Posts

Το Ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και οι άγνωστες σε εμάς [..] διαπιστώσεις του ΟΟΣΑ.

Οι πρόσφατες διαπιστώσεις του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για το Ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα τις οποίες μαζί με τις προτάσεις του αναφέρει στην έκθεσή του με τίτλο «Education for a Bright Future in Greece» μας αναγκάζουν για μια ακόμα φορά να αναρωτηθούμε γιατί «επιτρέπουμε» σε τρίτους να μας υποδεικνύουν καταστάσεις που γνωρίζουμε ιδιαίτερα καλά.

Στην περίπτωση λοιπόν του επιπέδου της παρεχόμενης εκπαίδευσης θα πρέπει - σύμφωνα με την προηγούμενη λογική μας - να «ισχυριστούμε» (και πάλι) ότι δεν γνωρίζουμε τα δομικά προβλήματα του χώρου τα οποία εδώ και δεκαετίες τον χαρακτηρίζουν!

Θα ήταν πράγματι βολικό (για ορισμένους) να αιτιολογήσουμε το ατυχές επίπεδο της «πραγματικής παιδείας» που προσφέρουμε στους νέους μας επικαλούμενοι την μετά το 2009 κρίση της Ελληνικής οικονομίας.

Να υποστηρίξουμε δηλαδή (για παράδειγμα) ότι «φταίνε» οι πολλοί αναπληρωτές που προσελήφθησαν αντί μονίμων στα πλαίσια των γενικών περικοπών των δημοσίων δαπανών. Και με τέτοιες «εύκολες» συλλογιστικές να καταλήξουμε ότι «ανακαλύψαμε» την αιτία της χαμηλής ποιότητας της υπηρεσίας που προσφέρει το σχολείο.

Η πραγματικότητα βέβαια είναι αρκετά διαφορετική, έχει τις ρίζες της στο παρελθόν, και βασικός υπεύθυνος για την ποιότητα της παρεχόμενης παιδείας είναι ο φορέας που χαράσσει την πολιτική στο χώρο της.

Δεν είναι χαρακτηριστικό των τελευταίων και μόνο 10 ετών ότι:

  1. Ο τρόπος λοιπόν διδασκαλίας των μαθημάτων είναι αποκομμένος από την μεταφορά εφοδίων (Έτοιμη γνώση ή εργαλεία σκέψης για την απόκτησή της) ανακάλυψης της γνώσης και αντίθετα είναι προσαρμοσμένος στην στείρα μεταφορά της.
  2. Το σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν εξετάζει την δυναμική της σκέψης του εξεταζόμενου αλλά (σε μεγάλο βαθμό) την ικανότητα απομνημόνευσης εννοιών αρκετές φορές  χωρίς την απαραίτητη κατανόησή τους. Κάτι που ασφαλώς «καταργεί» την δυνατότητα ανάλυσης, κρίσης και εξαγωγής συμπερασμάτων.

Οι έχοντες διδάξει σε τμήματα προετοιμασίας του International Baccalaureate (IΒ) ή του Βρετανικού GCE A-Levels αντιλαμβάνονται πλήρως τη διαφορά.

  1. Ο καθηγητής σταδιακά «αφοπλίστηκε» με αποτέλεσμα στη νέα μορφή του σχολικού περιβάλλοντος το λειτούργημα που επιτελούσε να «μετονομαστεί» σε επάγγελμα (Καθηγητές στο ρόλο του σύγχρονου πολυεργαλείου)
  2. Στο πλαίσιο των σχολικών δραστηριοτήτων η αξιοποίηση της νέας τεχνολογίας […] με τη χρήση των εφαρμογών της περισσότερο «διοχετεύεται» στην βελτίωση του (ανταγωνιστικού) προφίλ των εμπλεκόμενων φορέων παρά στην πραγματική βελτίωση του επιπέδου των μαθητών προσδίδοντάς τους ανταγωνιστικά εφόδια για την όποια αυριανή επαγγελματική δραστηριότητά τους.
  3. Σε τελική ανάλυση αυτό το σύστημα «εμφανίζεται» να μην προετοιμάζει σκεπτόμενα όντα με δυναμική στη σκέψη τους αλλά να προσφέρει συγκεκριμένα καλούπια τυποποιημένης - προγραμματισμένης «τροφής» του εγκεφάλου (Παλινωδίες στην παιδεία και τα γιατί) .

