Μια αρχική προσέγγιση στη δομή της Οικονομίας

Θεωρούμε χρήσιμη μια συνοπτική αναφορά στην έννοια του συστήματος πριν προχωρήσουμε σε εισαγωγικές παρατηρήσεις σχετικά με τη δομή της Οικονομικής επιστήμης.

Σύμφωνα με την συστημική θεωρία - προσέγγιση (βασισμένη στη θεωρία των συστημάτων 1950) σαν σύστημα ορίζεται οτιδήποτε μπορεί να γίνει αντιληπτό από τον άνθρωπο σαν ένα σύνολο μεταβλητών (υποσυστημάτων) τα οποία λειτουργούν μεμονωμένα αλλά και σε πλήρη αλληλεξάρτηση μεταξύ τους, με σκοπό την επίτευξη κάποιου στόχου.

Στο σημείο αυτό μας γίνεται αντιληπτό ότι το κάθε σύστημα (π.χ. σχολική τάξη), συμμετέχει σαν υποσύστημα ενός ευρύτερου συστήματος (σχολείου), το οποίο με τη σειρά του είναι υποσύστημα ενός άλλου συστήματος (παιδεία), κ.ο.κ.  και κατά συνέπεια πιθανές μεταβολές του ευρύτερου περιβάλλοντος ενδέχεται να το επηρεάσουν

Την λογική του συστήματος - υποσυστημάτων θα μπορούσαμε ίσως να τη φανταστούμε σαν ομόκεντρους κύκλους ή σαν ιστό αράχνης.

Κατά τη γνώμη μας είναι σημαντικό για εκείνους που θα ασχοληθούν με τα Οικονομικά να έχουν από τα πρώτα ακούσματα υπόψη τους ότι ο μηχανισμός λειτουργίας των συστημάτων έχει μεγάλη εφαρμογή και στα Οικονομικά.

Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι μια κίνηση στην οικονομία (π.χ. μείωση επιτοκίων), θα επηρεάσει κάποια άλλα μεγέθη (επενδύσεις, καταθέσεις, ομόλογα, κ.α.)  θετικά ή αρνητικά, η μεταβολή των οποίων θα είναι η αιτία ποσοτικής ή ποιοτικής διαφοροποίησης κάποιων άλλων (που περιμένουν στη σειρά..) και βέβαια το τελικό αποτέλεσμα στην οικονομία θα είναι το «άθροισμα» της αλληλοεπίδρασης των προηγούμενων μεταβολών.

Και χωρίς καμία διάθεση “εκφοβισμού” δεν μπορούμε να αποκλείσουμε το γεγονός ότι η διαδικασία των προηγούμενων αλληλοεπηρεαζόμενων μεταβολών είναι ικανή να δημιουργήσει την εμφάνιση ενός νέου “συμβάντος” στην οικονομία, του οποίου είτε αγνοούσαμε το “όνομα”, είτε μας ήταν σχεδόν αδύνατον να σταθμίσουμε την πιθανότητα εμφάνισής του.

Ασφαλώς, αν κάποιος ήθελε να συνεχίσει την περιγραφή θα αναφερόταν σε μη γραμμικά δυναμικά συστήματα τα οποία αποτελούν αντικείμενο μελέτης της θεωρίας του χάους.

Τα μέχρι στιγμής (συνοπτικά) αναφερθέντα ίσως μας επιτρέπουν να αντιληφθούμε το γιατί σε αρκετές περιπτώσεις η δυνατότητα πρόβλεψης κάποιων μεγεθών της Οικονομίας καθίσταται σχεδόν αδύνατη.

Σε πρακτικό επίπεδο τώρα, είναι προφανές ότι τα παραπάνω δεν είναι δυνατόν να τα μεταφέρουμε σε ένα παιδί ή έφηβο. Θα μπορούσαμε όμως να τον προϊδεάζουμε και συγχρόνως να  του “εμφυτεύουμε” τα πρώτα εργαλεία Οικονομικής λογικής – σκέψης, εξηγώντας του τους λόγους που μας αναγκάζουν σε κάποια “νέα” κίνηση οικονομικής φύσης, αντί της απλής “ανακοίνωσής” της.

