - πριν από 8 χρόνια - μαθητής μου για απάντηση στις ευχές μου για τη γιορτή του μου έστειλε το παρακάτω: Δάσκαλε, ευχαριστώ πολύ για τις ευχές!! Από μεριάς μου, εύχομαι να συνεχίσετε να εκτελείτε το λειτούργημα σας με τον ίδιο ζήλο κai ενθουσιασμό, και να υπάρξουν παρά πολλοί ακόμη σαν έμενα που να αποδίδουν τόσα πολλά σε εσάς!

Δύσκολο να «αποκωδικοποιήσεις» συναισθηματικά τα παραπάνω λόγια αν δεν έχεις βρεθεί εσύ, μόνος σου, από τη μια μεριά του ποταμού και στη απέναντι αρκετά ζευγάρια μάτια να περιμένουν από εσένα εκείνο το «κάτι» που θα είναι η συμμετοχή του καθηγητή  στο παρακάτω της ζωής τους.

ΥΓ. Κωστή σε ευχαριστώ!

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Πανελλαδικές ~ Διακριτός ο ρόλος ΚΑΙ των γονιών για την επιτυχία του μαθητή

Είναι ασφαλώς ανθρώπινο (και όχι μόνο) οι γονείς να θέλουν να συμμετέχουν με τη δική τους λογική στην όποια προσπάθεια των παιδιών τους για την επίτευξη κάποιου στόχου.

Είναι απόλυτα κατανοητή η συνειδητή ή όχι παρέμβαση, προτροπή, εμψύχωση, αναφορά σε παραδείγματα, ανάλυση της προοπτικής της επιτυχίας που γίνεται προς τα παιδιά. Πάντα ίσχυε (μεταφορικά) ότι μαζί με τους μαθητές δίνουν πανελλαδικές και οι γονείς τους!

Η αγάπη, το ενδιαφέρον, η επιθυμία, η ανάγκη (κατά άλλους το καθήκον)  της προσφοράς, σπάνια απουσιάζει στη σχέση γονιού – παιδιού.

Αυτή η προσφορά συνήθως έχει κτιστεί πάνω σε θεμέλια (λογικές) που έχουν ηλικία περίπου 30 ετών..αν υποθέσουμε ότι αυτή είναι μια μέση διαφορά ηλικίας του παιδιού με τους γονείς του.

Σε αυτές τις γραμμές δεν γίνεται προσπάθεια «σύγκρισης» του τότε με το τώρα για το ποιος είναι ο καλύτερος..ο καθένας δικαιούται να έχει την άποψή του γι αυτό.

Όμως ο σημερινός μαθητής θέλει να γίνει αποδέκτης εκείνων των ακουσμάτων που θα ικανοποιήσουν τα σημερινά αισθητήρια όργανα της ακοής του. Δεν μπορούμε να το αγνοήσουμε. Πρέπει να «χρωματιστεί» η υπάρχουσα άποψη με εκείνους τους συνδυασμούς χρωμάτων που θα «αρέσουν» το 2017. Ασφαλώς κάτι πολύ δύσκολο, συγχρόνως όμως απαραίτητο.

Ίσως θα πρέπει οι γονείς να  «διατηρήσουν» τον βασικό και μοναδικό ρόλο που έχουν χωρίς να προσπαθούν να επωμισθούν (μάλλον ασυνείδητα) ρόλους άλλων που συμμετέχουν στην προσπάθεια των παιδιών για επιτυχία στις εξετάσεις του Ιουνίου.

Ο καθένας που συμμετέχει (άμεσα ή έμμεσα)στην προσπάθεια του υποψήφιου φοιτητή έχει ένα συγκεκριμένο ρόλο που σε αρκετές  περιπτώσεις δεν τον «ανέλαβε» μόνος του. Οι γονείς (κατόπιν έρευνας) του τον ανέθεσαν γιατί εκτίμησαν ότι πρέπει να τον εμπιστευθούν.

Ασφαλώς δεν υπάρχει άνθρωπος να διαφωνήσει για την ύπαρξη  «θέλησης» των γονιών να βοηθήσουν. Μερικές φορές όμως η αγάπη «μεταλλάσσεται» σε υπέρμετρο άγχος με αποτέλεσμα τη  «μεταφορά» του στους μαθητές με τον όχι κατάλληλο (για εκείνους) τρόπο.

Στην τελευταία στροφή πριν τις πανελλαδικές η αγάπη και η ενθάρρυνση από τη μεριά των γονιών, η προσπάθεια των παιδιών και η «σωστή» εκτίμηση των  δυνατοτήτων τους, η ύπαρξη «πραγματικών» φίλων, και η από κάθε άποψη «παρέα» με σωστούς καθηγητές είναι εκείνο το άθροισμα των διακριτών ρόλων που θα οδηγήσει τον μαθητή από Σεπτέμβριο να ονομάζεται φοιτητής!