Άρθρα

Ορθολογική συμπεριφορά και αποτελεσματικότητα των αγορών. Περνώντας από τη θεωρία στην πράξη. (Μέρος Β – Αποτελεσματικότητα αγορών)

Η αποτελεσματικότητα των αγορών (Efficient Market Hypothesis) υποστηρίζει ότι οι τιμές των χρεογράφων έχουν στην κάθε περίοδο ενσωματώσει όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες. Κάτι που σημαίνει ότι καταργείται η έννοιας της «παραπάνω ή κρυφής πληροφόρησης» με αποτέλεσμα να θεωρείται αδύνατον να νικηθούν από κάποιον που ενδεχομένως γνώριζε το «παραπάνω».

Αν υιοθετήσουμε την προηγούμενη υπόθεση θα πρέπει να δεχτούμε ότι οι τιμές των μετοχών είναι πάντα «δίκαιες» οπότε οι όροι υποτιμημένη ή υπερτιμημένη μετοχή δεν θα έχουν πεδίο εφαρμογής στις χρηματαγορές.

Θεωρώντας δε δεδομένη (μια και σύμφωνα με τη θεωρία οι όποιες νέες πληροφορίες ενσωματώνονται «αυτόματα» στην τιμή) την ύπαρξη «δίκαιης» τιμής και στο  μέλλον η θεμελιώδης και τεχνική ανάλυση μάλλον δεν προσφέρουν χρησιμότητα σε εκείνον που ασχολείται με τις χρηματιστηριακές αγορές. Και βέβαια αυτή η «ανυπαρξία» χρησιμότητας θα αφορά εκτός από την τωρινή αποτίμηση της μετοχής και τις προοπτικές της στο αύριο.

Ερωτήσεις που πρέπει να απαντηθούν για την αποτελεσματικότητα των αγορών

Με διάθεση «ανάγνωσης» περισσότερο του πραγματικού (όχι του θεωρητικού) τρόπου λειτουργίας της χρηματιστηριακής αγοράς τα παρακάτω ερωτήματα θα πρέπει προσεκτικά να απαντηθούν:

  1. Γιατί να αγοράσουμε μια μετοχή που πάντα θα έχει «δίκαιη» τιμή; Και το ερώτημα είναι διπλό γιατί δεν αφορά μόνο το κίνητρο (το γιατί) του σημερινού αγοραστή αλλά και το αντίστοιχο κίνητρο του μελλοντικού που θα πρέπει να βρούμε για να την πουλήσουμε.
  2. Μήπως αναφερόμαστε στις «μη υπαρκτές» προϋποθέσεις μιας πλήρως ανταγωνιστικής αγοράς;
  3. Πόσο κοντά στην πραγματικότητα είναι η υπόθεση της ενσωμάτωσης στην τιμή της μετοχής όλων των πληροφοριών;
  4. Είναι πράγματι γνωστές σε όλους όλες οι πληροφορίες;
  5. Δεν υπάρχει «καθυστέρηση» στην ενημέρωση;
  6. Το ενδεχόμενο «λανθασμένης» πληροφόρησης στις χρηματιστηριακές αγορές είναι κάτι που παρατηρείται σπάνια;
  7. Αν όλα λειτουργούν σύμφωνα με την εν λόγω υπόθεση της αποτελεσματικής αγοράς γιατί συμβαίνει το φαινόμενο της φούσκας;
  8. Γιατί μετά το σπάσιμο της φούσκας αναφερόμαστε σε υπερτιμημένες μετοχές;
  9. Γιατί αναφερόμαστε σε ανακατανομή του εισοδήματος μετά από κάθε χρηματιστηριακή κρίση (εφόσον είναι όλα δίκαια..);
  10. Μήπως οι αγορές λειτουργούν μη αποτελεσματικά και γι αυτό «υπάρχουν»;

Οι απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα θα έρθουν σαν αποτέλεσμα της σκέψης, της γνώσης και της εμπειρίας του καθενός από εμάς.

