Διδασκαλία – Ένας εσωτερικός πλουτισμός

Είναι αλήθεια ότι ξέρω ελάχιστους ανθρώπους που εργάζονται από χόμπι. Χωρίς αμφιβολία ο εργαζόμενος έχει φιλοδοξίες, αναζητά ανάλογη χρηματική αμοιβή και καταξίωση που θα οδηγήσουν σε μια βελτίωση του επιπέδου ζωής του.

Αυτή η βελτίωση όμως υπάρχουν φορές που πηγάζει από αυτό που στη δική μου σκέψη ονομάζεται εσωτερικός πλουτισμός. Και ξέρετε αυτή η έννοια δεν έχει αναγκαστικά «χρηματικό υπόβαθρο».

Διδασκαλία – Τα πρώτα χρόνια

Δεν προέρχομαι από οικογένεια εκπαιδευτικών, οπότε η απόφασή μου να γίνω καθηγητής στα οικονομικά προέρχεται από άλλους παράγοντες. Και αυτοί ήταν ένας καθηγητής έκθεσης όταν προετοιμαζόμουν για τις πανελλαδικές και δύο καθηγητές μου στο Πανεπιστήμιο - στην Α.Σ.Ο.Ε.Ε.

Η παρουσία αυτών των ατόμων στα μαθητικά και φοιτητικά μου χρόνια έδρασε καταλυτικά για το μετά της καριέρας μου. Στα χρόνια που είχα την τύχη να τους ακούω εισέπραξα την αύρα αλλά και τη μοναδικότητα αυτού που λέγεται μεταφορά γνώσης, προβληματισμός και άνοιγμα σκέψης.

Από τα πρώτα βήματά μου σαν καθηγητής συνειδητοποίησα ότι το όφελος σε αυτό το χώρο δεν βρισκόταν στις οικονομικές απολαβές, αλλά στο «πρόσωπο» των παιδιών.

Εκεί έβλεπα την ικανοποίηση και αυτή ήταν ορατή από πολλές διαφορετικές «γωνίες». Υπήρχε ένα - όχι πάντα λεκτικό - ευχαριστώ που συμμετείχες θετικά στο παρακάτω της ζωής μου (Η Συμμετοχή του καθηγητή στο παρακάτω της ζωής των άλλων).

Τα επόμενα στάδια

Κάποιος θα ονόμαζε τα προηγούμενα «ρομαντική» εκδοχή. Για εμένα όμως δεν λειτούργησε έτσι. Αντλούσα (και ασφαλώς εξακολουθώ να αντλώ) μεγάλη ικανοποίηση όταν ένας πρώην μαθητής μου προχωρούσε στη ζωή του και ξεπερνούσε την όποια δική μου πορεία.

Και μέσα σε αυτή τη διαδικασία καιροφυλακτεί μια άλλη έννοια που λέγεται «ανταγωνισμός».

Η συγκεκριμένη λέξη (στο δικό μου λεξικό) έχει μόνο θετική λογική. Και σε αυτή δεν υπάρχουν ερμηνείες που περιλαμβάνουν τον φόβο, τα μυστικά ή την έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό σου.

Πολύ απλά, αν είσαι πράγματι «καλός» σε αυτό που προσφέρεις δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσεις διάφορους τρόπους για να «βγεις» πάνω από τους άλλους στο χώρο σου.

Ο χώρος σου είναι αυτός που θα αποφασίσει για τη θέση που θα σε κατατάξει. Και τα κριτήριά του δεν είναι προσωρινά ή ευκαιριακά. Αντίθετα θέλουν χρόνο για να μεταφράσουν την όποια προσφορά σου και στα όποια επίπεδα υπάρχουν στη «συνεργασία»  μαθητή – καθηγητή.

Στο σημείο αυτό θέλω να αναφερθώ σε ένα εκλεκτό συνάδελφο, τον Γιώργο Καμαρινό   με τον ιδιαίτερα χρήσιμο ιστότοπό του http://www.economics.edu.gr/που καταλαβαίνω ότι έχουμε την ίδια λογική σχετικά με το τι σημαίνει «μεταφορά γνώσης».

