Πανελλαδικές εξετάσεις. Μια από τις δοκιμασίες στη ζωή αλλά όχι και η ίδια η ζωή μας.

Έμειναν λίγες μόλις μέρες για να αρχίσουν οι πανελλαδικές εξετάσεις και η αγωνία παιδιών, γονιών και καθηγητών «κοκκινίζει»..

Προσπαθείς να γράψεις κάτι πέραν των χιλιοειπωμένων περί ψυχραιμίας, να μην έχετε άγχος – λες και θέλουν πολλοί να έχουν άγχος,  ότι όλα θα πάνε καλά και η σκέψη σου μεταφέρεται στο «μετά» των δικών σου πανελλαδικών εξετάσεων. Σε εκείνα που η ζωή σου «γνώρισε» αργότερα!

Ξεκινώντας από το «όλα θα πάνε καλά» είμαστε της άποψης ότι το «καλά» σε αυτές τις περιπτώσεις σχετίζεται με το πόσο έχει προσπαθήσει κάποιος. Αυτό το καλά ή όχι, είναι ένας χαρακτηρισμός που δίνεται συγκριτικά με την ένταση - το βαθμό της προετοιμασίας .

Οι περισσότεροι από τους μαθητές που ξεκινούν τις πανελλαδικές, και ανεξάρτητα από τις «επιταγές» της ατμόσφαιρας, γνωρίζουν το πόσο πολύ ή όχι θέλουν να ονομαστούν φοιτητές. Η ένταση του θέλω τους έχει μεταφραστεί σε αντίστοιχη προσπάθεια. Το αναμενόμενο, και πιο συχνά εμφανιζόμενο, είναι το να εισπράττεις το ανάλογο. Επομένως το «όλα θα πάνε καλά» είναι κάτι διαφορετικό από άτομο σε άτομο.

Ένα δεύτερο σημείο σχετίζεται με το «γεγονός» ότι σε αυτή τη δοκιμασία δεν βρίσκεσαι μόνος σου. Έχεις παρέα άλλες 100.000 άτομα. Πάντα  - σε παρόμοιες δυσκολίες -  υπάρχει μια τάση να προσωποποιούμε την κατάσταση ξεχνώντας ότι στη θέση μας βρίσκονται και πολλοί άλλοι. Η συνειδητοποίηση ότι δεν είσαι ο μοναδικός εξεταζόμενος μειώνει τις αρνητικές προσωπικές σκέψεις.

Στη συνέχεια θα είναι προς τη σωστή κατεύθυνση να «κλείσεις» τα αυτιά σου σε ότι θα κυκλοφορήσει (ή ήδη κυκλοφορεί) αυτές τις μέρες σχετικά με τον αριθμό των θέσεων, την κατάργηση των ΤΕΙ, τα δύσκολα ή όχι θέματα και άλλα (ουκ ολίγα). Όλα τα προηγούμενα αφορούν την πλειοψηφία των εξεταζόμενων μαθητών οπότε η όποια συνέπεια θα αφορά το σύνολο και όχι μόνο εσένα. Αυτό μεταφράζεται ότι στην πραγματικότητα δεν θα διαφοροποιηθεί το αποτέλεσμα (μόνο) της δικής σου επίδοσης.

Λίγο πριν το πρώτο μάθημα βάλε κάτω τον εαυτό σου και θύμισέ του (με το ζόρι) ότι η υποεκτίμηση όπως και η υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων είναι  διαφορετικές προσεγγίσεις για το ίδιο λάθος - μια και στις δύο περιπτώσεις αφαιρούν πραγματική δύναμη.

Μια τελευταία αλήθεια είναι ότι στα 18 χρόνια οι περισσότεροι δεν μπορεί να ξέρουν αν τα σημερινό θέλω τους θα παραμένουν 20 ή 30 χρόνια μετά. Αυτό σημαίνει ότι μια πιθανή απόκλιση από τον τωρινό στόχο ενδεχομένως οδηγήσει στην προσέγγιση μιας πιο αληθινής σε βάθος χρόνου επιθυμίας σου.

 

Και βέβαια αγαπητέ υποψήφιε φοιτητή η ζωή σου δεν σταματά στα 18 σου χρόνια. Μόλις ξεκινάει!

Ένα ξεχωριστό «καφε - ζαχαροπλαστείο» που σε μεταφέρει στην Ιταλία!

Να λοιπόν που για μια ακόμα Κυριακή το εξ ανατολής Αιγαιοπελαγίτικο (εκ Χίου ορμώμενος) πάθος σου για γλυκά, παρέα με την εκ δυσμών Ιταλική αύρα για espresso σε «έβγαλαν» στην αναζήτηση του χώρου που οι επιδράσεις από τις προηγούμενες καταβολές σου θα συναντηθούν αρμονικά!

Και οι περισσότεροι θα αναρωτηθούν για την δυσκολία του θέματος - μια και στην όποια περιοχή επιλέξεις θα βρεις ουκ ολίγα στέκια που θα καλύψουν τα παραπάνω θέλω σου.

Και ίσως έχουν δίκιο.

Εσύ όμως ψάχνεις όχι για το ίδιο του χθεσινού, αλλά για το διαφορετικό!

Αναζητάς εκείνο που θα σου κάνει «κλικ». Κάτι που θα έχει τη δική του προσωπικότητα. Εκείνο που μπορεί να σε μεταφέρει αλλού. Εκεί όπου η ποιότητα χαρακτηρίζει την όλη ατμόσφαιρα - την κάθε λεπτομέρεια.

 

Σήμερα βρέθηκα στον Σκούφο στα Βριλήσσια, δίπλα στην κεντρική πλατεία της Αναλήψεως.

Η διαφορά είναι ορατή μόλις από τα πρώτα βήματα σου μετά την είσοδο. Οι αισθήσεις σου «ξεκουράζονται» και ταυτόχρονα «ανανεώνονται» από την απουσία ενιαίας εικόνας. Μια πολυφωνία διακόσμησης φρόντιζε τονίζοντας τη φρεσκάδα του σήμερα να σε ταξιδεύει σε όμορφα μονοπάτια του χθες.

Ήταν από τις περιπτώσεις που ενώ βρίσκεσαι κάπου, η ατμόσφαιρα του χώρου έχει τη δύναμη να σε μεταφέρει χιλιάδες μίλια μακριά!