Επίλογος

Έχοντας ολοκληρώσει και τα δύο μέρη (Μέρος Α - Ορθολογικός καταναλωτής) αυτού του άρθρου δεν θέλουμε να αρνηθούμε το απαραίτητο της ύπαρξης υποθέσεων - παραδοχών όταν προσπαθούμε να περιγράψουμε οικονομικούς κανόνες ή θεωρίες.

Παρά το γεγονός ότι σε πολλές περιπτώσεις οι εν λόγω υποθέσεις δύσκολα συναντώνται στην καθημερινότητα (Η πραγματική υπόσταση των οικονομικών μοντέλων) η χρήση αυτής της μεθοδολογίας είναι αναγκαία προκειμένου σε επόμενο επίπεδο ανάλυσης να προσεγγίσουμε την πραγματική λειτουργία της οικονομίας.

Ο κύριος λόγος λοιπόν δεν είναι η παραπλάνηση ή η θεωρητική μόνο προσέγγιση ενός θέματος αλλά το γεγονός ότι τα οικονομικά μεγέθη έχουν μεγάλο βαθμό αλληλεξάρτησης με αποτέλεσμα να απαιτείται η χρήση μοντέλων πολλαπλής παλινδρόμησης και η συμμετοχή της οικονομετρίας για την περαιτέρω ανάλυσή τους. Κάτι που σε πρώτο επίπεδο ανάλυσης θα ήταν απαγορευτικό για την κατανόησή τους.

Ορθολογική συμπεριφορά και αποτελεσματικότητα των αγορών. Περνώντας από τη θεωρία στην πράξη. (Μέρος Α – Ορθολογική συμπεριφορά)

Ο καταναλωτής και κατά πόσο μπορεί να τον χαρακτηρίζει η Ορθολογική συμπεριφορά (Rational behavior)

Σύμφωνα με την «θεωρία» υποτίθεται ότι (σαν καταναλωτές) έχουμε πλήρη γνώση των συνθηκών της αγοράς και με τους περιορισμούς του εισοδήματος και των τιμών (των αγαθών) κάνουμε τις σωστές επιλογές κατανομής του περιορισμένου εισοδήματός μας ώστε να μεγιστοποιήσουμε τη χρησιμότητα από την κατανάλωση.

Μια τέτοια συμπεριφορά σαν την προηγούμενη χαρακτηρίζεται σαν ορθολογική.

Αν όμως πέραν της θεωρητικής προσέγγισης θελήσουμε να σκεφτούμε το πως η καταναλωτική συμπεριφορά μας «εμφανίζεται» στην καθημερινότητά μας μάλλον θα «ανακαλύψουμε» ότι η δυνατότητα ύπαρξης «πραγματικής» ορθολογικής συμπεριφοράς αμφισβητείται για συγκεκριμένους λόγους:

  1. Έχουμε πράγματι πλήρη γνώση των συνθηκών της αγοράς;

Μήπως η πληροφόρησή μας είναι εκείνη που θέλουν οι επιχειρήσεις, τα ΜΜΕ ή το κράτος να έχουμε; Και αν ισχύει το δεύτερο, αυτή η πληροφόρηση είναι «πάντα» αυτή που χρειαζόμαστε για να κρίνουμε σωστά τις επιλογές μας; Λειτουργεί δηλαδή απαραίτητα υπέρ μας;

Κάποια παραδείγματα:

Πόσο πλήρης (για εμάς) ήταν η πληροφόρηση που είχαμε το 1999 όταν κάποια επίσημα χείλη διατυμπάνιζαν «το σπάσιμο των 7.000 μονάδων στο ΧΑΑ», ενώ κάποια άλλα (επίσης επίσημα) κτυπούσαν το καμπανάκι τονίζοντας πως «οι αποτιμήσεις της αγοράς είναι ανώτερες από εκείνες των άλλων ευρωπαϊκών χωρών, πράγμα που συνεπάγεται κινδύνους». Παρεμπιπτόντως, την επόμενη ημέρα της συνέντευξης που έδωσε ο δεύτερος σε Ιταλική εφημερίδα και ανέφερε τα περί κινδύνου μεγάλη μερίδα των ΜΜΕ ζήτησαν την «κεφαλή του επί πίνακι». Είχε τολμήσει να επαληθευτεί μετά από μόλις 2 μήνες...

