Posts

Επαναλαμβάνουμε την υπάρχουσα γνώση ή μήπως όχι;

Έχοντες διδάξει κάποιες  χιλιάδες ώρες βρέθηκα αρκετές φορές  απέναντι στο ερώτημα των παιδιών «Μα δεν βαριέστε που κάθε χρόνο λέτε τα ίδια;». Μια ερώτηση με φαινομενικά απλή απάντηση της οποίας όμως η κατανόηση εμφανίζεται αρκετά δύσκολη.

Πόσο ίδια είναι αυτά που λέμε;

Αν και η αρχική ευαισθητοποίηση μου σχετικά με την εικόνα του καθηγητή μου την προσέφερε κάποιος καθηγητής μου στην έκθεση και αργότερα 3 Πανεπιστημιακοί στην πορεία μου προς το πρώτο μου πτυχίο, η πραγματική απόφασή μου να ασχοληθώ με το χώρο της εκπαίδευσης ήρθε αργότερα.

Στο μετά μου λοιπόν άρχισα να ανακαλύπτω την «ομορφιά» της συμμετοχής σου στο παρακάτω της ζωής των άλλων.

Πρόκειται για μια προσωπική (όχι εγωιστική) ικανοποίηση που απορρέει από το πως ο ίδιος αντιλαμβάνεσαι το αύριο.  Και σε αυτή την αυριανή μέρα, για μένα η γνώση πρέπει να πάει παρακάτω. Να προχωρήσει με θετικά βήματα για ένα μέλλον καλύτερο του σήμερα.

Σε αυτή την προσπάθεια το να μεταφέρεις γνωστά πράγματα χωρίς να ενεργοποιείς τη σκέψη για τη συνέχεια είναι μια λογική copy paste η οποία δεν συμβάλλει στην βελτίωση του αύριο.

Πάντα «έκλεβα» ένα πεντάλεπτο από το μάθημα για να συζητήσουμε, να πληροφορηθούμε να προβληματιστούμε, να αναρωτηθούμε με τι συμφωνούμε ή διαφωνούμε στο σήμερα αλλά και (κάτι εξίσου σημαντικό) να ταξιδέψουμε.

Αυτή η συνήπαρξή μου με τους μαθητές είχε πάντα τα χαρακτηριστικά μιας αμφίδρομης σχέσης. Μιας σχέσης που είναι λάθος να νομίζεις ότι μόνο προσφέρεις. Η αμοιβή της προσφοράς σου (αυτό που εσύ παίρνεις από τα παιδιά) είναι ακριβώς εκείνο που σε διαφοροποιεί την επόμενη χρονιά.

Κάποιες από τις ερωτήσεις που δέχτηκες σε κάνουν να αναζητήσεις νέες απαντήσεις ή να αλλάξεις τον τρόπο που μετέφερες τη γνώση σου. Και βέβαια επειδή ακριβώς αντιμετωπίζεις διαφορετικές προσωπικότητες το ψάξιμο για τις «νέες» απαντήσεις σου ποτέ δεν είναι περιορισμένο.

Τι αποτελεί για εσένα  επιτυχία των άλλων;

Σήμερα έμαθα μέσα από ένα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι ο Σταύρος (παλιός μαθητής μου) στα 26 - 27 χρόνια του ολοκλήρωσε το διδακτορικό του. Κάτι βεβαίως όχι συνηθισμένο.

Η προσωπική συμμετοχή μου ασφαλώς είναι πολύ περιορισμένη και βρίσκεται αρκετά στο πριν όταν ενδεχομένως μια συζήτηση του τότε «γέννησε» μια σκέψη για το μετά του.

Θα χαρακτήριζα εύκολη (λόγου του τρόπου εξέτασης) την προετοιμασία των παιδιών για την εισαγωγή τους στο Πανεπιστήμιο. Και αυτό δεν είναι το μόνο ζητούμενο για εμένα.

Η χαρά της (πολύ μικρής) συμμετοχής μου σε «σωστές» πορείες ζωής παιδιών που γνώρισα είναι  η μεγαλύτερη ανταμοιβή για τα «καθόλου» ίδια που λέω από χρόνο σε χρόνο.

Τι είναι τελικά η εκπαίδευση; (Μέρος Α)

Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι εκπαίδευση σημαίνει προετοιμασία ένταξης μονάδων σε μια οργανωμένη ομάδα.

Προς την κατεύθυνση αυτή ο χρόνος έναρξης της διαδικασίας μάθησης ασφαλώς πρέπει να ξεκινά από τις πρώτες μέρες της ζωής του ανθρώπου (όπως για παράδειγμα του μαθαίνουμε πως θα κάνει τα πρώτα του βήματα) χωρίς φυσικά η ολοκλήρωσή της να υπόκειται σε ηλικιακό περιορισμό (Γηράσκω δ'αεί πολλά διδασκόμενος - Σόλων ο Αθηναίος 639 – 559 π.Χ.).

Εκπαίδευση και Κοινωνία

Η εκπαίδευση είναι ή καλύτερα πρέπει να είναι μια διαδικασία πολύ ευρύτερη της απλής διδασκαλίας μαθημάτων (σύμφωνα με την εξεταστέα ύλη που καθορίζει το  αρμόδιο Υπουργείο). Σε αυτή τη προετοιμασία συμβίωσης περιλαμβάνεται και η διδασκαλία εκείνων των κανόνων και μεθόδων που θα επιτρέψουν την ενσωμάτωση του ατόμου σαν ομότιμο μέλος της κοινωνίας (Εκπαίδευση και Κοινωνική συμβίωση).

Ασφαλώς υγιής συμμετοχή ενός ατόμου στην κοινωνία δεν νοείται χωρίς προηγούμενα να μην είναι του είναι μαθησιακά γνωστό ότι το προσωπικό συμφέρον δεν είναι πάντα διάφορο αλλά ούτε και μπορεί να λειτουργεί σε βάρος του ομαδικού.

Επομένως έννοιες άρρηκτα συνδεδεμένες με την ύπαρξη και λειτουργία της πολιτισμένης αλλά και δημοκρατικά οργανωμένης ομαδικής συμβίωσης όπως αυτές του σεβασμού στον διπλανό, της κοινωνικής ευθύνης, της αναγνώρισης και  της ύπαρξης ίσων δικαιωμάτων, της ενσυναίσθησης, της ισονομίας, της πολιτικής αγωγής, της συνείδησης, της κοινής στόχευσης, της αλληλεγγύης,  της αλληλεξάρτησης, της συνέργιας, της ευγένειας και της ηθικής πρέπει απαραίτητα να καλλιεργούνται σε όλα τα στάδια της ενηλικίωσης αλλά και να υπενθυμίζονται στη συνέχεια.