Μας είναι πράγματι δύσκολο να αμφισβητήσουμε την «ύπαρξη αλήθειας» στις προηγούμενες αναφορές με αποτέλεσμα στη σκέψη μας να εξακολουθεί να αιωρείται το αρχικό ερώτημα.

Γιατί «περιμένουμε» να κατονομάσουν άλλοι (τρίτοι) τα προβλήματά μας όταν και γνωστά (μια και εμείς τα δημιουργήσαμε) μας είναι, αλλά και (ευτυχώς) υπάρχουν ακόμα άτομα – μαθητές και φοιτητές που φροντίζουν  να μας τα υπενθυμίζουν.

Η απορία μας αποκτά ευρύτερες διαστάσεις με τη μεταφορά της σκέψης μας και σε άλλους τομείς της κοινωνίας μας δεδομένου ότι επίσης «αναμέναμε» αντίστοιχα το ΔΝΤ, τους θεσμούς και τα μνημόνια να μας υποδείξουν (και αργότερα επιβάλλουν) την αναγκαιότητα για παράδειγμα μεταρρυθμίσεων στη λειτουργία του ευρύτερου δημόσιου τομέα.

Άραγε θα υπάρξει κάποτε η στιγμή που αυτή η χώρα θα σταματήσει να «τιμωρεί» τον εαυτό της;

 

ΥΓ. Θέλω να ευχαριστήσω (μεταξύ αρκετών άλλων) τον Γιώργο – ένα νέο 18 ετών - ο οποίος δεν «συμβιβάζεται» με τον προκαθορισμένο τρόπο σκέψης αλλά με ένα πολιτισμένο «ύφος» που πηγάζει από την ξεχωριστή του προσωπικότητα «απαιτεί» την ανάλυση – αιτιολόγηση του τώρα για να οδηγηθεί στην προσωπική του πρόβλεψη – εκτίμηση του αύριο..

Πως «μεταφράζονται» οι χαμηλές επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών στην εκπαιδευτική έρευνα PISA 2015

Το πρόγραμμα PISA  μετρά την ικανότητα των μαθητών να εφαρμόζουν γνώσεις – δεξιότητες που θεωρούνται οι πλέον σημαντικές (αντιπροσωπευτικές) για την επιτυχή ένταξη τους στη σύγχρονη κοινωνία. Η εκπαιδευτική έρευνα βεβαίως καταλήγει σε συμπεράσματα που αφορούν την αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών συστημάτων που εφαρμόζονται στις χώρες που συμμετέχουν.

 

Η κατάταξη της Ελλάδος για το 2015

Σύμφωνα με έρευνα PISA (υπό την οργάνωση του ΟΑΣΑ) που έγινε το 2015 η Ελλάδα κατατάσσεται στην ομάδα χωρών (Σλοβακία, Βουλγαρία, Χιλή) με επίδοση χαμηλότερη του μέσου όρου των χωρών του ΟΑΣΑ.

Στην πρώτη θέση της σχετικής κατάταξης βρέθηκε η Σιγκαπούρη. Η διαφορά μονάδων Σιγκαπούρης - Ελλάδος δείχνει (κατά μέσο όρο) μια «απόσταση» 2,5 ετών σχολικής φοίτησης μεταξύ των μαθητών των δύο χωρών!

Τα ασφαλώς μη ευχάριστα αποτελέσματα της σειράς κατάταξης της Ελλάδος ερμηνεύτηκαν ανάλογα με τη διαφορετικότητα της προσέγγισης στο θέμα. Κάποιοι προβάλουν αντιρρήσεις αναφορικά με τη μεθοδολογία που ακολουθείται στην έρευνα ή και αμφισβητούν τον πραγματικό της στόχο. Άλλοι δέχονται το αντιπροσωπευτικό του  αποτελέσματος και «αναζητούν» τα αίτια. Βεβαίως υπάρχουν πάντα και οι «εύκολες» απόψεις. Αυτές της στοχοποίησης ενός μόνο στοιχείου (μέλους) του συστήματος (συνόλου) που ονομάζεται εκπαίδευση.