Πόσο μας έγιναν «γνωστές» οι συνθήκες τις αγοράς όταν 10 χρόνια μετά (2008) ο δανεισμός προς τον ιδιωτικό τομέα σημειώνει ιστορικό ρεκόρ 125,4 € δις (http://econtopia.gr/8-xronia-litotita-2/) και ένα χρόνο μετά (2009) σπάει η φούσκα των δανείων;

Αλήθεια ενημέρωσε κάποιος τον μέσο Έλληνα ότι στην πιθανή επιλογή του να δανείσει το Ελληνικό κράτος αγοράζοντας ομόλογα υπάρχει το ενδεχόμενο να του επιβάλλουν τραγικό «κούρεμα» στην αξίας τους; Όμως τον πληροφόρησαν ότι «έτσι» έπρεπε να βοηθήσει στην ανακεφαλαίωση των τραπεζών οι οποίες «μαύρισαν» το όνομά του όταν δεν μπορούσε να αποπληρώσει (μέσα στην κρίση) το δάνειο που αυτές τον «παρακάλεσαν» (http://econtopia.gr/metasximatismos-rolou-trapezon-krisi-2008-meros-b/) να συνάψει δύο μόλις χρόνια πριν  Υπήρχαν πολλοί «ενημερωμένοι» για κάτι διαφορετικό πέραν του ότι τα κρατικά ομόλογα «είχαν τη φήμη» τοποθέτησης (σχεδόν) μηδενικού ρίσκου;

  1. Μεγιστοποίηση χρησιμότητας

Κατασκευάζοντας μια καμπύλη αδιαφορίας για 2 αγαθά και με μια καμπύλη εισοδηματικού περιορισμού «βρίσκουμε» διαγραμματικά το σημείο που θέλουμε! Παραγωγίζουμε και τις συναρτήσεις και να και οι «σωστές» ποσότητες! Όλα καλά και λυμένα λοιπόν! (http://econtopia.gr/i-theoria-tis-xrisimothtas-oi-vasikes-ipotheseis/)

    • Αυτά τα 2 αγαθά που ασχολούμαστε πόσο κοντά (αριθμητικά) είναι στην πραγματικότητα των καθημερινών καταναλωτικών αποφάσεών μας;
    • Χρησιμότητα λαμβάνουμε «μόνο» από την κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών;
    • Ή το νέο profile του ανθρώπινου είδους ορίζει τη χρησιμότητα μόνο με αριθμούς αγνοώντας ποιοτικά χαρακτηριστικά, όπως ο ελεύθερος χρόνος μας, η ηρεμία μας (http://econtopia.gr/i-krimeni-apo-arithmous-euimeria-tis-poiotitas/ ) ή η άρνησή μας να περάσουμε την πόρτα της κατάθλιψης.

       3.   Πρόσθετα

θα πρέπει να «θυμηθούμε» ότι αναφερόμαστε σε ανθρώπους (όχι σε robots) κάτι που σημαίνει την πιθανή διαφοροποίηση της συμπεριφοράς σε ελάχιστο χρονικό διάστημα λόγω πραγματικής ή όχι μεταβολής κάποιου στοιχείου του εσωτερικού ή εξωτερικού περιβάλλοντος. Το γεγονός αυτό δυσχεραίνει την γενίκευση ή την ύπαρξη γραμμικών σχέσεων στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Η συμβολή των behavioral economics  σε αυτό το σημείο είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Και έχοντας την (υπό αμφισβήτηση σωστή για τις επιλογές ΜΑΣ) πληροφόρηση, μια «λογική» χρησιμότητας που ενδεχομένως διαφωνούμε και την ανθρώπινη υπόστασή μας «θέλουμε» να  αναφερόμαστε σε rational behavior!

Μήπως θα πρέπει να ξανασκεφτούμε αν «αυτό» το rational χαρακτηρίζει τη δική ΜΑΣ συμπεριφορά ή τα θέλω ΑΛΛΩΝ;

 

Στο Μέρος Β θα αναφερθούμε στο κατά πόσο οι αγορές χαρακτηρίζονται αποτελεσματικές.