Όλα τα προηγούμενα είναι εκείνα που σκιαγραφούν μια ξεχωριστή προσωπικότητα που έμαθε να λειτουργεί σε συνεργασία και όχι αγνοώντας τους συνανθρώπους της.

Συγχρόνως το παιδευμένο άτομο, μέσω της κριτικής ικανότητας που έχει αποκτήσει, είναι σε θέση να αντιληφθεί, να προβλέψει, να αποφύγει, να βελτιώσει ή και να μεταβάλλει καταστάσεις που ενδεχομένως θα ήταν αντίθετες με την ομαλή  ροή της κοινωνικής ζωής.

Η προηγούμενη αναφορά θεωρούμε ότι είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί δίνει την δυνατότητα σε ενέργειες  του σήμερα να βελτιώνουν την ποιότητα του αύριο.

Για παράδειγμα, αρκετοί είναι εκείνοι που στο ερώτημα αν τους εμπνέει η σημερινή μορφή της κοινωνίας θα απαντήσουν αβίαστα «όχι». Η ίδια αρνητική απάντηση θα υπάρξει και στην ερώτηση αν θεωρούν ότι η παιδεία, απόρροια της  «υγιούς» εκπαίδευσης, καλλιεργείται συστηματικά.

Ασφαλώς οι προηγούμενες ικανότητες που σου προσφέρει η εκπαίδευση είναι εκείνες που θα λειτουργήσουν προς την κατεύθυνση της μη αποδοχής και στη συνέχεια της αλλαγής των προβληματικών καταστάσεων που ενδεχομένως εμφανίζονται με την μετεξέλιξη της κοινωνίας ή και άλλων δυσλειτουργιών που προέρχονται από τη φθορά του χρόνου που εμφανίζεται στην  εκάστοτε εξουσία που επηρεάζει με τις αποφάσεις της τον τρόπο λειτουργίας της κοινωνίας..

Εκπαίδευση και το αύριο

Το καλύτερο αύριο (Η συμμετοχή του καθηγητή στο παρακάτω της ζωής των άλλων) που οι περισσότεροι οραματιζόμαστε θα πρέπει να το «αναζητήσουμε» μέσα από τις θετικές εφαρμογές της νέας γνώσης που εμφανίζεται σαν απόρροια της σωστά σχεδιασμένης εκπαίδευσης των ανθρώπων.

Από το επίπεδο της εκπαίδευσης εξαρτάται επίσης  αν ο έλεγχος του ασταμάτητου ρυθμού βελτίωσης της τεχνολογίας θα λειτουργήσει υπέρ ή κατά του συνόλου. Και βέβαια δεν αναφερόμαστε (όπως ήδη έχουμε τονίσει) στην επιστημονική και μόνο γνώση – κατάρτιση που για παράδειγμα οδήγησε στη δημιουργία της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά στην απαραίτητη ύπαρξη της ανθρώπινης εκπαίδευσης – παιδείας η οποία με κατηγορηματικό και ιδιαίτερα αυστηρό τρόπο θα απαγορεύσει την πιθανότητα απώλειας ελέγχου πάνω στο τεχνητό δημιούργημα του ανθρώπου.

Τελικά εκπαίδευση είναι όλα εκείνα που επιτρέπουν στον άνθρωπο να αντιληφθεί το πόσο σημαντικός είναι για τον εαυτό του αλλά και για το σύνολο όταν λειτουργεί ευρισκόμενος στην ίδια μεριά με αυτό και όχι απέναντί του. Είναι εκείνη η δύναμη που αναδύεται μέσα από την κοινωνία για να την ελέγχει από τάσεις που ενδεχομένως τείνουν  να την απομακρύνουν από την βασική της επιδίωξη που είναι η επίτευξη του γενικού καλού. Είναι η συστηματική μελέτη του σημερινού χάρτη ώστε η πλεύση στα μελλοντικά αχαρτογράφητα νερά να χαρακτηρίζεται από τη μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια. Είναι η αναγνώριση του πόσο απίστευτα λίγος και ανεπαρκής είσαι όταν δεν σέβεσαι το «προνόμιο» της ομαδικής συμβίωσης. Είναι τέλος η υποχρέωση που αναλαμβάνεις να αφήσεις στα χέρια της επόμενης γενιάς τη βελτιωμένη μορφή αυτού που σου εμπιστεύτηκε και σου παρέδωσε η προηγούμενη.

Το διαχρονικό ερώτημα βέβαια είναι αν πράγματι ενδιαφερόμαστε σαν κοινωνία για την «ταυτότητα» της εκπαίδευσης έτσι όπως εμείς την καταλαβαίνουμε.

Η απάντηση μοιάζει απλή αρκεί πρώτα να έχουμε αναλύσει αλλά και καταλήξει στο αν η κοινωνία «αναζητεί» σκεπτόμενους πολίτες που θα την οδηγήσουν στο καλύτερο αύριο ή αν «χρειάζεται» πολίτες εργαλεία ικανά να επιτελούν το έργο που ερήμην τους έχει αποφασίσει.

Αν το πρώτο από τα προηγούμενα δυο σενάρια συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες τότε η αναγκαιότητα (ουσιαστικού και όχι τυπικού) προσδιορισμού του έργου της εκπαίδευσης δεν μπορεί να είναι διαφορετική από αυτή που περιγράφουμε - δηλαδή στην ύπαρξη δυναμικής στην ελεύθερη σκέψη του ανθρώπου. Αυτή η ελεύθερη σκέψη (μεταξύ άλλων) θα περιορίσει ή και απαγορεύσει την πιθανότητα μελλοντικής εμφάνισης μορφής κοινωνίας που θα «απαιτεί» από τον άνθρωπο τον μετασχηματισμό του σε προγραμματισμένο φερέφωνο των όποιων επιλογών της.