 

Σκέψεις και ερωτήματα πριν τη «μετάφραση» των επιδόσεων στην εκπαιδευτική έρευνα

Έχοντας ενεργή συμμετοχή στους χώρους μεταφοράς της γνώσης - το οποίο διαφέρει από την «εξ αποστάσεως» συμμετοχή - θέλουμε να περιγράψουμε κάποια από τα υποσυστήματα – μέλη του το ευρύτερου συστήματος της εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Η περιγραφή μας - ανά περίπτωση – θα αποτελεί απλή καταγραφή (φωτογράφιση) θα εκφράζει άποψη ή θα καταλήγει σε κάποιο ρητορικό (τις περισσότερες φορές) ή και πραγματικό ερώτημα.

Το εκπαιδευτικό μας σύστημα

  • Το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας δεν θα λέγαμε ότι διακρίνεται για τη σταθερότητά του από την άποψη της χάραξης μιας γενικής διαχρονικά πολιτικής. Είναι σε όλους γνωστό ότι οι «αλλαγές» διαδέχονται η μια την άλλη σε πολύ μικρά χρονικά διαστήματα. Ενδεικτικά και μόνο ας θυμηθούμε μόνο στα τελευταία 5 χρόνια τις αλλαγές στο σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, στην ύπαρξη ή όχι τράπεζας θεμάτων, στην αφαίρεση - πρόσθεση μαθημάτων και ωρών διδασκαλίας και πόσα άλλα.
  • Ασφαλώς δεν είμαστε υπέρ της σταθερότητας σε μια κοινωνία που δεν παραμένει στατική. Όμως πιστεύουμε ότι οι αλλαγές πρέπει να προσφέρουν κάτι περισσότερο από την αλλαγή για να πούμε ότι έγινε αλλαγή. Για να συνοδεύουν στην πράξη την μετεξέλιξη του περιβάλλοντος χρήζουν του απαραίτητου προγραμματισμού έχοντας προηγουμένως αναλύσει με όσο το δυνατόν αντικειμενικά κριτήρια την αποτελεσματικότητα της υπάρχουσας κατάστασης αλλά και την προοπτική της νέας.
  • Διαβάζοντας τις οδηγίες ή τις κατευθυντήριες γραμμές για την διδασκαλία και τον σκοπό του κάθε μαθήματος και συγκρίνοντας τις με τον τρόπο διδασκαλίας που θα οδηγήσει τον μαθητή στην επίτευξη του στόχου του που είναι αποκλειστικά η εισαγωγή του σε κάποιο ΑΕΙ – ΤΕΙ αναρωτιέσαι αν οδηγίες και πραγματικότητα αναφέρονται στο ίδιο θέμα τον ίδιο χρόνο και στην ίδια χώρα!
  • Η λογική των εξετάσεων, προαγωγικών, απολυτήριων ή πανελλαδικών δεν θα λέγαμε ότι επιδοτεί την κριτική σκέψη του εξεταζόμενου. Αντίθετα μάλλον πριμοδοτεί την ικανότητα της copy paste σκέψης. Αλήθεια ο περιορισμός (διαχρονικά) της εξεταστέας ύλης, ιδιαίτερα των πανελλαδικώς εξεταζόμενων μαθημάτων, γιατί ακριβώς έγινε και συνεχίζει να γίνεται;
  • Το επίπεδο των βιβλίων έχει εναρμονιστεί με την εποχή που (υποτίθεται) θέλουμε να ακολουθήσουμε ή έστω να προσαρμοστούμε;