Επίλογος

Όσοι σκάφτεστε να ασχοληθείτε με το χώρο της εκπαίδευσης μην περιμένετε τον πλουτισμό μέσα από αυτή την ενασχόλησή σας.

Η ικανοποίηση θα έρθει από τον εσωτερικό πλουτισμό που αισθάνεσαι όταν βλέπεις (όχι απαραίτητα ακούς) ένα ευχαριστώ στα μάτια των παιδιών που συνάντησες και δίδαξες.

Αν το τελευταίο ενδιαφέρει ή όχι είναι ασφαλώς θέμα προσωπικής «ερμηνείας» του καθενός.

Εσείς οι καθηγητές…

Και έτσι όπως τελειώνει σιγά – σιγά άλλη μια σχολική χρονιά έρχεται στη σκέψη μου η «ποιητική» έκφραση ορισμένων, φυσικά εκτός χώρου ευρισκομένων: Εσείς οι καθηγητές, τι ανάγκη έχετε; Κάθεστε 3 μήνες το καλοκαίρι και 15 ημέρες Χριστούγεννα και Πάσχα.

Για αρχή

Είναι εξ ορισμού «ατόπημα» να θεωρείς ότι έχεις σωστή άποψη για ένα εργασιακό χώρο στον οποίο δεν βρίσκεσαι. Πολύ απλά, δεν μπορείς να γνωρίζεις ούτε το πως λειτουργεί ένα άγνωστο σε εσένα περιβάλλον, και φυσικά ούτε τις ικανότητες που πρέπει να έχουν τα άτομα που εργάζονται σε αυτό.

Με την ανάλογη λογική, ο καθηγητής δεν γνωρίζει τις συνθήκες του δικού σου εργασιακού χώρου.

Το πολύ απλό του σκεπτικού μου θα είναι απόλυτα κατανοητό σε οποιονδήποτε δεν έχει την ψευδαίσθηση ότι ο εγκέφαλός του έχει ξεπεράσει τις ανθρώπινες δυνατότητες.

Περί καθηγητών

Για να δούμε τα πράγματα από μέσα. Δηλαδή όχι με την ιδιότητα του εξ αποστάσεως «παρατηρητή - σχολιαστή», αλλά με αυτή ενός «πραγματικά» ευρισκόμενου στο χώρο της εκπαίδευσης.

  1. Ο χρόνος που ο καθηγητής που ασχολείται με τις τελευταίες τάξεις του Λυκείου, σύμφωνα με τους δικούς σου όρους «κάθεται» είναι ένας καλοκαιρινός μήνας - ο Αύγουστος, και 7 ημέρες στις εορτές των Χριστουγέννων και του Πάσχα.

Κατά το διάστημα δε της παραπάνω «ξεκούρασής» του πρέπει να προετοιμάσει το υλικό του για τη νέα χρονιά και να διορθώσει ή φτιάξει διαγωνίσματα αντίστοιχα.

  1. Σύμφωνα με μελέτη της Unesco κάθε ώρα διδακτικού έργου ενός καθηγητή αντιστοιχεί σε 4 ώρες εργασίας γραφείου.

Οι λόγοι είναι πολλοί. Μερικούς μπορείς να τους διαβάσεις εδώ "Τα δύσκολα πρέπει ενός καθηγητή".

  1. Η ικανότητα επικοινωνίας αν δεν έρχεσαι στη δουλειά σου σε άμεση επαφή με ανθρώπους δεν είναι απαραίτητη προϋπόθεση.

Ακριβώς αντίθετα, για ένα καθηγητή, αυτό θεωρείται εκ των ουκ άνευ.

Δεν είναι απλό να μπορεί να διαχειριστεί διαφορετικές προσωπικότητες μαθητών αλλά και γονιών διατηρώντας ισορροπίες, ενώ ταυτόχρονα είναι «αναγκαίο» να είναι «κοντά» στον μαθητή, όχι για το θεαθήναι αλλά ουσιαστικά.

