Posts

Το χρηματιστηριακό κραχ στην Αμερική του 1929. Η μαύρη Πέμπτη (24 Οκτωβρίου)

Αμερική 1929. Ξημέρωνε η Πέμπτη 24 Οκτωβρίου που μαζί με τις επόμενες τρεις ημέρες ο κόσμος θα τις χαρακτήριζε αργότερα σαν τις πλέον καταστροφικές για την Αμερικανική χρηματιστηριακή ιστορία (κραχ 1929) με τραγικές οικονομικές -  κοινωνικές επιπτώσεις για μεγάλος μέρος του πληθυσμού της χώρας.  Ήταν οι «μαύρες» μέρες του χρηματιστηρίου των Η.Π.Α που αργότερα και μαζί με άλλους λόγους οδήγησαν στην μεγάλη παγκόσμια ύφεση της επόμενης 10ετίας.

Οι λόγοι που οδήγησαν στο χρηματιστηριακό κραχ

Η Αμερικανική οικονομία έχοντας απέναντι της μια οικονομικά διαλυμένη από τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο Ευρώπη γνώριζε την προηγούμενη περίοδο μεγάλους ρυθμούς ανάπτυξης λόγω των τεχνολογικών ανακαλύψεων της τότε εποχής που έδωσαν ώθηση κύρια στη βιομηχανική ανάπτυξη και όχι μόνο. Αποτέλεσμα  ήταν η δημιουργία υπερπαραγωγής βασισμένης όμως στην έντονη κρατική πολιτική δανειοδοτήσεων.

Μια από τις συνέπειες της συγκεκριμένης φάσης της οικονομίας ήταν η μεγάλη αύξηση των τιμών των πρώτων υλών, των αγαθών και βέβαια των μετοχών.

Βρισκόμαστε δηλαδή σε ένα περιβάλλον μιας υπερδανεισμένης οικονομίας όπου η ζήτηση (πλέον) υπολείπεται της (υπέρ) παραγωγής - προσφοράς. Όμως τα δάνεια «απαιτούν» πάντα την εξόφλησή τους και η διαφαινόμενη λύση ήταν η πώληση των μετοχών μεγάλο μέρος των οποίων είχε αγοραστεί μέσω δανειοδότησης.

Συγχρόνως είναι το κατάλληλο timing για «κάποιους» σημαντικούς επενδυτές για μεγάλες πωλήσεις μετοχών (των οποίων οι τιμές έχουν δυσθεώρητα αυξηθεί) ώστε να καταγράψουν (πραγματικά) κέρδη.

Όσοι ήταν μπροστά από μια οθόνη και παρακολουθούσαν την παγκόσμια χρηματιστηριακή αγορά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 με την τρομοκρατική επίθεση στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης γνωρίζουν ότι η λέξη «πανικός» στα χρηματιστήρια σημαίνει ομαδικές πωλήσεις και τις περισσότερες φορές χωρίς όριο τιμής στις μετοχές. Και οι συνθήκες «τέλειου» πανικού (για τους λόγους που προηγούμενα αναφέραμε) εμφανίστηκαν την 24 Οκτωβρίου 1929 στις Η.Π.Α με ανατροφοδότηση του πανικού στις επόμενες τρεις ημέρες.

 « More than $25 billion in individual wealth was lost» σύμφωνα με το https://www.bbc.co.uk/programmes/b00h9xh8

Η οικονομία είχε για μια ακόμα φορά «θυμίσει» ότι για αμιγώς ενδογενείς ή για (τύποις) εξωγενείς παράγοντες  μετά την υπερθέρμανση της - αυτό που λέγεται  peak της αγοράς - «τιμωρεί» αυτούς που πιστεύουν στο εντελώς ανεδαφικό και επικίνδυνο «The sky is the limit”.

Οι συνέπειες του χρηματιστηριακού κραχ

Τα επόμενα χρόνια η Αμερική έζησε μια από τις βαθύτερες υφέσεις στην παγκόσμια ιστορία που βέβαια μεταφέρθηκε και εκτός της χώρας και οδήγησε στη μεγάλη ύφεση του 1929-1939.