Το ταξίδεμα με έβγαλε στην Ιταλία! Πρώτη στάση στο Caffè Greco στη Ρώμη και στη συνέχεια πιο βόρεια δίπλα στα ιερά τέρατα Caffè Quadri και Caffè Florian της Βενετίας που κλείνοντας τα μάτια φαντάζεσαι στο καμπαναριό του San Marco μια θεότρελη Ιταλίδα (μπορεί και Ελληνίδα) να φωνάζει  Io sono la donna più bella  del mondo!

 

 

 

Και έρχομαι στην ποιότητα των όσων δοκίμασα που φάνηκε (στο μετά) ότι ήταν λίγα..

 

Λουκουμάδες! Είναι η πρώτη «γευστική» λέξη που αποκλείεται να μην συναντήσω με το που θα κατέβω από το πλοίο στη Χίο. Θα φανώ «ψύχραιμος» και δεν κάνω τη σύγκριση μεταξύ Χιώτικων και αυτών του Σκούφου.

Όμως αναφερόμενος στο Αθηναϊκό έδαφος (και σε όσους έχω γευτεί- που είναι πολλοί) θα τους κατατάξω με σιγουριά στο top 3!

Απίστευτοι! Δοκίμασα τους κλασικούς με μέλι και καρύδι. Την επόμενη φορά δεν θα παραλείψω να γευτώ τις 2 ή 3 παραλλαγές που μου είπαν ότι έχουν. Κάτι μου λέει ότι δεν θα το μετανιώσω..

 

Το περιορισμένο του χρόνου μου αλλά της χωρητικότητας του στομάχου μου δεν μου επέτρεψαν να απολαύσω έστω ένα από την μεγάλη ποικιλία γλυκών - γλυκισμάτων που η θέα τους μαγνήτιζε τα μάτια μου! Επιφυλάσσομαι όμως..next time.

 

Ένα μέτριο (προς σκέτο) espresso έκλεισε την πρώτη μου επίσκεψη στο Σκούφο που αναμφίβολα και πολύ σύντομα θα είναι παραχωρήσει την πρωτιά της στην επόμενη..

Η μάχη του «γεια σας» με το «γεια σου».

Στο μεγάλωμά μας οι περισσότεροι «εκπαιδευτήκαμε» στη χρήση  του πληθυντικού αριθμού όταν μιλάγαμε με μεγαλύτερους ηλικιακά από εμάς. Ήταν ένας κανόνας συμπεριφοράς  που «δήλωνε» σεβασμό και εκτίμηση. Μια αποδοχή «διαφοράς».

Δεν ξέρω πόσο συνειδητά χρησιμοποιούσαμε  το γεια σας αντί του γεια σου.  Ίσως ήταν μια εντολή που «εκτελούσαμε» χωρίς πολύ ανάλυση, αλλά και χωρίς προηγούμενα να ζητήσουμε τη συμφωνία του μέσα μας.

Το ψάξιμο

Μέσα στο πέρασμα των ετών προβληματίζεσαι για το ποια από τα ακούσματα του χθες θα υιοθετήσεις και ποια θα απορρίψεις στη δική σου ζωή. Είναι το απαραίτητο «φιλτράρισμα» ώστε να ορίσεις την ταυτότητά σου, να γνωστοποιήσεις την προσωπικότητά σου, αλλά ταυτόχρονα να αναλάβεις και την ευθύνη των όποιων επιλογών σου. Είναι ένα από τα συνθετικά της ωρίμανσης.

Κάποιοι επιλέγουν την αντίδραση για την αντίδραση. Κάτι τέτοιο μοιάζει με διαδικασία που στερείται το «γιατί». Μια οριζόντια κίνηση που καταργεί ρόλους και πάσης φύσεως διαφορές.

Αναφερόμενοι στο θέμα μας η υιοθέτηση αυτού του μοντέλου ενδεχομένως να οδηγήσει σε μια καθολική  κατάργηση της χρήσης του πληθυντικού αριθμού.

Μια άλλη πληθυσμιακή ομάδα ψάχνεται περισσότερο. Ακούει, αναλύει, προσαρμόζει, διαμορφώνει άποψη και την αιτιολογεί όχι με ένα «ξερό» διότι.

Είναι εκείνα τα άτομα που κάποια στιγμή στη ζωή τους αποφασίζουν να «απορρίψουν» τον τύπο και να «ακολουθήσουν» την ουσία αφού την έψαξαν πρώτα.

Κάποια στιγμή λοιπόν αναρωτήθηκαν αφενός για το αν η εκτίμηση και ο σεβασμός «φαίνονται» αποκλειστικά και μόνο μέσα από το «πως είστε» και αφετέρου για το αν «εκ προοιμίου» ο όποιος μεγαλύτερος αξίζει της εκτίμησης

Αναζητώντας την απάντηση στο πρώτο ερώτημα σύντομα κατέληξαν στο ότι ο σεβασμός και η εκτίμηση μπορούν να εμφανιστούν μέσα από το «ύφος» μιας συζήτησης, ενός μηνύματος, από τη γενικότερη παρουσία ή κατά τη διάρκεια ενός καφέ, χωρίς ο πληθυντικός αριθμός να «συνοδεύει» απαραίτητα τις προηγούμενες μορφές επικοινωνίας.

Πρόσθετα διαπίστωσαν ότι το «εσείς» αντί του «εσύ» διατηρούσε τις «αποστάσεις» μεταξύ των συνομιλητών και δεν ήταν πάντα αυτό που ήθελαν.

Η απάντηση του δεύτερου ερωτήματος τους πήρε ακόμα λιγότερο χρόνο μια και άκοπα και χωρίς καμία αμφιβολία αναγνώρισαν ότι η εκτίμηση δεν αναγράφεται στην ταυτότητα στη θέση της ημερομηνίας γέννησης, αλλά κατακτάται και εμφανίζεται μέσα από την προσωπικότητα.

Η κατάληξη των σκέψεών μας

Δεν είμαστε οπαδοί της ευκολίας που σου προσφέρει η «γενίκευση» που βρίσκεται στην οριζόντια λογική της συμπεριφοράς. Επομένως η υιοθέτηση κοινού τρόπου επικοινωνίας με όλα τα άτομα δεν μας βρίσκει σύμφωνους.

Θα μιλήσουμε ασφαλώς στον πληθυντικό αριθμό με ένα άτομο που είμαστε μακριά (από πολλές απόψεις) και δεν μπορούμε ή δεν θέλουμε να μειώσουμε την απόσταση.