  1. Ο τρόπος που θα μιλήσει, θα μεταφέρει, θα κατευθύνει δεν «αναγράφεται» σε κάποιο σημείου του εσωτερικού κανονισμού του χώρου που διδάσκει.

Ανακαλύπτεται από τον ίδιο και πρέπει να εφαρμόζεται προς την σωστή για τον μαθητή κατεύθυνση.

Δυνατότητα λάθους δεν υπάρχει. Και αν αυτό συμβεί, δύσκολα θα το συγχωρέσει πρώτα εκείνος στον εαυτό του.

  1. Το προηγούμενο σημαίνει ανάληψη μεγάλης ευθύνης που δεν περιορίζεται στη μεταφορά της γνώσης ή την προετοιμασία.

Αυτή είναι η πρώτη μετάφραση.

Υπάρχουν όμως και πολλές άλλες που σχετίζονται με την «επαφή» με τον μαθητή, την οποία επαφή σε αυτή την ηλικία του, καλείται και εκείνος να διαχειριστεί ή και ενίοτε να αποκαταστήσει.

Δεν θα είναι υπερβολή αν τουλάχιστον για αυτή την περίοδο του δοθεί ο ρόλος του δεύτερου γονιού.

  1. Για τη σωστή προετοιμασία του μαθητή δεν αρκούν οι γνώσεις του.

Απαραίτητο συμπλήρωμα είναι η μεταδοτικότητα, η σαφήνεια, η προσαρμογή του λόγου του ανά διαφορετική περίπτωση.

Δεν υπάρχουν πάλι «γενικές οδηγίες» ή «κουτάκια» σε αυτά που μεταφέρει. Είναι πολύ πιθανό ο καθένας να «ακούει» με τον δικό του τρόπο. Και αυτός δεν αναγράφεται στα στοιχεία της ταυτότητάς του. Ο καθηγητής πρέπει να τον ανακαλύψει.

  1. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο ίδιος είναι υποχρεωμένος να ισορροπήσει, να αντέξει, να εμψυχώσει χωρίς να υπερβάλλει, ενώ ταυτόχρονα να «κρύψει» το δικό του άγχος μέχρι και την ημέρα που ο μαθητής θα δώσει το μάθημά του στις πανελλαδικές εξετάσεις.

Και ω της τύχης του αν αυτό είναι το τελευταίο στη σειρά. Όπως ακριβώς έχω την «τύχη» να είναι το δικό μου. Η οικονομία.

Κλείνοντας

Θα μπορούσα να αναφέρω και πολλά άλλα που επιβάλλεται να χαρακτηρίζουν εκείνον τον καθηγητή που αγαπάει αυτό που κάνει αλλά και που αισθάνεται υπεύθυνος για την δουλειά του.

Όμως ο λόγος που κατέγραψα αυτές τις σκέψεις δεν είναι αυτός.

Αυτό που πραγματικά θα ήθελα είναι να «αντιληφθεί» ο όποιος εύκολα γίνεται κριτής καταστάσεων που αγνοεί, την πραγματικότητα στο μέσα του χώρου της εκπαίδευσης, και όχι αυτό που νομίζει ότι είναι.

Ίσως τότε, το: εσείς οι καθηγητές ..έχει διαφορετική συνέχεια στην σκέψη του.

 

Teaching economics - Why examples should precede theory

Dissertation, Teaching economics - Why examples should precede theory, Manolis Anastopoulos, Middlesex University.

5.2.2 Analysis of researching questions

5.2.2.2 The need to understand economics and the effectiveness of the traditional teaching methods of the Economic theory.

The economic courses in Greek secondary education are taught at clearly introductory level with the lesson ‘Principles of Economics’ in the first grade of Senior High school and the lesson ‘Principles of the Economi Theory’ as an optional lesson[1] , with 2 hours per week  in the third grade  of Senior High school. As Whitehead & Makridou-Bousiou (2002:33) mention in their book, ‘Studies express scepticism about the potential that a lesson of few hours has to produce a satisfactory level of economics education.’

It could be then, that only two hours of teaching the economic theory per week constitute an important factor for the level of students’ understanding of economics. But is this the only one?