Στην περίπτωση  όμως που η «λογική» της κοινωνίας συγκλίνει προς το δεύτερο (ατυχές) σενάριο, έρχεται πάλι η εκπαίδευση  - σαν το μοναδικό αποτελεσματικό μέσο - για να εκτρέψει την κοινωνία από την καταστροφική πορεία που έχει χαράξει. Βέβαια σε αυτό το ενδεχόμενο χρειάζεται η προσωπική υπέρβαση του καθενός για να αντιληφθεί το «παιχνίδι» της χειραγώγησης του πνεύματος και να λειτουργήσει αρχικά μεμονωμένα και στη συνέχεια (το περισσότερο δυνατό) ομαδικά ώστε μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες να αντιδράσει διεκδικώντας την ποιότητα της εκπαίδευσης που οραματίζεται.

Πόσο ελεύθερος είναι ο δάσκαλος να εμπνεύσει;

Αλήθεια πόσο τυχερούς θα μας ονομάζαμε αν - ειδικά στο μεγάλωμά μας – σφράγιζε την ατμόσφαιρά μας μια πηγή έμπνευσης. Μια ελκτική δύναμη που θα μας «οδηγούσε» στο να φανταστούμε ή και να δημιουργήσουμε ένα επίπεδο ζωής  που θα θέλαμε. Εκείνη η συμπεριφορά που θα μας «προσέφερε» κίνητρα υγιούς σκέψης. Ίσως να ήταν ένας δάσκαλος (όπως θα τον θέλαμε).

Ασφαλώς στην διαδικασία του ενηλικίωσης, της κοινωνικοποίησης και της διαμόρφωσης της προσωπικότητάς μας συμμετέχουν άτομα, καταστάσεις και πρότυπα που το καθένα προσπαθεί να ανταπεξέλθει στο «ρόλο» που θεσμικά ή όχι του έχει ανατεθεί.

Κάπου εκεί στα προηγούμενα στοιχεία του περιβάλλοντος βρίσκεται και ο δάσκαλος, ο καθηγητής ή όπως αλλιώς θέλετε να τον ονομάσετε.

Ο δάσκαλος

Το άτομο λοιπόν αυτό - διατηρώντας (επί του παρόντος..) την ανθρώπινη υπόστασή του – πήρε την κατάλληλη μόρφωση και κάποια στιγμή βρέθηκε απέναντι σε μια τάξη 20-25 διαφορετικών ατόμων που περίμεναν να τους μιλήσει! Και βέβαια δεν θα τους ενθουσίαζε η ιδέα να ακούσουν λόγια ενοχλητικά για τα «ακουστικά νεύρα» της ηλικίας τους.

Και τώρα αρχίζουν τα δύσκολα μια και τα ξεπροβάλλουν (ακάλεστα) τα παρακάτω ερωτήματα:

Πως βρίσκεις τον κοινό κώδικα επικοινωνίας; Αυστηρός ή όχι; Έχεις αποκλειστικά το ρόλο του πομπού ή και αυτόν του δέκτη; Είσαι σαφής; Μεταδοτικότητα έχεις ή την ξέχασες μαζί με τις γνώσεις σου; Κοιτάς στα μάτια όταν μιλάς; Παραδίδεις μάθημα για να το γράψεις μετά στο βιβλίο ύλης ή για να το θυμούνται τα παιδιά; Δίνεις κίνητρα για άνοιγμα της σκέψης και παραπάνω συζήτηση ή καλή είναι και η στείρα γνώση; Ενδιαφέρεσαι (ουσιαστικά) για αυτόν που (τις περισσότερες φορές χωρίς λόγια) σου ζητάει να το κάνεις (δείξεις); Ενθαρρύνεις και ενδυναμώνεις χωρίς να ωραιοποιείς;

Το περιβάλλον

Αυτός ο άνθρωπος (ο δάσκαλος) πρέπει πρώτα να «το έχει» και στη συνέχεια αφού βρει τις σωστές απαντήσεις στα προηγούμενα να τις εφαρμόσει στην πράξη.

Μάλιστα! Αλλά όχι τόσο εύκολα μια και «αναφύονται» και άλλα ερωτηματικά..

Για παράδειγμα, οι «οδηγίες» και τα «πρέπει» του περιβάλλοντος που κινείται ο δάσκαλος συνάδουν με τις (για τον ίδιο) σωστές απαντήσεις που έδωσε στην πρώτη ομάδα ερωτήσεων; Έχει την «ουσιαστική» ελευθερία δράσης ή αυτή καπελώνεται από διδακτικές μεθόδους (πρακτικές) που κυνηγούν συγκεκριμένους στόχους; Το περιβάλλον συμφωνεί (πράγματι) με τη μεταφορά υλικού για δημιουργία γνώσης ή προτιμάει την (εύκολη) μεταφορά της στείρας γνώσης; Έχουμε καταλάβει ότι συμμετέχουμε στο παρακάτω της ζωής των άλλων;

Τελειώνοντας

Οι περισσότεροι που κινούνται στο χώρο μεταφοράς της γνώσης μάλλον έχουν σαφή άποψη για τα προηγούμενα.

Και αυτή μοιάζει να είναι ότι ο δάσκαλος δεν «βοηθιέται» για να εμπνεύσει. Χάνεται μέσα σε τυποποιημένα κανάλια τυπικών ή άτυπων οδηγιών που οδηγούν (υποτίθεται) στο καλύτερο αύριο. Τον παρασύρουν σε ένα «στεγνό» μάθημα που βέβαια αυτή η μορφή του δεν μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για το παρακάτω.

Μένει η «προσωπικότητα» του δασκάλου για να ξεπεράσει (στο βαθμό που μπορεί) τις προηγούμενες στρεβλώσεις. Το έντονο όμως χαρακτηριστικό της προσωπικότητας σπανίζει ολοένα και περισσότερο..

Εκπαίδευση και κοινωνική συμβίωση

Στο άκουσμα της λέξης εκπαίδευση η πρώτη σκέψη μεταφέρεται στις διάφορες βαθμίδες του σχολικού - πανεπιστημιακού περιβάλλοντος όπου η διδασκαλία διαφόρων γνωστικών αντικειμένων στους νέους αποτελεί το αντικείμενο της προσφερόμενης υπηρεσίας

Αν και σε επόμενο άρθρο θα αναφερθούμε συγκεκριμένα στις παθογένειες, στα αδύνατα σημεία αλλά και σε προτάσεις βελτίωσης του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος θεωρούμε απαραίτητο να τονίσουμε ότι όταν αναφερόμαστε στην εκπαίδευση δεν εννοούμε μόνο εκείνη τη διαδικασία που σχετίζεται με τη διδασκαλία μαθημάτων που οδηγούν στην γενική μόρφωση και αργότερα σε συγκεκριμένο επιστημονικό τομέα.