Όμως η εκτίμηση, ο σεβασμός και η αγάπη μας δεν θα «παγιδευτεί» στο γεια σας. Θα εμφανιστεί στο γεια σου.

Παράδοση ή αναθεώρηση της σκέψης;

Αν ξεφυλλίζαμε το «άλμπουμ» της ζωής μας τα τελευταία χρόνια θα ανασύραμε μέσα από τις φωτογραφίες του στιγμές άγχους, οικονομικής δυσχέρειας, απροθυμίας παρέμβασης στο πολιτικό – κοινωνικό πεδίο, απαισιοδοξίας, συζητήσεων (σχεδόν αποκλειστικά και μόνο) για δυσάρεστα γεγονότα, σχέσεων που αποφάσισαν πολύ εύκολα να ξεχαστούν, σταδιακής απομόνωσης, και ενός γενικευμένου προβληματισμού.

Και το ερώτημα που γεννιέται είναι «και τώρα τι;» Παράδοση, ή αναθεώρηση της σκέψης;

Εκείνοι που θα διαφωνήσουν με τις προηγούμενες περιγραφές ανήκουν αναμφίβολα στην μειοψηφία ενδεχομένως ενός 10 % του πληθυσμού. Ας ασχοληθούμε με όλους τους υπολοίπους (εμάς) που αποτελούμε και την πλειοψηφία.

Εμείς  λοιπόν  να μην ξεχνάμε ότι δεν υπήρξε γενιά που δεν αντιμετώπισε προβλήματα. Αυτά πάντα υπήρχαν και θα συνεχίσουν να ζητούν από εμάς τη λύση τους. Τα είδη των προβλημάτων, η πραγματική τους έκταση, και ο τρόπος αντιμετώπισής τους αλλάζει μέσα στο χρόνο.

Παράδοση..

Προσεγγίζοντας τα άσχημα των τελευταίων ετών με μοιρολατρικό τρόπο το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα τα ξεπεράσουμε μια και η παθητική συμπεριφορά σημαίνει αποδοχή αδυναμίας αντίδρασης.

Είναι αρκετά βολικό κάτι τέτοιο.

Αποποιείσαι της ευθύνης που σου αναλογεί, λες «έτσι ήρθαν τα πράγματα» - από μόνα τους άραγε έρχονται;;, ισχυρίζεσαι ότι εσύ (από μόνος σου) δεν μπορείς να κάνεις κάτι, αναγνωρίζεις ότι εξωγήινες [..] δυνάμεις χάραξαν τη ζωή σου, ζεις παρέα με τη μιζέρια βουτώντας ταυτόχρονα στα μονοπάτια της κατάθλιψης.

Αναθεώρηση της σκέψης

Μια άλλη περισσότερο ορθολογική προσέγγιση θα αναγνώριζε αρχικά την ενεργό συμμετοχή μας στα σημερινά δεδομένα και στη συνέχεια θα άρχιζε το ψάξιμο για τη λύση του σύγχρονου γόρδιου δεσμού.

Αλήθεια, μας υποχρέωσε κάποιος στις 10ετίες του ’90 και ‘00 να ακολουθήσουμε την υπέρ-ζωή που φάνταζε τότε σαν αιωνίως υπαρκτή; Να θεωρήσουμε τους εαυτούς μας μικρούς Ωνάσηδες; Να αλλάζουμε συντρόφους για το έτσι; Να καταργήσουμε το εμείς; Να έχουμε τη σωστή [..] άποψη για το όποιο θέμα; Να μας υπερεκτιμήσουμε στα πάντα;

Αφού παραδεχτούμε ότι δεν υπήρξε εκείνο το άτομο που απείλησε ότι θα αφαιρέσει τη ζωή μας [..] αν δεν ακολουθήσουμε τα προηγούμενα μοντέλα ζωής, πάμε παρακάτω ρίχνοντας ματιές στο σήμερα.

Το πρώτο βήμα βρίσκεται (κατά τη γνώμη μας) στη συνειδητή απομυθοποίηση του εαυτού μας. Όταν σταματήσεις να αυτοχαρακτηρίζεσαι σαν μικρός θεός ολοένα και πλησιάζεις να αναγνωρίζεις και να χαίρεσαι εκείνα που ο (όπως τον καταλαβαίνει ο καθένας) θεός του έδωσε.

Τον επόμενο καφέ σου δοκίμασε να τον πιείς δίπλα στη θάλασσα μαζεύοντας ήλιο ενώ η σκέψη θα ταξιδεύει στις ρότες της απεραντοσύνη της (25 χιλιόμετρα για μια διαφορετική Κυριακή) .

Η συνηθισμένη (από τα παλιά) φωνή μέσα σου θα σε στείλει στο Κολωνάκι..αλλά μην την ακούσεις.

Προσπάθησε να θυμηθείς (πριν την απογείωση σου..) με ποιο τρόπο προσέγγιζες ένα άτομο που ήθελες να γνωρίσεις.

Βγάζει πολύ ενδιαφέρον η (αμιγώς) ανθρώπινη και όχι η εύκολη (ενίοτε δε και πληρωμένη) προσπάθεια έλξης της / του άλλης / ου.

Η τόσο σύντομη διάρκεια ζωής [..] δεν αποτελεί χαρακτηριστικό της πραγματικής έννοιας των λέξεων αγάπη, έρωτας και πάθος..

Όταν ήσουν εσύ φοιτητής εργαζόσουν 4 ώρες και με τα χρήματα που έβγαζες κάλυπτες τις προσωπικές σου ανάγκες. Αν δεν το θυμάσαι, το θυμάμαι εγώ πολύ καλά!

Οι λέξεις ανάγκες και επιθυμίες η αλήθεια είναι ότι μοιάζουν (Όταν οι επιθυμίες ονομάσθηκαν ανάγκες) μόνο που η κάλυψη (ικανοποίηση) της δεύτερης ξεπερνά τα όρια και αυτής της ουτοπίας.

Το να μαθαίνεις κάτι σε δυναμώνει σε πραγματικό επίπεδο ενώ ταυτόχρονα η απόρριψη του τίτλου του παντογνώστη σε απομακρύνει από την ατμόσφαιρα της αλαζονείας.