An additional, according to our opinion, problem in understanding economics is –the also observed in the adult population- that of ‘misunderstanding’ economic terms such as that of ‘inflation’ or ‘cost’. Additionally, given the everyday nature of economics discussions, we observed there is an attempt made by a lot of people to ‘conceal’ the ‘I don’t know’ or the ‘I’m not sure.’

It is a characteristic example that of students, who after having been taught the theory of economics for a year and with marks between 15-20, answered our question, ‘Do you believe that a substantial reduction in the prices of CDs would result in the increase of the quantity of CDs you would wish to buy? (that is if you like music and buy CDs?with NO at a percentage of 27%.

In our question towards the students, but also our fellow-teachers, with regard to ‘How important do you consider it is nowadays to understand economics and also to have an opinion on it?’ the overwhelming majority of 92% answered that YES, they do consider the existence of knowledge of economics important.

The above mentioned opinion also shared colleagues - teachers, stressing the fact that the birth and expansion of globalisation made the need for knowledge of economics imperative. With regard to the role played by economics to globalisation, Albanis (1998:198,199), characteristically mentions that, ‘Nowadays, economics is globalized, that means it is organised functionally, as a single unit, in worldwide scale. As for the perception and action of economics subjects, they are constantly becoming more and more multinational.’  The above remark, in our opinion supports the ‘need’ for knowledge of economics for people living in today’s status of globalisation.

On the one hand then, there is total recognition of the need for knowledge of economics and, on the other, 72% of those asked replied that they do not consider the traditional teaching methods effective for understanding economics  (for example: monologue, writing on the board, etc.) 

TABLE 5.2.2.2:   The need to understand economics (knowledge of economics) and the effectiveness of

the traditional teaching methods of the Economic theory

 

[1]  Fortunately for the economic theory, it could never be considered that, when a well known subject becomes unfashionable, then it is incorporated into educational system as compulsory – Peter Drucker.

Αναζητώντας το βιβλίο – βοήθημα στην Οικονομία/ΑΟΘ. Ευτυχώς υπάρχουν αρκετά!

Το κίνητρο για να γράψεις ένα βιβλίο – βοήθημα για την Οικονομία/ΑΟΘ θα μπορούσε να «ονομάζεται» προσωπική προβολή, πωλήσεις, φιλοδοξία, ματαιοδοξία, αίσθηση του «καλύτερου» αλλά και ενδεχομένως επιθυμία μεταφοράς γνώσης.

Αν ισχύει το τελευταίο, γεννιέται ένα ερώτημα. Μεταφέρεις γνώση για να διαφημίσεις αυτά που σου προσέφεραν τα πτυχία και η εμπειρία σου ή ενδιαφέρεσαι να «προσαρμόσεις» τη γνώση σου στον τρόπο που αντιλαμβάνεται ένας νέος 17 – 18 χρονών;

Ωραία και πως θα γίνει αυτή η προσαρμογή;

Ασφαλώς έχοντας πρώτα «ανακαλύψει» ποιοι ήταν οι «αποτελεσματικοί» δίαυλοι επικοινωνίας που εντόπισες διδάσκοντας την Οικονομία/ ΑΟΘ στους όποιους χώρους βρέθηκε ο καθένας μας.

Δεν θα την έλεγα εύκολη διαδικασία, μια και μεταφέρεις την «οικονομική λογική» σε παιδιά που δεν έχουν αποκτήσει ακόμα «οικονομική παιδεία». Είναι απορίας άξιον γιατί «καθυστερούν» τόσο πολύ τα οικονομικά ακούσματα στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση..

Ποιο είναι το κατάλληλο βιβλίο ΑΟΘ που θα επιλέξω;

Ευτυχώς η γκάμα των επιλογών δεν είναι μικρή. Και το ευτυχώς «πηγαίνει» στο ότι ο κάθε συγγραφέας «δεν» γνώρισε τα ίδια με εσένα παιδιά.

Διαπίστωσε επομένως διαφορετικούς τρόπους αντίληψης τους οποίους ανέλυσε και το «προϊόν» αυτής της εμπειρίας το κατέγραψε στο βιβλίο του.