Διδάσκοντας τι σημαίνει κοινωνική συμβίωση

Τα άτομα - μέλη της κοινωνίας - χρειάζεται να διδαχθούν συμπεριφορές και τρόπους «κατάλληλης» παρουσίας που να συνάδουν με την έννοια της ομαδικής συμβίωσης. Και βέβαια στις οργανωμένες κοινωνίες ανθρώπων δεν μπορούμε να αποδεχτούμε την «προσωπική» αντίληψη για την πορεία ζωής  να λειτουργεί σε βάρος του συνόλου.

Ασφαλώς είναι αναφαίρετο δικαίωμα του καθενός η επιλογή του τρόπου ζωής ταυτόχρονα όμως αποτελεί και ανειλημμένη υποχρέωσή του, οι όποιες επιλογές του, να μην καταργούν τα δικαιώματα που αναφύονται μέσα από την ομαδική συμβίωση.

Στο σημείο αυτό γίνεται ορατή η αναγκαιότητα της διδασκαλίας εκείνων των συμπεριφορών οι οποίες δεν θίγουν την λειτουργία και συνοχή του κοινωνικού ιστού προς χάριν του εγώ.

Η παραπάνω προσέγγιση προσδίδει στην εκπαίδευση μια διάσταση που περιλαμβάνει «πρόσθετα» πεδία πέραν της διδασκαλίας των κλασικών μαθημάτων Και βέβαια σε μια περισσότερο ακριβή διατύπωση δεν θα έπρεπε να αναφερόμαστε σε «πρόσθετα» πεδία αλλά σε συμπληρωματικά, αυτονόητα και ατυχώς ξεχασμένα ή εσκεμμένως εγκαταλελειμμένα.

Είναι γνωστό ότι τυπικοί και άτυποι κανόνες χαρακτηρίζουν αλλά και καθοδηγούν την λειτουργία μιας δημοκρατικά οργανωμένης κοινωνίας η οποία αποτελείται από ομάδες  που λειτουργούν σαν αλληλοεπηρεαζόμενα υποσυστήματα.

Ασφαλώς οι παραπάνω επιμέρους ομάδες (υποσυστήματα) λειτουργούν και πλαισιώνονται από  κανόνες, μεθόδους και διαδικασίες που δεν είναι δυνατόν να αγνοούνται ή να μην εφαρμόζονται από όλα τα μέλη.

Είναι λοιπόν εύλογο ότι «κάποιος» πρέπει να περάσει στα μέλη τη συνείδηση της ομάδος που προσπαθεί για την επίτευξη κοινών στόχων.

Περιγράφουμε λοιπόν μια ευρύτερη ανάγκη που χρειάζεται να καλυφθεί. Αυτή της εκπαίδευσης πολιτών, δηλαδή ατόμων που προετοιμάζονται για μια συνειδητοποιημένη, ενεργή  αλλά και υπεύθυνη κοινωνική ζωή.

Για επίλογο

Ατυχώς, τα καθημερινά «βιώματα» των περισσοτέρων δεν βεβαιώνουν ότι διδασκαλία κανόνων κοινωνικής (ομαδικής) συμπεριφοράς συντελείται στους χώρους μεταφοράς της γνώσης.

Κλείνουμε τις σκέψεις μας με μια ευχή « Η λέξη αυτονόητα να αποκτήσει πάλι την χαμένη της έννοια».

Εκπαίδευση - Πως εμείς «καταλαβαίνουμε» την έννοιά της.

Η εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας προϋποθέτει από τα μέλη της – μεταξύ άλλων - την αποδοχή αλλά και εφαρμογή «κανόνων» ατομικής και ομαδικής συμπεριφοράς απαραίτητων για να χαρακτηριστεί σαν οργανωμένη.

Ασφαλώς όμως δεν γεννιόμαστε με τη γνώση αυτού του πλέγματος τυπικών και άτυπων κανόνων «ομαδικής» συμβίωσης. Είναι τα στοιχεία του εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντος μέσα στα οποία μεγαλώνουμε και αναπτυσσόμαστε σαν προσωπικότητες τα οποία έχουν αναλάβει το καθήκον ή και την υποχρέωση να μας μεταφέρουν με τον κατάλληλο τρόπο αυτά τα απαραίτητα χαρακτηριστικά της πολιτισμένης ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Η στόχευση αυτής της διαδικασίας είναι διττή. Αφενός αποσκοπεί στην προσωπική ανάπτυξη του ατόμου, και αφετέρου στην απόκτηση εκείνων των ικανοτήτων που προαπαιτούνται για  να ονομαστεί το άτομο υγιές μέλος της κοινωνίας.

Υπάρχει μια λέξη που η πραγματική της έννοια περιλαμβάνει όλες εκείνες τις ενέργειες που θα προσφέρουν αυτά τα απαραίτητα εφόδια στον άνθρωπο που ονομάζεται πολιτισμένος και ο οποίος θα είναι εκείνος που θα διαιωνίσει το ανθρώπινο είδος με την προοπτική του καλύτερου αύριο. Αυτή η λέξη ονομάζεται εκπαίδευση.

Τι είναι εκπαίδευση;

Προσπαθώντας να προσεγγίσουμε όχι τόσο τον επιστημονικό ορισμό της όσο την μορφή με την οποία παρουσιάζεται καθημερινά στη ζωή μας θα χαρακτηρίζαμε την εκπαίδευση σαν μια πολυπαραγοντική διαδικασία μεταφοράς γνώσης ή εφοδίων για την κατάκτησή της από τα άτομα που την κατέχουν σε εκείνα  που έχουν την διάθεση ή και απαιτείται (τουλάχιστον σε κάποιο επίπεδο) να την αποκτήσουν.

Ανεξάρτητα από το πεδίο εφαρμογής της θεωρούμε  απαραίτητο να καταστήσουμε σαφές ότι εκπαίδευση δεν σημαίνει μεταφορά στείρας γνώσης η οποία ενσωματώνεται με κάποιο τρόπο στη διαμόρφωση της ανθρώπινης προσωπικότητας.

Μια τέτοια διαδικασία εμφύτευσης της πληροφορίας δημιουργεί Την αυτοπαγίδευση της περίπου γνώσης ή θα ήταν χρήσιμη περισσότερο σε ένα είδος robot παρά στο σκεπτόμενο ανθρώπινο ον.