Δεν ξέρουμε να ακούμε.. στα «πλασματικά» προηγούμενα χρόνια μάθαμε μόνο να μιλάμε. Αφού τα ξέραμε όλα [..] τι να τον θέλαμε τον διάλογο; Γιατί να ακούσουμε;

Κλείνοντας τις σκέψεις μας

Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής (Δημιουργώντας τις καλύτερες μέρες) ποτέ δεν είναι εύκολες. Αρκετές φορές έρχονται αναγκαστικά κάτι σαν μονόδρομος. Αν ανήκουμε σε εκείνους που δεν αποδέχονται τη μοιρολατρία ή δεν ενθουσιάζονται από τη μιζέρια και τις τοξικές σχέσεις ας κοιτάξουμε τον τρόπο που εμείς θα αλλάξουμε μέσα σε ένα πλαίσιο κινήσεων που οι ίδιοι θα ορίσουμε.

Σε αυτή την προσπάθεια διαφυγής από την αρνητική ατμόσφαιρα του σήμερα ένα περπάτημα της σκέψης στο παρελθόν δεν είναι απαραίτητα οπισθοδρομική κίνηση.

Η νέα γενιά αντιμετωπίζει το λάθος ή την αντίφαση;

Η νέα γενιά είναι εκείνη που θα αλλάξει τον κόσμο.

Είναι εκείνα τα άτομα που θα δημιουργήσουν το καλύτερο αύριο αποφεύγοντας τα λάθη του χθες.

 

Πόσες 10ετίες «εκτοξεύονται» στην ατμόσφαιρα παρόμοιες με τις παραπάνω δηλώσεις; Πόση «υποτιθέμενη συγκίνηση» κατακλύζει το προσωπείο των σημερινών «σοφών» όταν (με τρεμάμενη φωνή) αναφέρονται στους νέους;

Χωρίς ασφαλώς να αμφισβητούμε τη δυναμική της νέας γενιάς, έχουμε σοβαρές επιφυλάξεις αν η υποδομή που της προσφέρεται στο σήμερα συμβάλλει με θετικό τρόπο στην διαμόρφωση ενός καλύτερου αύριο.

Προσπαθώντας να φανταστούμε μια κοινωνία «ανώτερη» της σημερινής θα πρέπει πρώτα να διευκρινίσουμε το πως ορίζουμε το «ανώτερη» και στη συνέχεια αν συμφωνήσουμε ότι αυτός ο όρος μας οδηγεί και στο καλύτερη (για την «ισορροπία» του μέσου ανθρώπου) θα πρέπει να αποδεχτούμε το γεγονός ότι είναι απαραίτητη η εμφάνιση ενός μέσου «ανώτερου» μυαλού (σκεπτικού) που θα κτίσει το βελτιωμένο αύριο.

Πόσο ειλικρινείς είμαστε;

Ωραία η σε θεωρητικό επίπεδο ανάλυση, αλλά η σκέψη μας διαβαίνοντας τα καθημερινά μονοπάτια της «πραγματικής» ατμόσφαιρας του σήμερα συναντά  δύο ψέματα!

Το πρώτο σχετίζεται με το «υλικό» που προσφέρουμε στους νέους. Και αναφερόμαστε στο επίπεδο της παρεχόμενης εκπαίδευσης, της παιδείας και κουλτούρας γενικότερα.

Εμείς την εκπαίδευση την αντιλαμβανόμαστε σαν την παροχή εφοδίων σκέψης (Τι πρέπει να προσφέρουμε στους νέους) για να πάει η γνώση παρακάτω. Είναι μια διαδικασία προσφοράς «δυναμικού» και αυτό ασφαλώς δεν γίνεται με μεταφορά στείρας γνώσης αλλά με την παροχή πληροφοριών η «αξιοποίηση» των οποίων θα δημιουργήσει νέα γνώση χωρίς να καταργεί τον πολιτισμό. Και βέβαια η αξιοποίηση προϋποθέτει την ικανότητα ανάλυσης, κρίσης και εξαγωγής συμπερασμάτων.

Ατυχώς δεν  μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι (εκτός ελάχιστων εξαιρέσεων) κάτι τέτοιο πράγματι συμβαίνει. Αντίθετα θεωρούμε ότι η παροχή έτοιμης και κατευθυνόμενης γνώσης (;;) είναι αυτό που χαρακτηρίζει την εποχή, ενώ ταυτόχρονα τις περισσότερες φορές (σιωπηρά) προάγουμε τον ανταγωνισμό αντί της συνεργασίας.

Το δεύτερο αφορά τα ποιοτικά, όχι ποσοτικά (Η μάθηση προτιμά την ποιότητα) στοιχεία του περιβάλλοντος και στο κατά πόσο αυτά βοηθούν στον καθορισμό του στίγματος ή στην απώλεια του προσανατολισμού των νέων.

Καθημερινά λοιπόν ερχόμαστε αντιμέτωποι - πολλές φορές ακούσια - με την υπερπληροφόρηση, τον καταιγισμό της εικόνας, τα fake news, την θεοποίηση της copy paste λογικής, την εικονική πραγματικότητα που παρουσιάζεται στα social media, τον βιασμό της λέξης ελευθερία, την ωραιοποίηση του ανύπαρκτου, τη μαζικοποίηση, την υιοθέτηση του ψέματος ως βασικού εργαλείου επικοινωνίας, την εσχάτως σε Ευρωπαϊκό κράτος αντικατάσταση των λέξεων (και πολύ χειρότερα των εννοιών) πατέρας και μητέρα με «αριθμούς» αλλά και την ρομποτοποίηση της σκέψης μέσω της (θέλουμε να πιστεύουμε ελεγχόμενης) τεχνητής νοημοσύνης και βέβαια την είσοδο των περισσοτέρων στο club της κατάθλιψης.

Δυσκολευόμαστε να φανταστούμε – θεωρήσουμε ότι  ένα ανάλογο περιβάλλον συμβάλλει στην ισορροπία της σκέψης ώστε να δημιουργήσει το καλύτερο αύριο.

Κάποια συμπεράσματα

Ορισμένοι θα «ακούσουν» στις προηγούμενες γραμμές συντηρητικές απόψεις με άρωμα νοσταλγίας του χθες. Όμως οι συγκεκριμένες αναφορές μας απλά δίνουν το στίγμα  της σημερινής ατμόσφαιρας χωρίς να το συγκρίνουμε με το αντίστοιχο χθεσινό.

Δεν υπάρχει επιστροφή στο πριν και ούτε μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε καλύτερο ή χειρότερο. Η όποια σύγκριση (πέραν του φιλοσοφικού επιπέδου) φαντάζει ατυχής μια και αναφερόμαστε σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες.