Το σχολείο

  • Ο ρόλος του σημερινού σχολείου είναι ξεκάθαρος; Δεν αναφερόμαστε βέβαια στον θεσμικό του ρόλο, ούτε στο σκοπό που αναγράφει το καταστατικό του, αλλά στο κατά πόσο η σημερινή πραγματική λειτουργία και επιδίωξή του συνάδει με τον θεσμικό του ρόλο. Ποιος ακριβώς είναι ο τρόπος αξιολόγησης του σχολείου;
  • Παρατηρείται το φαινόμενο της συνέργειας μεταξύ των σχολείων ή υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο ανταγωνισμός επικρατεί;

Οι καθηγητές

  • Τα άτομα που μεταφέρουν την γνώση στους μαθητές. Πρέπει να εμπνεύσουν, να κερδίσουν τα παιδιά. Να είναι άλλοτε επιεικείς, άλλοτε αυστηροί, και πάντα δίκαιοι. Ικανοί στην επικοινωνία και στην αντιμετώπιση παραβατικών συμπεριφορών. Γνώστες του αντικειμένου τους αλλά και των εξελίξεων που λαμβάνουν χώρα στην επιστήμη τους. Διαμεσολαβητές, ενίοτε δε και πυροσβέστες, μεταξύ παιδιών, γονιών και σχολείου.
  • Ποια ακριβώς είναι τα «όπλα» που τους προσφέρει το περιβάλλον προκειμένου να επιτελέσουν με επιτυχία το έργο τους; Η υποτίμηση της προσφοράς τους; Ο χαρακτηρισμός του σαν  οι τεμπέληδες εκπαιδευτικοί; Ο αφοπλισμός τους (επί της ουσίας δεν επιτρέπεται η «δυναμική» παρέμβασή τους) στους εν δυνάμει κινδύνους που βρίσκονται μέσα σε μια τάξη 20 και πλέον παιδιών ή σε μια σχολική εκδρομή;

Η απάντηση είναι εύκολη: με την προσωπικότητα τους θα αντιμετωπίσουν το όποιο συμβάν!  Μήπως και εξ αποστάσεως;

  • Υπάρχει πραγματική δυνατότητα για ένα διαφορετικό μάθημα; ή «ψάχνουν» μια σπάνια ευκαιρία που πρέπει να την εκμεταλλευτούν σε πολύ περιορισμένο χρονικό διάστημα;
  • Ποιο είναι το όργανο (που έχει την ικανότητα) να αξιολογήσει τους καθηγητές; Με ποιο τρόπο αξιολογούνται; Μήπως είναι ο τρόπος που συμπληρώνουν το έντυπο (ανά τακτά χρονικά διαστήματα) για την πορεία της ύλης στα πανελλαδικώς εξεταζόμενα μαθήματα; Ίσως το πως υπογράφουν το απουσιολόγιο;

 

Συμπεράσματα με (ή χωρίς) ερωτηματικά..

Μας ενδιαφέρει πράγματι η καλλιέργεια του πνεύματος  μέσω παροχής εργαλείων για κατάκτηση της γνώσης ή αρκούμαστε στην μεταφορά έτοιμης γνώσης;

Είμαστε θιασώτες της Σωκρατικής (μαιευτικής) μεθόδου που δεν προσφέρει την έτοιμη απάντηση στο όποιο ερώτημα αλλά τα ερωτήματα – προβληματισμούς ώστε η απάντηση (αλήθεια) να δοθεί από τον ίδιο που υποβάλλει την αρχική ερώτηση; Ασφαλώς για να γίνει αυτό χρειάζεται προηγούμενα να έχει καλλιεργηθεί η κριτική σκέψη και όχι ο παπαγαλισμός..

Αν το εκπαιδευτικό σύστημα δεν υιοθετεί την προηγούμενη «λογική» έχουμε την αίσθηση ότι ωθούμε τον νέο σε προσπάθεια για την όποια κατάκτηση; Η δική μας απάντηση είναι ασφαλώς όχι.