Η εκπαίδευση κατά την δική μας άποψη δεν είναι μια στατική διαδικασία για την παροχή συγκεκριμένου «όγκου» γνώσης και με συγκεκριμένο χρόνο περάτωσης. Ακριβώς αντίθετα, εμπεριέχει (ποσοτική και ποιοτική) δυναμική με τον παράλληλο εφοδιασμό των μελών της κοινωνίας με εκείνα τα στοιχεία που θα οδηγούν την εκάστοτε μορφή του κόσμου να βελτιώνεται μέσα στο χρόνο.

Που πρέπει να στοχεύει η εκπαίδευση

Σύμφωνα με την παραπάνω οπτική η εκπαίδευση πρέπει να είναι η διαδικασία του διδάσκομαι πως να μαθαίνω, να αναλύω, να συμπεραίνω και να κρίνω με αποτέλεσμα την βελτίωση της γνώσης προς όφελος του ατόμου και της ομάδος.

Η εκπαίδευση λοιπόν πρέπει να αποσκοπεί στην ανακάλυψη - κατάκτηση της  γνώσης από τα άτομα τα οποία έχουν προηγουμένως αφενός χαρτογραφήσει και αφετέρου διδαχτεί εκείνα τα «μονοπάτια» που θα οδηγήσουν στην εν λόγω επιδίωξη.

Ασφαλώς  η παραπάνω διαδικασία που περιγράφουμε είναι πολύ περισσότερο «επίπονη σε σχέση με το να συντάξουμε ένα «δεκάλογο» οδηγιών προς ναυτιλλομένους απαιτώντας τον παπαγαλισμό του από τη νέα γενιά (Τι πρέπει να μεταφέρουμε στους νέους; Έτοιμη γνώση ή εργαλεία σκέψης για την κατάκτησή της;).

Μια τέτοια καθ΄υπαγόρευση μεταφορά δεν επιτρέπει την «αμφίδρομη» επικοινωνία σκέψης μεταξύ πομπού και δέκτη με αποτέλεσμα η πιθανή υιοθέτησή της να μετατρέπει τον δέκτη σε ένα παθητικό παραλήπτη αταξινόμητων πληροφοριών στερώντας του την δυνατότητα κατανόησης  και επομένως αξιόλογης κρίσης

Η αυτοπαγίδευση της «περίπου» γνώσης

Η επαφή μας με την πραγματικότητα ή τουλάχιστον η μείωση της απόστασης που μας χωρίζει από αυτήν είναι αναμφίβολα ένα από τα ζητούμενα στην πορεία της ζωής μας. Αυτή όμως η απόσταση (που υπάρχει  ή δημιουργείται) μεταξύ της σκέψης - συμπεριφοράς και της «αυτονόητης» αλήθειας εμφανίζεται να μεγαλώνει διαχρονικά.

Βέβαια υπάρχουν φορές που επιλέγουμε να «κρατάμε αποστάσεις». Να μην αντιλαμβανόμαστε! Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αποτελεί τρόπο «προστασίας» από καταστάσεις που μας ενοχλούν ή χαλούν τη διάθεσή μας. Σε αυτή την περίπτωση δεν δημιουργείται πρόβλημα (τουλάχιστον για εμάς). Είναι μια ελεγχόμενη επιλογή μας.

Περί αυτονόητων..

Εκείνο που προκαλεί στη δική μας σκέψη ανησυχία είναι ότι η «ελλιπής» αίσθηση της πραγματικότητας πρωταγωνιστεί σε ολοένα και περισσότερους εγκεφάλους και μάλιστα ανεξάρτητα από τα χρόνια λειτουργίας τους.

Ατυχώς η έννοια της λέξης «αυτονόητο» τείνει να καταργηθεί.

Αλήθεια που βρίσκεται το ενδιαφέρον στο να συζητάμε ή να προσπαθούμε να αναλύσουμε καταστάσεις που δεν επιδέχονται αμφισβήτησης;

Το «περιβάλλον» προωθεί ή και ενίοτε έντεχνα επιβάλλει πρότυπα του στυλ: εγώ ο παντογνώστης. Και βέβαια το πρόβλημα δεν είναι όταν έχουμε άποψη για κάτι. Η ύπαρξη άποψης (25 χιλιόμετρα για μια διαφορετική Κυριακή) είναι απαραίτητη στην οποιαδήποτε εξελικτική διαδικασία, Ασφαλώς λοιπόν και στη ζωή του ανθρώπου.

Το «θέμα» δημιουργείται όταν θεωρούμε ότι γνωρίζουμε αυτό το κάτι πριν καν το «συναντήσουμε». Η ένταση δε του φαινομένου γίνεται ισχυρότερη όταν επιμένουμε στις απόψεις μας (επί άγνωστων βιωματικά θεμάτων) και τις εξωτερικεύουμε είτε με δόσεις ειρωνείας προς τις διαφορετικές προσεγγίσεις των συνομιλητών μας, είτε ασκώντας «εύκολη» κριτική, είτε αγνοώντας πότε επιβάλλεται μια «συζήτηση» να σταματήσει.

Προτροπή

Αγαπημένη μας νέα γενιά μη μένετε στην «περίπου» γνώση που η ατμόσφαιρα σας ωθεί να προβάλλετε. Αυτή η «τακτική» εξυπηρετεί την ατμόσφαιρα, όχι εσάς.

Η «πραγματική» γνώση θέλει χρόνο και προσπάθεια. Κατακτάται, δεν προσφέρεται με συνοπτικές διαδικασίες. Όταν πράγματι υπάρχει δεν θα έχετε ανάγκη ούτε αυτοπροβολής ούτε γκρίζας διαφήμισης. Δεν θα χρειάζεται τότε να προσπαθείτε «ανορθόδοξα» να προβάλλετε την «περίπου» γνώση σας ή το υπό διαμόρφωση εγώ σας.  Θα αναδύεται χωρίς τη δική σας παρέμβαση λόγω του ότι θα είναι πραγματική/ο.

Μια από τις ομορφιές εξάλλου της ζωής βρίσκεται  και στην λέξη «ανακάλυψη». Και αυτή έρχεται, δεν προϋπάρχει. Αν μας χαριζόταν στα 18 μας χρόνια μάλλον όλα τα επόμενα θα θύμιζαν επανάληψη του ίδιου έργου.