Όμως όταν «καταλύεις» την ελευθερία της ορθολογικής σκέψης του εγκεφάλου επιβάλλοντας (πλαγίως) συγκεκριμένα μοντέλα λειτουργίας και συμπεριφοράς δεν κάνεις απλά λάθος αλλά υποθάλπτεις εσκεμμένα και με αντιδημοκρατικό τρόπο το αύριο.

Μήπως αφοπλίζουμε εγκεφάλους δημιουργώντας «μπερδεμένα» μυαλά μέσα από την αντίφαση των πράξεων - ενεργειών μας και με την κατάργηση (έως και αντιστροφή) της έννοιας των λέξεων.

Και πολλές φορές το λάθος είναι προτιμητέο από την αντίφαση…

Η χαμένη συλλογικότητα

Συλλογικότητα, γενικό καλό, παρέες, μια αληθινή ματιά στον διπλανό μας, διαφωνία, αντίδραση, διαφορετική πορεία..

Τι συμβαίνει; Που χάθηκαν όλα αυτά;

Η δεκαετία ‘90

Έχει χαρακτηριστεί η περίοδος της ανάπτυξης σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο για τον μέσο Έλληνα και μολονότι τα ’80s προϊδέαζαν για την συνέχεια το «μεγάλωμα» υπήρξε όχι μόνο έντονο αλλά και απότομο.

Οι αλλαγές όταν είναι σημαντικές και ταυτόχρονα βίαιες δεν προσφέρουν στα μέλη της κοινωνίας την χρονική πολυτέλεια της σταδιακής απορρόφησης αλλά ούτε και της ψύχραιμης αξιολόγησής τους

Γίναμε έξυπνοι, πλούσιοι, ξεχωριστοί και παντογνώστες ξαφνικά. Πολύ ξαφνικά!

Και βέβαια φτάνοντας σε αυτή την (εικονική όπως απεδείχθη αργότερα) πραγματικότητα ποιον έχεις ανάγκη εκτός του εαυτού σου; Κανένα!

Τα θεμέλια του εγώ και η αρχή του ατομικισμού είχαν εδραιωθεί.

Συνθέτουμε λοιπόν εμείς, οι ξεχωριστές (πλέον) μονάδες, σε εργασιακό, κοινωνικό ή και οικογενειακό περιβάλλον, παρέες (σύνολα) διαφορετικών ατόμων με στόχο όχι την ομαδική λειτουργία αλλά μέσα από την αυτοπροβολή μας στην απόσπαση του μεγαλύτερου μέρους του «διαθέσιμου» θαυμασμού!

20 χρόνια μετά

Ήταν τα τέλη των ’00 όταν η οικονομική κρίση ήρθε για να αποκαλύψει σε εμάς – τις ξεχωριστές μονάδες – το ποια είναι πάντα η επόμενη μέρα της εικονικής πραγματικότητας.

Και αυτή, η προς τα κάτω, διαφοροποίηση ήταν βίαιη και απότομη.

Είχε όμως και ένα πρόσθετο χαρακτηριστικό και αυτό ήταν ότι για πρώτη φορά (μεταπολεμικά) έπρεπε να βιώσεις εκείνη την πολύ επίπονη διαδικασία της απομυθοποιήσεις του εαυτού σου.

Είναι γνωστή η σε πολλά επίπεδα κατάρρευση του μέσου Έλληνα από το 2010 μέχρι σήμερα.

Η σημερινή παρουσία μας στην παρέα..

Μάλλον δεν υπάρχουν πια παρέες. Στη θέση τους εμφανίζονται αθροίσματα τραυματισμένων ατόμων με τις περισσότερες φορές αναγκαστική συμμετοχή σε μια πορεία που έχει ερήμην τους αποφασιστεί.

Αυτό το τελευταίο ατυχώς δείχνει την στην ουσία έλλειψη προσωπικών κριτηρίων επιλογής που ασφαλώς οδηγούν στην μαζικοποίηση της συμπεριφοράς.

Σαν αποτέλεσμα, στα μέλη αυτού του συνόλου – αγέλης κυριαρχεί η αδιαφορία για την κατάληξη της πορείας ή και η αδυναμία σκέψεων για μια προσπάθεια εκτροπής της.

Η συλλογικότητα ηττήθηκε αρχικά από τον ατομικισμό και στην συνέχεια από την απάθεια που προκάλεσε η κατάρρευσή του.

Αν δεχτούμε το μη αναστρέψιμο της κατάστασης  μάλλον μετατρέπουμε την κάθε επόμενη μέρα σε νοσταλγό της προηγούμενης. Είναι αυτό που θέλουμε;

Εκπαίδευση και κοινωνική συμβίωση

Στο άκουσμα της λέξης εκπαίδευση η πρώτη σκέψη μεταφέρεται στις διάφορες βαθμίδες του σχολικού - πανεπιστημιακού περιβάλλοντος όπου η διδασκαλία διαφόρων γνωστικών αντικειμένων στους νέους αποτελεί το αντικείμενο της προσφερόμενης υπηρεσίας

Αν και σε επόμενο άρθρο θα αναφερθούμε συγκεκριμένα στις παθογένειες, στα αδύνατα σημεία αλλά και σε προτάσεις βελτίωσης του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος θεωρούμε απαραίτητο να τονίσουμε ότι όταν αναφερόμαστε στην εκπαίδευση δεν εννοούμε μόνο εκείνη τη διαδικασία που σχετίζεται με τη διδασκαλία μαθημάτων που οδηγούν στην γενική μόρφωση και αργότερα σε συγκεκριμένο επιστημονικό τομέα.

Διδάσκοντας τι σημαίνει κοινωνική συμβίωση

Τα άτομα - μέλη της κοινωνίας - χρειάζεται να διδαχθούν συμπεριφορές και τρόπους «κατάλληλης» παρουσίας που να συνάδουν με την έννοια της ομαδικής συμβίωσης. Και βέβαια στις οργανωμένες κοινωνίες ανθρώπων δεν μπορούμε να αποδεχτούμε την «προσωπική» αντίληψη για την πορεία ζωής  να λειτουργεί σε βάρος του συνόλου.

Ασφαλώς είναι αναφαίρετο δικαίωμα του καθενός η επιλογή του τρόπου ζωής ταυτόχρονα όμως αποτελεί και ανειλημμένη υποχρέωσή του, οι όποιες επιλογές του, να μην καταργούν τα δικαιώματα που αναφύονται μέσα από την ομαδική συμβίωση.