Είμαι της άποψης ότι το να θεωρείς το δικό σου βιβλίο σαν το καλύτερο, δεν είναι μόνο εγωιστικό αλλά ταυτόχρονα εκτός πραγματικότητας. Εκτός βέβαια αν πιστεύεις ότι έχεις «γνωρίσει» τον οποιοδήποτε διαφορετικό τρόπο αντίληψης που υπάρχει σε μαθητή..

Με άλλα λόγια η έννοια του ανταγωνισμού δεν έχει θέση σε αυτή τη συζήτηση.

Επειδή το δικό μου σκεπτικό είναι αυτό θα ήθελα να μεταφέρω ονόματα συναδέλφων οικονομολόγων με ενδιαφέρον συγγραφικό έργο πάνω στην Οικονομία/ΑΟΘ. Ασφαλώς αναφέρομαι σε άτομα που γνωρίζω προσωπικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και άλλοι συνάδελφοι με εξαιρετικές εργασίες.

Με αλφαβητική σειρά λοιπόν: «Γιώργος Δρέτας, Γιώργος Καμαρινός, Άρης Νότης, ο εκλιπών Παντελής Τέντες, Γιώργος Τζήρος, Μαρία Τζώρτζη, Ανδρέας Χατζηανδρέου,  και τέλος αυτός που γράφει αυτές τις σκέψεις Μανώλης Αναστόπουλος».

ΥΓ. Η γνώση δεν σταματάει ποτέ και πάντα υπάρχουν τρόποι να την μεταφέρεις

Βιβλία ΑΟΘ - βοηθήματα για τη Μικρο – Μακροοικονομία

Αυτά τα βιβλία ΑΟΘ – βοηθήματα της Μικρο – Μακροοικονομίας στοχεύουν να «οδηγήσουν» τη σκέψη του μαθητή – υποψήφιου των σχολών Οικονομίας και Πληροφορικής - ώστε να κατανοήσει τη λογική που βρίσκεται πίσω από τα οικονομικά ακούσματα.

Είναι μια καταγραφή εκείνων των τρόπων μεταφοράς της γνώσης που όλα αυτά τα χρόνια σαν καθηγητής Οικονομικών προσπαθώ να περάσω στους μαθητές μου.

Και αυτή η προσπάθεια μεταφοράς σχετίζεται με την «αποκωδικοποίηση» και την «ακολουθία» της οικονομικής σκέψης. Κάτι που «απομακρύνει» τη στείρα απομνημόνευση εννοιών, η οποία ασφαλώς δεν είναι αρκετή για να αντιμετωπίσει ο υποψήφιος με επιτυχία τις πανελλαδικές εξετάσεις.

Α΄ Τεύχος (Θεωρία - Εφαρμογές)

Μικρο Μακροοικονομία, Α΄τεύχος , Θεωρία

Μικρο Μακροοικονομία, Α΄τεύχος , Θεωρία

 

Στο Α’ τεύχος αυτής της σειράς βιβλίων – βοηθημάτων για το μάθημα της Οικονομίας (πρώην ΑΟΘ) γίνεται αναλυτική παρουσίαση της θεωρίας των κεφαλαίων της Μικρο και της Μακροοικονομίας, σύμφωνα με την εξεταστέα ύλη 2020 -21.

Η θεωρία συνοδεύεται από συχνές εφαρμογές, που θα επιτρέψουν στον αναγνώστη να αντιληφθεί την πρακτική εφαρμογή της στις ασκήσεις.

Στην ανάλυση του κάθε κεφαλαίου, συμπληρωματικά αναφέρονται, αφενός εκείνα τα σημεία που θα πρέπει να γίνουν απόλυτα κατανοητά  και τα οποία συνήθως προβληματίζουν και αφετέρου παραδείγματα από την καθημερινότητα, κάτι που θεωρούμε βασικό για την κατανόηση και εμπέδωση της θεωρίας.

 

Β΄ Τεύχος (Ασκήσεις – Ερωτήσεις)

Μικρο Μακροοικονομία, Β΄τεύχος, Ασκήσεις

Μικρο Μακροοικονομία, Β΄τεύχος, Ασκήσεις

Στο Β’ τεύχος  αυτής της σειράς θα βρείτε:

1.  Ερωτήσεις σωστού – λάθους.

2. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.

3. Ασκήσεις.

4. Λυμένες ασκήσεις πολλών πιθανών ερωτημάτων καθώς και

5. Ασκήσεις πανελλαδικών εξετάσεων.

Θεωρούμε ότι το επίπεδο των ασκήσεων – ερωτήσεων, καθώς και το πλήθος τους, θα προετοιμάσει επαρκώς τον υποψήφιο για την επιτυχή προετοιμασία του πάνω στα θέματα των Πανελλαδικών εξετάσεων.

 

Γ΄ Τεύχος (Μεθοδολογία)

Μικρο Μακροοικονομία, Γ΄τεύχος, Μεθοδολογία

Μικρο Μακροοικονομία, Γ΄τεύχος, Μεθοδολογία

 

Στο Γ’ τεύχος  αναλύεται η μεθοδολογία επίλυσης των ασκήσεων και ερωτήσεων, καθώς και η καθοδήγηση της σκέψης, η οποία με βεβαιότητα θα μας οδηγήσει στην σωστή απάντηση.

Είμαστε της άποψης ότι ο υποψήφιος χρειάζεται περισσότερο να αντιληφθεί το «σκεπτικό» επίλυσης κάθε άσκησης – ερώτησης, παρά να απομνημονεύσει μια έτοιμη «εικόνα» λυμένης άσκησης.

 

 

 

 

Πιστεύουμε ότι αυτά τα βιβλία - βοηθήματα θα φανούν χρήσιμα σε μαθητές της Β’ και Γ’ Λυκείου που προετοιμάζονται για την εισαγωγή τους σε σχολές Οικονομίας και Πληροφορικής, αλλά και σε συναδέλφους καθηγητές που διδάσκουν το μάθημα της Οικονομίας.

 

 

 

 

Το «τέλειο» βιβλίο

Ωραία, πήρες μολύβι και χαρτί ή μια γραφομηχανή και άρχισες να γράφεις. Μπορεί στο σήμερα το μολύβι να λέγεται πληκτρολόγιο, και το χαρτί οθόνη, όμως αυτό δεν αλλάζει την προσπάθειά σου «να μεταφέρεις κάτι». Και αυτό θα το πετύχεις γράφοντας το βιβλίο που φαντάστηκες.

Ζεις, αντιλαμβάνεσαι, βιώνεις, φαντάζεσαι, αποκτάς την όποια γνώση αποφάσισες ή μπόρεσες να κατακτήσεις, προβληματίζεσαι, αλλά και δεν σταματάς ποτέ να ονειρεύεσαι.

Μια μεγάλη θεματολογία «καταγραφής» βρίσκεται λοιπόν μπροστά σου.

Λέγεται ανάγκη να τη «βγάλεις» προς τα έξω, να τη «μοιραστείς» ή αν το θες, ακόμα και να την πουλήσεις. Και αυτή η «μεταφορά» θα γίνει γράφοντας το βιβλίο σου.

Τώρα το έχω έτοιμο στα χέρια μου – εγώ ο αναγνώστης – και διαβάζοντάς το αρχίζω να εισχωρώ στη σκέψη σου. Προσπαθώ να καταλάβω τα μηνύματα που θέλεις να μου στείλεις. Με ένα ιδιόρρυθμο τρόπο «αγοράζω» υλικό που πρέπει να το επεξεργαστώ, όχι να το καταπιώ. Δεν θέλω έτοιμες λύσεις – σπάνια αυτές υπάρχουν.

Ξέρεις τι θέλω από εσένα;

Να σε «καταλάβω»! Ναι, αυτή είναι η λέξη.

Μη μου μιλάς με όρους που δεν ξέρω, μη μου λες μισόλογα, μη σταματάς πριν τελειώσεις, γίνε κατανοητός σε εμένα που δεν ξέρω τη σκέψη σου - που δεν ξέρω το που το πας.