Η συμμετοχή του καθηγητή στο «παρακάτω» της ζωής των άλλων

Πριν αρκετά χρονάκια, κάπου στην πλατεία Κάνιγγος, ήταν το φροντιστήριο που πρόσθεσε στην προσπάθειά μου εκείνες τις γνώσεις ώστε να «γνωρίσω» λίγο αργότερα την Α.Σ.Ο.Ε.Ε από μέσα! Εκεί η συμμετοχή του καθηγητή χάραξε το παρακάτω της ζωής μου!

Ο καθηγητής της έκθεσης

Ήταν ένας γκριζομάλλης 45αρης με μεγάλη άνεση λόγου που κάπνιζε ΟLD NAVY (κρατώντας το τσιγάρο πάντα με ένα περίεργο - δικό του τρόπο) και με διάχυτο στην ατμόσφαιρα το αρχοντικό του στυλ, μίλαγε, μετέφερε, μάγευε! Σου «έβγαζε» πολύ έντονα εκείνη τη θετική εικόνα που μαγνητίζει τον ακροατή. Ήταν εκείνο το άτομο που «τραβάει» την προσοχή των μαθητών ανεξάρτητα από το αν είναι καλός ή όχι καθηγητής.

Ήταν η πρώτη «συνάντησή» μου με την ιδέα στο μεγάλωμά μου να του μοιάσω.

Μακροοικονομία - Τα πρώτα ακούσματα

Δύο χρόνια μετά, δεύτερο έτος στο πανεπιστήμιο, στο πρόσωπο ενός άλλου καθηγητή συνυπάρχει η ευγένεια, το επίπεδο, η όρεξη για μεταφορά γνώσης, η δύναμη αλλά και η αυτογνωσία. Η προσωπικότητα είναι τόσο χαρισματική που είναι αδύνατο να μην «κλέψει» τη σκέψη σου από οτιδήποτε άλλο για να την οδηγήσει αποκλειστικά στα «λόγια» του.

Το πρόσωπο του μέντορα

Τα άτομα που αναφέρθηκα προηγουμένως είχαν για εμένα το πρόσωπο του μέντορα. Ήταν εκείνες οι προσωπικότητες που με τον τρόπο τους  με «έσπρωξαν» στους «δρόμους» της διδασκαλίας. Σε ένα χώρο που εσύ βρίσκεσαι στη μια όχθη του ποταμού και αρκετοί άλλοι στην απέναντι. Ο ρόλος σου είναι να τους εξηγήσεις ή να τους προβληματίσεις ώστε να βρουν το κατάλληλο μονοπάτι περιπλάνησης. Ένα μονοπάτι προς τα εμπρός - με την κυριολεκτική σημασία της λέξης. Δεν μιλάς με όλους την ίδια «γλώσσα» και αυτό κάνει την επικοινωνία δύσκολη αλλά αυτή η διαφορετικότητα συγχρόνως αποτελεί και μια πρόκληση για εσένα.

Σε αυτή την καθημερινή επαφή με τους μαθητές σου ασφαλώς υπάρχουν αρκετοί τρόποι - μέθοδοι για να χρησιμοποιήσεις ώστε να φέρεις σε πέρας αυτό που διάλεξες να προσφέρεις στους νεότερους ανθρώπους.

Έχεις για παράδειγμα την επιλογή να μεταφέρεις έτοιμη γνώση. Αν ο ίδιος την κατέχεις με ένα σωστό προγραμματισμό θα την προσφέρεις. Περιμένεις μετά το χτύπημα του κουδουνιού, χαιρετάς, και αύριο πάλι.,

Εναλλακτικά  μπορέις να προσφέρεις εφόδια για ανακάλυψη της γνώσης (στο όποιο επίπεδο). Αυτό δεν γίνεται μόνο διδάσκοντας ένα συγκεκριμένο μάθημα. Απαιτεί αμφίδρομη επικοινωνία σε πολλά άλλα πέραν της αποστολής ενός μηνύματος (με το περιεχόμενο του μαθήματος)  από εσένα τον πομπό στους μαθητές – δέκτες.

Επιλέγοντας τον δεύτερο τρόπο - αυτό της μεταφοράς εφοδίων για ανακάλυψη της γνώσης - σύντομα συνειδητοποιείς ότι δεν είσαι (ακόμα) η φωνή ενός ανθρώπου που μπορεί να απουσιάζει. Είσαι παρών. Κοιτάς και σε κοιτάνε στα μάτια. Εσύ παρατηρείς και οι άλλοι σε σκανάρουν! Βλέπεις στα πρόσωπα των παιδιών ακάλυπτες ανάγκες πέραν των εκπαιδευτικών. Ακόμα και μέσα από έντονες συμπεριφορές – αντιδράσεις κάτι «σιωπηλά» ζητούν. Κάτι παραπάνω.

Ίσως αυτό το παραπάνω να είναι ο τρόπος που κράταγε το τσιγάρο του ο καθηγητής μου, ίσως η άνεση της ομιλίας του, ίσως η αστείρευτη γνώση του, ίσως η προσωπικότητα, ίσως όλα μαζί.

Η συμμετοχή του καθηγητή

Ένας  - πριν από 8 χρόνια - μαθητής μου για απάντηση στις ευχές μου για τη γιορτή του μου έστειλε το παρακάτω: Δάσκαλε, ευχαριστώ πολύ για τις ευχές!! Από μεριάς μου, εύχομαι να συνεχίσετε να εκτελείτε το λειτούργημα σας με τον ίδιο ζήλο κai ενθουσιασμό, και να υπάρξουν παρά πολλοί ακόμη σαν έμενα που να αποδίδουν τόσα πολλά σε εσάς!

Δύσκολο να «αποκωδικοποιήσεις» συναισθηματικά τα παραπάνω λόγια αν δεν έχεις βρεθεί εσύ, μόνος σου, από τη μια μεριά του ποταμού και στη απέναντι αρκετά ζευγάρια μάτια να περιμένουν από εσένα εκείνο το «κάτι» που θα είναι η συμμετοχή του καθηγητή  στο παρακάτω της ζωής τους.

ΥΓ. Κωστή σε ευχαριστώ!

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Τι "πρέπει" να μεταφέρουμε στους νέους; Έτοιμη γνώση ή εργαλεία σκέψης για την κατάκτησή της;

Η αγάπη για τη διδασκαλία (σαν καθηγητής) σύντομα σου επιτρέπει να αντιληφθείς ότι περισσότερο χρήσιμο για το αύριο της κοινωνίας είναι η παροχή στους νέους εργαλείων σκέψης παρά έτοιμη γνώση.