Στο σημείο αυτό γίνεται ορατή η αναγκαιότητα της διδασκαλίας εκείνων των συμπεριφορών οι οποίες δεν θίγουν την λειτουργία και συνοχή του κοινωνικού ιστού προς χάριν του εγώ.

Η παραπάνω προσέγγιση προσδίδει στην εκπαίδευση μια διάσταση που περιλαμβάνει «πρόσθετα» πεδία πέραν της διδασκαλίας των κλασικών μαθημάτων Και βέβαια σε μια περισσότερο ακριβή διατύπωση δεν θα έπρεπε να αναφερόμαστε σε «πρόσθετα» πεδία αλλά σε συμπληρωματικά, αυτονόητα και ατυχώς ξεχασμένα ή εσκεμμένως εγκαταλελειμμένα.

Είναι γνωστό ότι τυπικοί και άτυποι κανόνες χαρακτηρίζουν αλλά και καθοδηγούν την λειτουργία μιας δημοκρατικά οργανωμένης κοινωνίας η οποία αποτελείται από ομάδες  που λειτουργούν σαν αλληλοεπηρεαζόμενα υποσυστήματα.

Ασφαλώς οι παραπάνω επιμέρους ομάδες (υποσυστήματα) λειτουργούν και πλαισιώνονται από  κανόνες, μεθόδους και διαδικασίες που δεν είναι δυνατόν να αγνοούνται ή να μην εφαρμόζονται από όλα τα μέλη.

Είναι λοιπόν εύλογο ότι «κάποιος» πρέπει να περάσει στα μέλη τη συνείδηση της ομάδος που προσπαθεί για την επίτευξη κοινών στόχων.

Περιγράφουμε λοιπόν μια ευρύτερη ανάγκη που χρειάζεται να καλυφθεί. Αυτή της εκπαίδευσης πολιτών, δηλαδή ατόμων που προετοιμάζονται για μια συνειδητοποιημένη, ενεργή  αλλά και υπεύθυνη κοινωνική ζωή.

Για επίλογο

Ατυχώς, τα καθημερινά «βιώματα» των περισσοτέρων δεν βεβαιώνουν ότι διδασκαλία κανόνων κοινωνικής (ομαδικής) συμπεριφοράς συντελείται στους χώρους μεταφοράς της γνώσης.

Κλείνουμε τις σκέψεις μας με μια ευχή « Η λέξη αυτονόητα να αποκτήσει πάλι την χαμένη της έννοια».

Κάποια μονοπάτια ζωής που δεν φρόντισαν να μας τα μάθουν..

Από πού αντλείς αυτή την ενέργεια; Πώς μπορείς να χαμογελάς τόσο συχνά; Χιούμορ και αυτοσαρκασμός αντί γκρίνιας; Καλά εσύ δεν έχεις προβλήματα; Σε ποια μονοπάτια ζωής κυκλοφορείς;

Μια σειρά από ερωτήσεις που συχνά ακούγονται ή σιωπηλά εκφράζονται προς εκείνα τα άτομα που αρχικά πέτυχαν να αντισταθούν και στη συνέχεια να νικήσουν τον μεγάλο εχθρό της εποχής. Το άγχος αντιμετώπισης του (τόσο διαφορετικού από το χθες) σήμερα!

Επειδή δεν πιστεύουμε σε μαγικές συνταγές προσπαθούμε να διακρίνουμε (ανακαλύψουμε) ποια είναι αυτή η «ξεχωριστή» δύναμη που κάνει εσένα να αντιμετωπίζεις αποτελεσματικά εκείνο το πρόβλημα που μπορεί να λυγίσει τον διπλανό σου.

Τα προβλήματα μπορούμε να τα «δούμε» με (τουλάχιστον) δύο διαφορετικές οπτικές.

Η πρώτη, λίγο μοιρολατρική θα την λέγαμε, είναι κάτι σαν αποδοχή αδυναμίας επίλυσής των ή συμβίωσης με αυτά. Σαν αποτέλεσμα η γκρίνια παρέα με τη μιζέρια εισβάλλουν και εγκαθίστανται στο σκεπτικό μας.

Στη συνέχεια «καθοδηγούν» τον τρόπο αντιμετώπισης του αύριο και ενίοτε τον διαμορφώνουν. Η αρνητική ενέργεια δηλώνει παρούσα στο κάθε επόμενο εύκολο ή δύσκολο που θα εμφανιστεί. Και βέβαια φροντίζει να θεωρεί ότι όλα από εδώ και πέρα χαρακτηρίζονται σαν δύσκολα – ακόμα και εκείνα που πριν δεν θα τους δίναμε σημασία. Η θεωρία του ντόμινο στην πλήρη εφαρμογή της!

Σύμφωνα με τη δεύτερη, περισσότερο ρεαλιστική θα την χαρακτηρίζαμε, το άτομο αρνείται να αποδεχτεί την ύπαρξη άλυτων προβλημάτων (εκτός κάποιων που αφορούν την υγεία του).

Με αυτή την εντολή καταχωρημένη στη σκέψη του αναζητά την αντιμετώπιση του προβλήματος – όχι απαραίτητα με την αυστηρή έννοια της επίλυσής του. Θα μπορούσε ενδεχομένως να αποδεχτεί την δυνατότητα λύσης «μέρους» του προβλήματος υιοθετώντας για το υπόλοιπο, το άλυτο κομμάτι,  την «χρήση» τρόπων αδειάσματος των αρνητικών σκέψεων που αγνοούσε ή υποτιμούσε στο πριν. Για παράδειγμα, όσο και αν ακούγεται «λίγο», μια βόλτα στη θάλασσα μπορεί να αποδειχθεί και «πολύ» αλλά και καθόλου «προσωρινός» τρόπος εκτόνωσης ή αντιμετώπισης (των επιθυμιών που μετονομάσθηκαν  σε ανάγκες).

Και βέβαια σε μια σαν την παραπάνω σκέψη έρχεται πάλι ο εαυτός να μας αμφισβητήσει με ένα «Ποιος έχει τώρα όρεξη για βόλτες»; Έντονος ο φόβος της αλλαγής!