Ιδιαίτερα αν αυτά που μου γράφεις τα χρειάζομαι για να τα πάω παρακάτω, κάτι που συναντάμε ιδιαίτερα στην εκπαίδευση, μη με αφήνεις με «κενά». Δεν με βοηθάς. Με αυτόν τον τρόπο δεν μου μεταφέρεις την όλη εικόνα.

Και ξέρεις, θα στο ξαναπώ, δεν θέλω απαραίτητα να υιοθετήσω τη σκέψη σου. Χρειάζομαι όμως «όλη» τη φωτογραφία του κόσμου σου για να δρομολογήσω τον αυριανό δικό μου.

Δεν ξέρω αν υπάρχει το «τέλειο» βιβλίο. Αν όμως έδινα αυτό τον χαρακτηρισμό, θα ήταν σε εκείνο το βιβλίο το οποίο θα με «μετέφερε» ή θα με «πέρναγε» στο παρακάτω μου χωρίς «κενά» σε αυτό που διάβασα.

Όταν ο πραγματικός κόσμος «αντιμετωπίζει» την οικονομία.

Ο πραγματικός κόσμος

Και να λοιπόν εμείς οι «ενημερωμένοι, σωστοί και λογικοί» καταναλωτές που επιδιώκοντας το προσωπικό όφελος, σε αυτό που λέγεται "ο πραγματικός κόσμος", και αφού πρώτα δούμε το πορτοφόλι μας (τα χρήματά μας,) άντε και τις τιμές, προβαίνουμε στις ανάλογες κινήσεις (αγορές) ώστε να το αδειάσουμε!

Τώρα αν δεν μας φτάνει το περιεχόμενό του, κανένα πρόβλημα. Ένα καταναλωτικό δάνειο ήταν στη διάθεσή μας (πριν από μια 10ετία)  με συνοπτικές διαδικασίες.

Πρόσθετα δε, έχουμε την υπέρ ικανότητα να γνωρίζουμε όλες τις τιμές, να μην επηρεαζόμαστε από την μόδα, τις νέες συνήθειες, τις προσταγές της νέας τεχνολογίας, τα καλέσματα του marketing και τη συναισθηματική μας διάθεση!

Λειτουργούμε δηλαδή, σαν ένα τέλεια προγραμματισμένο robot;

Ιδιαίτερα ρητορική η ερώτηση, και καθόλου πραγματική, μια και στην πράξη τα ανθρώπινα όντα (όχι τα μηχανήματα) συνήθως λειτουργούν παρορμητικά επηρεαζόμενα από τρίτους παράγοντες που συνήθως είναι πολύ δύσκολη η απομόνωσή τους, επομένως και ο έλεγχός  τους.

Θα θέλαμε να είμαστε εκείνοι οι σωστοί και λογικοί καταναλωτές που αποφεύγουν τις λάθος κινήσεις. Αυτό όμως στους περισσότερους δεν συμβαίνει. Το αποτέλεσμα των λανθασμένων ενεργειών θα φανεί στο λίγο μετά ή στο όχι μακρινό αύριο.

Η οικονομική σκέψη

Για να δούμε όμως τη θέση της οικονομίας σχετικά με το ποια είναι τα χαρακτηριστικά της ορθολογικής συμπεριφοράς και πως ορίζει τον ορθολογικό καταναλωτή. Εκείνον δηλαδή τον «σωστό» καταναλωτή που αναφερθήκαμε προηγουμένως.

Στην οικονομία χρησιμοποιούμε το όρο ορθολογικός καταναλωτής για να χαρακτηρίσουμε εκείνον τον καταναλωτή που λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς του εισοδήματος και των τιμών των αγαθών, δαπανά με τέτοιο τρόπο το εισόδημά του ώστε να μεγιστοποιεί τη χρησιμότητα (utility maximisation) από την κατανάλωση. Αυτή είναι η επιδίωξή του.