Και αυτό το τελευταίο μας επαναφέρει το αρχικό ερώτημα αν πράγματι θέλουμε σκεπτόμενα όντα ή όχι;

Τελικά χρειάζεται ο όποιος ΟΑΣΑ μέσω του PISA ή κάποιου ανάλογου προγράμματος να μας επισημάνει  - με τη χρήση κριτηρίων που ενδεχομένως αμφισβητούμε την αξιοπιστία τους -  τις παθογένειες του εκπαιδευτικού μας συστήματος; Εμείς δεν τις γνωρίζουμε;

Συνειρμικές σκέψεις μας ταξιδεύουν στα μνημόνια και τις έξωθεν απαιτήσεις ή επιεικώς στις υποδείξεις για τη βελτίωση της οικονομίας μας. Πάλι εμείς δεν τις ξέραμε..

Μαθητές ανα-ζητούν το διαφορετικό μάθημα!

Ήταν μια από εκείνες τις ημέρες που η ατμόσφαιρα «επέβαλε» στο μάθημα να ξεφύγει από την παραδοσιακή του μορφή. Η επικαιρότητα προσέφερε ένα θέμα του οποίου η ανάλυση έμελλε να αποκαλύψει, όχι για πρώτη φορά, τη δυναμική της σκέψης που «έκρυβε» η τάξη. Και βέβαια, το «έκρυβε» δεν ήταν επιλογή των παιδιών, αλλά ούτε και αντιπροσώπευε τα θέλω τους!

Μου ήταν κάτι σαν «απαραίτητο» να ακούσω τις απόψεις των παιδιών για ένα συμβάν που διάβασα το προηγούμενο βράδυ και με σόκαρε σαν πολίτη αναπτυγμένου κράτους. Και ασφαλώς, την προηγούμενη νύχτα, δεν είχα μεταφερθεί στον “Μεσαίωνα”, αλλά εξακολουθούσα να βρίσκομαι στο 2017!

Τα παιδιά δεν είχαν πληροφορηθεί το ατυχές νέο που σημαίνει ότι δεν υπήρχε προετοιμασία στα λεγόμενά τους. Οι απόψεις τους ήταν απόρροια σκέψης εκείνης της στιγμής. Και ήταν εντυπωσιακά τεκμηριωμένες.

Υπήρξε μεγάλη ποικιλία στην προσέγγιση του θέματος, κάτι που ξεκάθαρα δήλωνε το διαφορετικό της προσωπικότητάς τους. Η κάθε επόμενη άποψη δεν είχε λογική copy paste σε σχέση με την προηγούμενη. Ήταν ένα καινούριο άκουσμα. Μια νέα οπτική. Ένα διαφορετικό μυαλό!

Ήθελα να χειροκροτήσω και να τους δώσω συγχαρητήρια. Το πρώτο δεν το έκανα γιατί ήξερα ότι κάποιοι στην ατμόσφαιρα θα αισθανόντουσαν περίεργα. Φρόντισα όμως να μην «κρύψω» καθόλου τον ενθουσιασμό μου για την καθαρότητα, ωριμότητα και σφαιρικότητα της σκέψης τους. Και τους το είπα. Δυνατά, πολύ δυνατά.

Μια γενιά που επιμένουν κάποιοι να την ταλαιπωρούν. Να μην της προσφέρουν ένα διαφορετικό μάθημα ικανό να της «βγάλει» το δυναμικό. Να αλλάζουν το εκπαιδευτικό σύστημα χωρίς προγραμματισμό. Έτσι για να το αλλάξουν. Να της κάνουν εκνευριστικά γνωστή την έννοια της αντίφασης, κάτι πολύ χειρότερο της λανθασμένης άποψης - τοποθέτησης. Στην πραγματικότητα να της οριοθετούν τη σκέψη μέσα σε συγκεκριμένα πλαίσια παπαγαλισμού, ελεγχόμενης λογικής, αδιαφορίας ή ακόμα και άγνοιας.

Μην ξεχνάτε παιδιά ότι το περιβάλλον που ζούμε είναι και αυτό ένα σύστημα, και σαν τέτοιο, αποτελείται από στοιχεία (υποσυστήματα) αλληλοεπηρεαζόμενα. Ένα από αυτά είστε εσείς. Στο βαθμό λοιπόν που μπορείτε, ανα-ζητείστε ένα «νέο» μάθημα. Μια διαφορετική τάξη που δεν θα «κρύβει» την ξεχωριστή ποιότητα της σκέψης σας.

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το