Προσωπικά ποτέ δεν γύρισα (από μια ανάλογη βόλτα) με χειρότερη διάθεση από αυτή που είχα πριν πάω…

Η τελευταία 10ετία της ζωής μας «απαίτησε» την ανατροπή σε πολλά από τα προηγούμενα (υποτιθέμενα) δεδομένα.

Δεν υποστηρίζουμε ότι οι σκέψεις μας είναι απαραίτητα και οι σωστές. Αυτό όμως για το οποίο είμαστε βέβαιοι είναι ότι αν προσπαθούμε σήμερα να ξεπεράσουμε την (σε όλες τις μορφές της) κρίση με τους τρόπους, τις μεθόδους και τα θέλω των προηγούμενων ετών θα αποτύχουμε.

Πρέπει να «διδαχτήκαμε» αρκετά ώστε να συνειδητοποιήσαμε την ανάγκη (μιας νέας μορφής επανάσταση) η οποία μοιάζει ότι μπορεί να μας προσφέρει αφενός μια λύση για την αντιμετώπιση των νέων συνθηκών και αφετέρου μια περισσότερο «ανθρώπινη» παρουσία στο ταξίδι της ζωής μας.

Είναι κάποια μονοπάτια «ζωής» που δεν φρόντισαν να μας τα μάθουν..

Εκπαίδευση - Πως εμείς «καταλαβαίνουμε» την έννοιά της.

Η εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας προϋποθέτει από τα μέλη της – μεταξύ άλλων - την αποδοχή αλλά και εφαρμογή «κανόνων» ατομικής και ομαδικής συμπεριφοράς απαραίτητων για να χαρακτηριστεί σαν οργανωμένη.

Ασφαλώς όμως δεν γεννιόμαστε με τη γνώση αυτού του πλέγματος τυπικών και άτυπων κανόνων «ομαδικής» συμβίωσης. Είναι τα στοιχεία του εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντος μέσα στα οποία μεγαλώνουμε και αναπτυσσόμαστε σαν προσωπικότητες τα οποία έχουν αναλάβει το καθήκον ή και την υποχρέωση να μας μεταφέρουν με τον κατάλληλο τρόπο αυτά τα απαραίτητα χαρακτηριστικά της πολιτισμένης ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Η στόχευση αυτής της διαδικασίας είναι διττή. Αφενός αποσκοπεί στην προσωπική ανάπτυξη του ατόμου, και αφετέρου στην απόκτηση εκείνων των ικανοτήτων που προαπαιτούνται για  να ονομαστεί το άτομο υγιές μέλος της κοινωνίας.

Υπάρχει μια λέξη που η πραγματική της έννοια περιλαμβάνει όλες εκείνες τις ενέργειες που θα προσφέρουν αυτά τα απαραίτητα εφόδια στον άνθρωπο που ονομάζεται πολιτισμένος και ο οποίος θα είναι εκείνος που θα διαιωνίσει το ανθρώπινο είδος με την προοπτική του καλύτερου αύριο. Αυτή η λέξη ονομάζεται εκπαίδευση.

Τι είναι εκπαίδευση;

Προσπαθώντας να προσεγγίσουμε όχι τόσο τον επιστημονικό ορισμό της όσο την μορφή με την οποία παρουσιάζεται καθημερινά στη ζωή μας θα χαρακτηρίζαμε την εκπαίδευση σαν μια πολυπαραγοντική διαδικασία μεταφοράς γνώσης ή εφοδίων για την κατάκτησή της από τα άτομα που την κατέχουν σε εκείνα  που έχουν την διάθεση ή και απαιτείται (τουλάχιστον σε κάποιο επίπεδο) να την αποκτήσουν.

Ανεξάρτητα από το πεδίο εφαρμογής της θεωρούμε  απαραίτητο να καταστήσουμε σαφές ότι εκπαίδευση δεν σημαίνει μεταφορά στείρας γνώσης η οποία ενσωματώνεται με κάποιο τρόπο στη διαμόρφωση της ανθρώπινης προσωπικότητας.

Μια τέτοια διαδικασία εμφύτευσης της πληροφορίας δημιουργεί Την αυτοπαγίδευση της περίπου γνώσης ή θα ήταν χρήσιμη περισσότερο σε ένα είδος robot παρά στο σκεπτόμενο ανθρώπινο ον.

Η εκπαίδευση κατά την δική μας άποψη δεν είναι μια στατική διαδικασία για την παροχή συγκεκριμένου «όγκου» γνώσης και με συγκεκριμένο χρόνο περάτωσης. Ακριβώς αντίθετα, εμπεριέχει (ποσοτική και ποιοτική) δυναμική με τον παράλληλο εφοδιασμό των μελών της κοινωνίας με εκείνα τα στοιχεία που θα οδηγούν την εκάστοτε μορφή του κόσμου να βελτιώνεται μέσα στο χρόνο.

Που πρέπει να στοχεύει η εκπαίδευση

Σύμφωνα με την παραπάνω οπτική η εκπαίδευση πρέπει να είναι η διαδικασία του διδάσκομαι πως να μαθαίνω, να αναλύω, να συμπεραίνω και να κρίνω με αποτέλεσμα την βελτίωση της γνώσης προς όφελος του ατόμου και της ομάδος.

Η εκπαίδευση λοιπόν πρέπει να αποσκοπεί στην ανακάλυψη - κατάκτηση της  γνώσης από τα άτομα τα οποία έχουν προηγουμένως αφενός χαρτογραφήσει και αφετέρου διδαχτεί εκείνα τα «μονοπάτια» που θα οδηγήσουν στην εν λόγω επιδίωξη.

Ασφαλώς  η παραπάνω διαδικασία που περιγράφουμε είναι πολύ περισσότερο «επίπονη σε σχέση με το να συντάξουμε ένα «δεκάλογο» οδηγιών προς ναυτιλλομένους απαιτώντας τον παπαγαλισμό του από τη νέα γενιά (Τι πρέπει να μεταφέρουμε στους νέους; Έτοιμη γνώση ή εργαλεία σκέψης για την κατάκτησή της;).

Μια τέτοια καθ΄υπαγόρευση μεταφορά δεν επιτρέπει την «αμφίδρομη» επικοινωνία σκέψης μεταξύ πομπού και δέκτη με αποτέλεσμα η πιθανή υιοθέτησή της να μετατρέπει τον δέκτη σε ένα παθητικό παραλήπτη αταξινόμητων πληροφοριών στερώντας του την δυνατότητα κατανόησης  και επομένως αξιόλογης κρίσης

Η υπερπληροφόρηση και το τίμημα της δωρεάν [..] απόκτησής της.