Το 1933 περίπου 15 εκατομμύρια δηλαδή το 30% του εργατικού δυναμικού ήταν άνεργοι, ενώ το περίπου 50% των Αμερικανικών τραπεζών είχαν χρεοκοπήσει. (Πηγή: https://www.history.com/topics/great-depression/1929-stock-market-crash

Ενώ οι μισθοί μειώθηκαν κατά 42% με την οικονομική ανάπτυξη να υποχωρεί κατά 50%. (Πηγή: https://www.thebalance.com/stock-market-crash-of-1929-causes-effects-and-facts-3305891)

 

Τα επόμενα χρόνια

Χρειάστηκαν πολλά χρόνια (και κατά πολλούς) ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος για να πάρει μπρος η Αμερικανική οικονομία κύρια λόγω της ανάπτυξης της «πολεμικής» βιομηχανίας.

Αναφορικά με την οικονομική πολιτική που εφαρμόστηκε και αρκετά χρόνια μετά έφτασε η στιγμή που το «αόρατο χέρι» της ελεύθερης αγοράς του Adam Smith (1723-1790) παραχώρησε τη θέση του στις απόψεις του John Maynard Keynes (1883 – 1945) ο οποίος υποστήριζε ότι για να λυθεί το πρόβλημα της ανεργίας που αντιμετώπιζε ο δυτικός κόσμος μετά το κραχ της Νέας Υόρκης (1929), θα έπρεπε  να παρέμβει το κράτος και χρηματοδοτώντας την οικονομία και τις επιχειρήσεις να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας.

Παγκοσμιοποίηση και Οικονομικός πόλεμος.

Και να λοιπόν που αν και ζούμε (εδώ και χρόνια) την παγκοσμιοποίηση (globalization)  και το ελεύθερο εμπόριο (free trade) αρχικά οι ΗΠΑ και στη συνέχεια η Κίνα εν ονόματι κάποιων εμπορικών συμφωνιών που θα ήθελαν έχουν αποφασίσει (και ήδη εφαρμόσει) την επαναφορά ποσοτικών περιορισμών στις εμπορικές τους συναλλαγές.

Μήπως ένας νέος οικονομικός πόλεμος (trade war)  βρίσκεται προ των πυλών;

Παγκοσμιοποίηση και διεθνές εμπόριο

Μέσα στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης τα διάφορα εμπόδια του διακρατικού εμπορίου όπως δασμοί, φόροι, ποσοστώσεις ή επιδοτήσεις σταδιακά αποσύρονται, αν και πλήρως δεν καταργήθηκαν ποτέ.

Οι οραματιστές του εγχειρήματος της παγκοσμιοποίησης θεωρούν ότι η άμεση ή έμμεση κατάργηση των ποσοτικών περιορισμών στις εισαγωγές – εξαγωγές θα επιφέρει, λόγω του ανταγωνισμού, αύξηση των εμπορικών συναλλαγών σε διεθνές επίπεδο, πτώση των τιμών των προϊόντων, χαμηλότερη ανεργία και πιο αποτελεσματική κατανομή του πλούτου,

Εάν ο προηγούμενος ισχυρισμός είναι αληθής τότε ο καταναλωτής θα έχει αναμφίβολα ωφεληθεί.

Επιβολή δασμών από τις ΗΠΑ στις εισαγωγές προϊόντων από την Κίνα

Πριν λίγες μέρες διαβάσαμε για την προοπτική των ΗΠΑ να επιβάλουν πρόσθετους δασμούς 10% σε αξίας $300bn εισαγόμενων  από την Κίνα προϊόντων. Βέβαια αυτό δεν είναι κάτι (εντελώς) νέο, μια και ήδη από το 2018 είχαν επιβληθεί δασμοί στις εισαγωγές χάλυβα, αλουμινίου και όχι μόνο.

Οι ΗΠΑ ασφαλώς μπορούν να ισχυριστούν ότι κάνοντας ακριβότερες (λόγω επιβολής δασμών) τις εισαγωγές τους δίνουν ώθηση στην Αμερικανική βιομηχανία  - παραγωγή, αυξάνουν τις θέσεις εργασίας ενώ ταυτόχρονα αυξάνονται τα έσοδα της κυβέρνησης λόγω της επιβολής των δασμών. Βεβαία αυτή η  κίνηση περισσότερο «μοιάζει» με μέσο πίεσης προκειμένου να επιτευχθούν εμπορικές συμφωνίες που εξυπηρετούν την  χώρα.

Όμως οι έχοντες αντίθετη άποψη υποστηρίζουν ότι τα προηγούμενα θα έχουν μόνο προσωρινό χαρακτήρα διότι αν οι Αμερικανικές επιχειρήσεις δεν μπορέσουν να μειώσουν τις τιμές των προϊόντων τους  θα υστερούν σε όρους ανταγωνιστικότητας στο διεθνές εμπόριο.