Αρκετοί υποστηρίζουν ότι:

Πιο σημαντικό είναι να κατακτήσεις κάτι από να βρεθείς με κάτι..

Χωρίς να είμαι σίγουρος ότι πετυχαίνω πάντα να μη μεταφέρω στους μαθητές στείρα γνώση (παλαιότερο άρθρο Τι είδους γνώση μεταφέρεις Κύριε Καθηγητά;) θα ήθελα να στείλω τις σκέψεις μου στους νεότερους συναδέλφους, αλλά και στους γονείς.

Ο σωστός δάσκαλος

Είναι ασφαλώς αρκετοί οι παράγοντες που συμμετέχουν στο να χαρακτηριστούμε σαν σωστοί δάσκαλοι, κάτι που σημαίνει ότι το καλό επίπεδο γνώσης της επιστήμης μας - αν και απαραίτητο - από μόνο του ΔΕΝ είναι αρκετό. Ασφαλώς η επόμενη γενιά  θα πρέπει το όποιο επίπεδο παραλάβει από εμάς να το βελτιώσει. Να το πάει παρακάτω Και αυτό απαιτεί ΚΑΙ την κατάλληλη επικοινωνία για να παραδώσουμε σωστά τη σκυτάλη της γνώσης.

μεταφορά γνώσης

Μεταφορά της σκυτάλης "γνώσης" για την επόμενη στροφή της κοινωνίας

Ζούμε σε ένα μεταλλασσόμενο (από πολλές οπτικές γωνίες) περιβάλλον και παραμένοντας στατικοί μέσα στη δυναμική του ουσιαστικά παροπλιζόμαστε. Μας θεωρούν ξεπερασμένους, αναχρονιστικούς, άτομα κάποιας άλλης εποχής. Και η άλλη εποχή μπορεί χρονολογικά να μην βρίσκεται μακριά. Η ταχύτητα όμως, αλλά και η ποικιλία της μετάλλαξης την τοποθετούν στο μακρινό παρελθόν.

Ας παρακολουθήσουμε τις αλλαγές της κοινωνίας – δεν σημαίνει απαραίτητα να τις ακολουθήσουμε – και ας υιοθετήσουμε την ενσυναίσθηση σε μια προσπάθεια να γίνουμε πιο αποτελεσματικού στην ενεργητική ακρόαση.

Ο προηγούμενος χρόνος δεν πέρασε έχοντας απλά μια διακριτική παρουσία. Μας προσέφερε νέο υλικό, γνωρίσαμε καινούριες προσωπικότητες, ακούσαμε νέες ερωτήσεις, μάθαμε περισσότερα, ανακαλύψαμε νέους τρόπους ακρόασης, προσέγγισης και μετάδοσης.

Η γνώση ποτέ δεν τελειώνει

Μαθαίνω την κάθε μέρα που ζω

Στην κάθε νέα χρονιά που διδάσκουμε, η εμπειρία της προηγούμενης, μας επιβάλλει την ανανέωση. Δεν αρέσει να είμαστε ο «περσινός».

Ας επικοινωνήσουμε διαφορετικά με τους μαθητές ενισχύοντας την αμφίδρομη επικοινωνία. Ας το δούμε σαν διάλογο. Δεν κάνουμε διάλεξη. Να κάνουμε προσπάθεια να «περάσουμε» διακριτικά στον κόσμο τους, στις ανησυχίες τους, στα ενδιαφέροντα τους. Το χρειάζονται!

Τέλος, όσο και αν το εκπαιδευτικό σύστημα δυστυχώς το «απαιτεί» ας μη μεταφέρουμε έτοιμη γνώση (παλαιότερο άρθρο Μια περισσότερο «πραγματική» διδασκαλία).

Ο πραγματικός μας ρόλος

Είναι δικό μας καθήκον να βοηθήσουμε τη νέα γενιά να αντιληφθεί ότι με στατική συμπεριφορά δεν αντιμετωπίζεται το δυναμικό χαρακτηριστικό της λέξης γνώση.

Οι νέοι αυτό που ουσιαστικά χρειάζονται από εμάς είναι να τους εφοδιάσουμε με τα απαραίτητα εργαλεία σκέψης ώστε η γνώση να «κατακτηθεί» από τους ίδιους. Αυτή η διαδικασία της «κατάκτησης» ίσως είναι εκείνη που θα τους ωθήσει να δημιουργήσουν  νεα γνώση.

Όχι στην Έτοιμη γνώση

Εργαλεία σκέψης - όχι Έτοιμη γνώση

Κάτι που ασφαλώς θα πρέπει να είναι το ζητούμενο σε μια κοινωνία που τα μέλη της δεν θα έχουν την ψευδαίσθηση της οικειοποίησης της γνώσης.

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Μια περισσότερο «πραγματική» διδασκαλία.

Όταν διδάσκεις Οικονομικά σε μαθητές που προετοιμάζονται για την εισαγωγή τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση έχεις (μεταξύ άλλων) να αντιμετωπίσεις δύο βασικά θέματα.

Το πρώτο σχετίζεται με το ότι το εκπαιδευτικό σύστημα «προωθεί» την εμφύτευση έτοιμης γνώσης μέσα σε συγκεκριμένα χρονικά πλαίσια, και το δεύτερο (καθόλου ασύνδετο με το πρώτο) την αίσθηση των παιδιών ότι αρκετές φορές αναφέρεσαι σε μη πραγματικές  καταστάσεις.

Η επιδιωκόμενη μεταφορά έτοιμης γνώσης είναι εκείνη που δημιουργεί την εντύπωση στα παιδία ότι πρόκειται για ένα θεωρητικό μάθημα και η προσέγγισή του “απαιτεί” την αποστήθιση εννοιών.

Ατυχώς, η συγκεκριμένη μορφή των εξετάσεων, αλλά και η απαραίτητη (..) επιτυχία στο μάθημα, αναγκάζει μερικές φορές τους καθηγητές να υιοθετήσουν μεθόδους διδασκαλίας τις οποίες μεταφράζοντας οι μαθητές οδηγούνται στην παραπάνω λανθασμένη αίσθηση περί θεωρητικού μαθήματος.