Εδώ και αρκετά χρόνια ζούμε την εποχή όπου ένα laptop και μια σύνδεση στο internet είναι αρκετά για να μας απαλλάξουν από την «επίπονη» αναζήτηση της πληροφορίας που χρειαζόμαστε. Και μάλιστα (στις περισσότερες φορές) με δωρεάν πρόσβαση - κάτι σαν free access to information. Γεια σου δωρεάν υπερπληροφόρηση!

Αυτή η υπερπληροφόρηση!

Πράγματι εύκολα μπορούμε να αποκτήσουμε ένα τεράστιο όγκο πληροφορίας που βέβαια θα πρέπει να ελεγχθεί, αξιολογηθεί ως προς την πραγματική χρησιμότητά του αλλά και την αξιοπιστία του σε σχέση με αυτό που εμείς χρειαζόμαστε.

Αυτή η διαδικασία ελέγχου – απαραίτητη για να οδηγηθεί κάποιος σε ικανοποιητικά συμπεράσματα - απαιτεί χρόνο, κριτική ικανότητα και αποφυγή «παράδρομων» που θα εκτρέψουν τη σκέψη από την συγκεκριμένη επί του εκάστοτε θέματος πορεία.

Ασφαλώς η προηγούμενη αναφορά έχει εφαρμογή, ή πρέπει να έχει, και για την οποιανδήποτε (πέραν αυτής του διαδικτύου) πηγή άντλησης της πληροφορίας. Ένα όμως θέμα που δεν πρέπει να αγνοήσουμε είναι αν στον ήδη «πιεσμένο» διαθέσιμο χρόνο υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για την αποτελεσματική «αντιμετώπιση» της υπερπληροφόρησης.

Δωρεάν: Τι ακριβώς σημαίνει η λέξη;

Από τα πρώτα οικονομικά ακούσματα καταλάβαμε (αναλύοντας το εναλλακτικό κόστος των αγαθών – υπηρεσιών) ότι η λέξη δωρεάν με την κυριολεκτική της έννοια (και όταν δεν αναφερόμαστε στα ελεύθερα στη φύση αγαθά) δεν υπάρχει.

Πράγματι, και όχι μόνο από οικονομικής σκοπιάς, αλλά στη ζωή γενικότερα όταν κάνεις μια κίνηση «στερείς» από τον εαυτό σου τη δυνατότητα μιας άλλης εναλλακτικής. Επομένως ακόμα και όταν δεν υπάρχει χρηματικό κόστος το άτομο άτυπα συμφωνεί στην αποδοχή της απώλειας (θυσίας) κάποιας διαφορετικής κατάστασης. Με αυτή λοιπόν την έννοια η ύπαρξη της λέξης δωρεάν στην πραγματικότητα είναι ιδιαίτερα αμφισβητήσιμη.

Το τίμημα του «δήθεν» δωρεάν

Έχει ενδιαφέρον να αναλογιστούμε αν στην πορεία της διαδικτυακής πληροφόρησης οι ρόλοι πομπού και δέκτη είναι ξεκάθαροι ή αν εναλλάσσονται διαμορφώνοντας μια «άτυπη» αμφίδρομη επικοινωνία.

Η πρώτη ανάγνωση του παραπάνω προβληματισμού φωτογραφίζει ένα δέκτη που άκοπα και χωρίς κόστος βρίσκει δεκάδες πομπούς - συνδέσμους (links) που σχετίζονται με αυτό που ψάχνει. Τι το ποιο ευχάριστο μέχρι στιγμής; - με τις επιφυλάξεις βέβαια που αφορούν τον τρόπο και χρόνο αντιμετώπισης του μεγάλου όγκου της πληροφορίας και της αξιοπιστίας της στις οποίες αναφερθήκαμε προηγουμένως.

Με μια δεύτερη ανάγνωση αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε ότι σε κάθε «στάση» μας στο απέραντο κόσμο του διαδικτύου η «αλίευση» της πληροφορίας πληρώνεται με το ότι αφήνουμε μια (ενδεχομένως θολή) «φωτοτυπία» της ταυτότητάς μας. Και αυτό βέβαια μας φέρνει πιο κοντά στο να συνειδητοποιήσουμε το γεγονός ότι τίποτα δεν μας χαρίζεται.

Κατάληξη

Αν η σκέψη μας «δεχτεί» να καταγράψει με πόσους πολλούς διαφορετικούς τρόπους δηλώνουμε κάθε μέρα (μεταφορικά και κυριολεκτικά) το «στίγμα» μας μέσω του διαδικτύου, των μέσων μαζικής επικοινωνίας (Social media) και των αντίστοιχων της τηλεπικοινωνίας μάλλον θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι βιώνουμε την εποχή του «χαμένου ιδιωτικού χώρου».

Εκεί όπου «μας ξέρουν χωρίς να μας γνωρίζουν», όπου «ελάχιστα μένουν να αποκαλύψουμε για την ταυτότητά μας μια και τα περισσότερα τα έχουμε ήδη πει», όπου το νέο περιβάλλον δυσκολεύει πολύ την δυνατότητα διαφυγής μας από μια προκαθορισμένη [;;] πορεία.

Αναπόφευκτη η συνειρμική συνάντηση με κάποια σημεία του (κατά πολλούς ιδιαίτερα προφητικού) αριστουργήματος του Aldus Huxley, Brave new world.

Μέσα από αντίστοιχα μονοπάτια σκέψης έρχεται η στιγμή που απομυθοποιείς την ύπαρξη του δωρεάν, αμφισβητείς την πραγματική χρησιμότητα της υπερπληροφόρησης ενώ ταυτόχρονα συνειδητοποιείς ότι από το «Τα εν οίκω μη εν δήμω» αφαίρεσες χωρίς να το αντιληφθείς το «μη».

Και λίγο πριν «προδώσουμε» και τα λίγα κρυμμένα που μας έχουν απομείνει ξεπροβάλλει μια σειρά ερωτημάτων που επιτακτικά αναζητούν απαντήσεις.
Πως προέκυψε το χαμένο privacy; Ήταν κάτι το προδιαγραμμένο; Η απώλεια της ιδιωτικότητας ήταν η αναπόφευκτη συνέπεια της ευρύτητας της πληροφόρησης ή υπάρχει τρόπος να συνδυαστούν και τα δύο;