Πρόσθετα, η επιβολή δασμών σε εισαγόμενα προϊόντα (π.χ. χάλυβας) που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή άλλων προϊόντων (π.χ. αυτοκίνητα) θα αυξήσει την τιμή των δεύτερων κάτι το οποίο ασφαλώς δεν θα είναι υπέρ του καταναλωτή.

Η (αναμενόμενη) αντίδραση της Κίνας

Το γεγονός ότι η Κίνα εξάγει πολύ περισσότερα προϊόντα απ’ ότι εισάγει από τις ΗΠΑ «αδυνατίζει» την αποτελεσματικότητα της επιβολής από την μεριά της αντίστοιχων μέτρων (αν και ήδη αυτό έχει γίνει) και βέβαια μια τέτοια κίνηση δεν αποτελεί σημαντικό «εργαλείο» ενίσχυσης της θέσης της.

Όμως γνωρίζουμε ότι υπάρχουν και άλλα μέσα – τρόποι αντίδρασης ειδικά όταν αναφερόμαστε σε κράτη με τόσο ισχυρές οικονομίες.

Για παράδειγμα είναι γνωστό το πόσο μεγάλη είναι η αξία των Αμερικανικών ομολόγων που έχει αγοράσει η Κίνα (περίπου 1,12 τρισ. δολάρια). Και ασφαλώς το να έχει στην «ιδιοκτησία» της ένα σημαντικό  μέρος του Αμερικανικού «κράτους» είναι κάτι το οποίο δεν μπορεί εύκολα να αγνοηθεί. Δεν θα μπορούσαμε να αποκλείσουμε μια πιθανή αύξηση του κόστους δανεισμού των ΗΠΑ (λόγω ανόδου της απόδοσης των ομολόγων) αν η Κίνα προχωρήσει σε μαζικές πωλήσεις.

Ένα δεύτερο παράδειγμα αφορά την δυνατότητα που έχουν τα κράτη να «κάνουν» τις εξαγωγές τους πιο «φτηνές» μέσω της υποτίμησης του νομίσματός τους. Κάτι το οποίο και συνέβη στην προκειμένη περίπτωση μια και η Κίνα  «άφησε» το νόμισμά της (Yuan) να διολισθήσει (σε σχέση με το Αμερικανικό δολάριο) στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 11 ετών.

Επίλογος - Συμπεράσματα (με αρκετές απορίες)

Η πρώτη διαπίστωση αφορά το γεγονός ότι μέτρα προστατευτικού χαρακτήρα,  αν και δεν συνάδουν με τη λογική του ελεύθερου εμπορίου που οραματίστηκε η παγκοσμιοποίηση, εξακολουθούν να εφαρμόζονται.

Ο εν εξελίξει οικονομικός πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας που περιγράψαμε αποτελεί ένα πρόσφατο παράδειγμα λήψης μέτρων προστατευτικής πολιτικής τα οποία πέραν των άμεσων συνεπειών τους, ασφαλώς είχαν (και εν δυνάμει μπορεί να έχουν περισσότερες) και παράπλευρες επιπτώσεις, όπως για παράδειγμα στις χρηματιστηριακές αγορές (οι οποίες λόγω της παγκοσμιοποίησης λειτουργούν σαν συγκοινωνούντα δοχεία), στις τιμές του πετρελαίου, του χρυσού αλλά και άλλων αγαθών ενδεχομένως πρώτης ανάγκης.

Δυσκολευόμαστε να «υποθέσουμε»  ότι οι ΗΠΑ δεν γνώριζαν την (αναμενόμενη) αντίδραση της Κίνας στην απόφασή τους για επιβολή δασμών στα προϊόντα που εισάγουν από αυτή τη χώρα;

Αν η από τη μεριά μας δυσκολία αποδοχής της προηγούμενης υπόθεσης είναι δικαιολογημένη τότε αναρωτιόμαστε για την χρησιμότητα κάποιων κινήσεων στην οικονομική σκακιέρα όταν είναι γνωστή η αντίδραση του «αντιπάλου».

Βέβαια, πάντα υπάρχει το «ενδεχόμενο» κάποιες κινήσεις να γίνονται γιατί «πρέπει» να γίνουν χωρίς το πρέπει να είναι απαραίτητα ορατό..