Για παράδειγμα (δυστυχώς επίκαιρο), αν αναγκαστούμε λόγω της οικονομικής κρίσης να μειώσουμε το χαρτζιλίκι που δίνουμε στο παιδί μας έχουμε τη δυνατότητα εναλλακτικά να του πούμε:

  • ..από την άλλη εβδομάδα θα παίρνεις β αντί των α€ (όπου β < α ).. και σε πιθανή ερώτηση: μα γιατί;, η απάντηση να είναι: καλά που ζεις; Δεν βλέπεις τι γίνεται;

Είτε

  • ..από την άλλη εβδομάδα θα παίρνεις β αντί των α€ (όπου β < α )..γιατί με το μισθό (εισόδημα) που είχαμε μπορούσαμε να καλύπτουμε τα συγκεκριμένα έξοδά μας (..φαγητό, ντύσιμο, εκδρομές,.., χαρτζιλίκι α€)., Τώρα που ο μισθός μειώθηκε καταλαβαίνεις ότι δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα έξοδα που είχαμε – πρέπει απαραίτητα να μειωθούν και αυτά. Μάλλον η ερώτηση: μα γιατί; ..δεν θα υπάρξει.

 

Η κατάρρευση του συστήματος Bretton Woods (1971)

Author: Manolis Anastopoulos. An excerpt of Assignment, International Finance, University of Leicester.

Bretton Woods. Όταν η λέξη fixed αντικαταστάθηκε από την floating στις ισοτιμίες των νομισμάτων, αλλά και η σχέση με το χρυσό.

Μήπως η κατάρρευση του συστήματος Bretton Woods (1971) ήταν ο προάγγελος της εμφάνισης των λανθασμένων επιλογών στην «χρήση» του χρήματος; Μήπως ήταν η αρχή της εκτεταμένης χρήσης του «αέρα» στον χρηματοπιστωτικό τομέα; Μήπως ήταν αυτό που έλλειπε για να εμφανιστεί το speculation στην σύγχρονη μορφή του; Μήπως έτσι ξεκίνησε η υπερεκτίμηση των «πραγματικών» αγοραστικών δυνατοτήτων μας; Μήπως έτσι οδηγηθήκαμε στις προβληματικές σχέσεις χρέους/ΑΕΠ; Μήπως ήταν η αρχή της απώλειας του ελέγχου της οικονομίας από την οικονομία; Μήπως έτσι γενικώς χαθήκαμε;


Τhe Bretton Woods agreement

In the 22nd of July 1944, at Bretton Woods in the United States of America, 44 countries agreed that a broad international action is necessary to maintain an international monetary system, which will promote foreign trade.

To this respect it was established a worldwide system of fixed exchange rates between currencies. Actually, the ‘tool’ was the gold, with following quota: one ounce of gold to be worth US dollars 35.

Then all other currencies were pegged to the US dollar at a fixed exchange rate.

As stated in an article ‘The End Of the "Fixed" Dollar’ , by the beginning of the 1960s, the US dollar 35 = 1 oz. gold ratio was becoming more and more difficult to sustain. Gold demand was rising and U.S. Gold reserves were falling.

Τhe collapse of the  agreement

On August 15, 1971, the USA President Nixon, repudiated the international obligation of the U.S to redeem its Dollar in gold. Nixon ends convertibility of US Dollar to gold.

By the end of 1974, gold had soared from $35 to $195 an ounce.

Since the collapse of the Bretton Woods agreement (February 1973), the world's currencies "floated" with respect to the US dollar.

Thus, the foreign exchange rate regime changed from a ‘fixed exchange rate’ to a ‘flexible or floating exchange rate’. A system in which, exchange rates are determined by supply and demand that is called ‘clean float’ or where governments through central banks intervene (buy and sell currencies) in the markets, which is called ‘dirty float’.