Πράγματι είναι δύσκολο να συναντήσεις μαθητή που να μην γνωρίζει “απ έξω” το νόμο της ζήτησης. Αναρωτιέμαι όμως πόσοι μαθητές έχουν αντιληφθεί τι κρύβεται σε πραγματικό επίπεδο πίσω από τον συγκεκριμένο νόμο. Ποιοι είναι εκείνοι οι παράγοντας που οδηγούν τον καταναλωτή να συμπεριφέρεται σύμφωνα με τον παραπάνω νόμο; Γιατί ανάλογα με το αγαθό ή το χρόνο αναφοράς, οι παράγοντες μπορεί να διαφοροποιούνται;

Και βέβαια η “κονσερβοποίηση” της γνώσης δεν δίνει περιθώρια για τέτοια ερωτήματα.

Ένα από τα αποτελέσματα της παραπάνω “ξύλινης” μεταφοράς γνώσης στους μαθητές είναι και η δημιουργούμενη αίσθηση της αναφοράς σε μη πραγματικές καταστάσεις.

Πράγματι, στο άκουσμα της καμπύλης παραγωγικών δυνατοτήτων της οικονομίας που παράγει ΜΟΝΟ δύο αγαθά έρχεται αυτόματα η ερώτηση των παιδιών ”μα υπάρχει τέτοια οικονομία;».

Όταν δε ακούνε και ότι η αύξηση της παραγωγής όπλων σημαίνει μείωση της ποσότητας παραγωγής του ψωμιού, στο προηγούμενο ερώτημα προστίθεται και το “ τι σχέση έχουν τα όπλα με το ψωμί;»

Που να βρεθεί ο χρόνος για να τους αναφέρεις σαν παράδειγμα το πως διαχειρίζονται οι ίδιοι στην καθημερινότητά τους το (περιορισμένο) χαρτζιλίκι το οποίο λόγω ακριβώς του ότι είναι περιορισμένο τους αναγκάζει στο να επιλέξουν που θα το καταναλώσουν. Έτσι λοιπόν αποφασίζουν για το είδος της διασκέδασης τους. Για παράδειγμα, ποτό, φαγητό, σινεμά ή καφέ και πόσες φορές ανά είδος. Φυσικά κάθε φορά που θα πιούν ένα ποτό ξέρουν ότι δεν θα μπορούν να δουν μια ταινία και βέβαια όταν αυξάνουν τις εξόδους για φαγητό αναγκαστικά  μειώνουν τις φορές που θα πάνε για ποτό ή καφέ.

Και όλα αυτά, δηλαδή το ότι αναγκάζονται να επιλέξουν οφείλεται στο περιορισμένο χαρτζιλίκι τους. Επομένως γιατί και η οικονομία με τους περιορισμένους συντελεστές που διαθέτει να μην αναγκάζεται να επιλέγει το τι θα παράγει;

Νομίζω ότι με τέτοια ανάλυση θα τους είναι πολύ εύκολο να αντιληφθούν και το κόστος ευκαιρίας των αγαθών, και τη μορφή της  καμπύλης παραγωγικών δυνατοτήτων της οικονομίας, και ότι φυσικά μπορεί να γίνεται αναφορά σε υποθετική οικονομία, αλλά η  ανάλυση της είχε ήδη μεταφερθεί στον πραγματικό κόσμο μέσα από το προηγούμενο παράδειγμα που αφορούσε τη δική τους πραγματική συμπεριφορά.

Πάντα υπάρχουν τρόποι η γνώση να πάει παρακάτω. Το θέλουμε όμως;

ΠΕΡΙ τεμπέληδων εκπαιδευτικών..

Με αφορμή  δημοσίευμα σχετικό με “τεμπέληδες εκπαιδευτικούς” που κυκλοφόρησε τις τελευταίες μέρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα ήθελα να “εξωτερικεύσω” τις παρακάτω σκέψεις.

Είναι γνωστό, εύκολο, και ατυχώς αρκετά συνηθισμένο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης συμπεριφοράς η αρνητική κριτική προς τρίτους. Σπάνια η επιθυμία της κριτικής στρέφεται και προς τα έσω. Η αυτοκριτική απαιτεί θάρρος και πολύ κόστος (όχι χρηματικό). Είναι πράγματι δύσκολη έννοια..

Μεταξύ των λόγων που κατά τη γνώμη μου έρμηνεύουν την προσπάθεια του ευαρεστούμενου στην αρνητική κριτική να μειώσει τον άλλο είναι και η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τον εαυτό του, η αποποίηση των ευθυνών που του αναλογούν, η “άγνοια” καταστάσεων τις οποίες ο ξερολισμός απαγορεύει να υφίστανται..

Όλα τα προηγούμενα έχουν σαν αποτέλεσμα τη λανθασμένη τοποθέτησή του στο ευρύτερο χώρο – περιβάλλον.

Δεν έχω καμία διάθεση να αναλύσω σε άτομα που δεν έχουν μάθει να ακούνε ή δεν υπάρχει περιθώριο εισόδου “νέας” γνώσης στον εγκέφαλό τους (μια και φαίνεται ότι την έχουν κατακτήσει στο σύνολό της..) το τι ακριβώς (στη σημερινή εποχή) καλείται να κάνει ο εκπαιδευτικός, κάτω από ποιες συνθήκες, και σε ποιο περιβάλλον.

Αντίθετα είμαι πολύ πρόθυμος να τους γνωστοποιήσω το πόσο σπάνιο είναι αυτό που εισπράττεις όταν συμμετέχεις στην επιτυχία των άλλων, όταν συμβάλλεις στην πιθανή αυριανή εμφάνιση της έννοιας του καλύτερου, όταν χαίρεσαι να μεταφέρεις τα όσα διάβασες, έμαθες, βίωσες, ή ανακάλυψες, όταν δεν φοβάσαι αυτή η γνώση να πάει παρά πέρα, όταν είσαι συνοδοιπόρος σε μια προσπάθεια για ένα καλό αποτέλεσμα, όταν μοιράζεσαι το άγχος της εξέτασης και συγχρόνως προσπαθείς να το απαλύνεις, όταν δεν είσαι ανόητος για να πιστεύεις ότι το ό,τι βρίσκεται έξω από τη δική σου εμβέλεια χαρακτηρίζεται σαν “εύκολο”.

Αυτά είναι κάποια από τα μοναδικά συναισθήματα που βιώνεις μέσα από την “τεμπελιά” του εκπαιδευτικού και τα οποία εύχομαι να μπορούσαν πολλοί "μη τεμπέληδες" να αναγνωρίσουν..!