Και προχωρώντας λίγο την ανάλυση, κατασκευάσαμε τον χάρτη καμπυλών αδιαφορίας και τη γραμμή του εισοδηματικού περιορισμού[1] (budget line) και στο σημείο τομής της δεύτερης με την ευρισκόμενη όσο πιο δεξιά στο χώρο καμπύλη αδιαφορίας[2] (indifference curve) έχουμε τον μέγιστο δυνατό συνδυασμό ποσοτήτων κατανάλωσης δύο αγαθών – έστω, τσάι (Χ) και καφές (Ψ).

Δηλαδή ορίσαμε το σημείο Α (Qx, QΨ) της καμπύλης αδιαφορίας U2 (Διάγραμμα 2.1), όπου ο καταναλωτής με τους περιορισμούς του εισοδήματός του και των τιμών των αγαθών μεγιστοποιεί την χρησιμότητα.

Γραμμή εισοδηματικού περιορισμού και καμπύλες αδιαφορίας

Γραμμή εισοδηματικού περιορισμού και καμπύλες αδιαφορίας. Μανώλης Αναστόπουλος

Ασφαλώς, η όποια μεταβολή των τιμών των αγαθών ή του εισοδήματος, ισοδυναμεί με μετατόπιση της γραμμής του εισοδηματικού περιορισμού, και επομένως με τον προσδιορισμό ενός νέου σημείου μεγιστοποίησης της χρησιμότητας.

Για παράδειγμα, μια μείωση της τιμής του τσαγιού (ΡΧ) θα οδηγήσει σε αύξηση της ποσότητας που θα καταναλωθεί (αλλά και σε μείωσης της ποσότητας του καφέ), κάτι που εμφανίζεται στο Διάγραμμα 2.2 με μετατόπιση της Γ.Ε.Π1 προς τα δεξιά (καμπύλη Γ.Ε.Π2) και με νέο σημείο (δυνατής) μεγιστοποίησης της χρησιμότητας το Β επί της U3.

Στη συνέχεια, και αν ενώσουμε τα σημεία Α και Β, μπορούμε να κατασκευάσουμε την καμπύλη ζήτησης του τσαγιού η οποία δείχνει (όπως θα αναλύσουμε παρακάτω) τις ζητούμενες ποσότητες σε διαφορετικά επίπεδα τιμών.

Οικονομική σκέψη vs πραγματικού κόσμου

Η επίδραση της μεταβολής των τιμών.

Η επίδραση της μεταβολής των τιμών. Μανώλης Αναστόπουλος

Έχοντας μια συνάρτηση χρησιμότητας (έστω η κλασική Cobb-Douglas: U = Χα . Ψβ ) και με την βοήθεια των παραγώγων μπορούμε εύκολα να υπολογίσουμε τον οριακό λόγο υποκατάστασης (MRS – Marginal rate of substitution). Ο MRS αφενός εκφράζει την κλίση της καμπύλης αδιαφορίας σε ένα συγκεκριμένο σημείο, και αφετέρου τη σχέση ανταλλαγής μεταξύ των δύο αγαθών, την οποία σχέση ο καταναλωτής είναι διατεθειμένος να δεχτεί.

Βρίσκουμε και την κλίση της Γ.Ε.Π που εκφράζει το λόγο (Px/PΨ) με τον οποίο τα δύο αγαθά μπορούν να ανταλλαγούν, και χρησιμοποιώντας την μέθοδο του Lagrange[3] βρίσκουμε τις άριστες (δυνατές) ποσότητες κατανάλωσης των δύο αγαθών (μεγιστοποίηση της χρησιμότητας), κάτω από τους περιορισμούς του εισοδήματος και των τιμών - σημείο Α (Διάγραμμα 2.1 - σημείο τομής των καμπυλών).

Αυτό που περιγράφουμε είναι ένα μοντέλο (οικονομικό – μαθηματικό) που μας επιτρέπει να λύσουμε ένα «πρόβλημα». Πρόσθετα, μας βοηθά αφενός να καταλάβουμε το πως λειτούργησε η καταναλωτική μας συμπεριφορά και αφετέρου μας δίνει την δυνατότητα να την προβλέψουμε στο μέλλον. Και αυτά, μέσα σε ένα θεωρητικό πλαίσιο συμπεριφοράς του καταναλωτή που οδηγεί στην μεγιστοποίηση της χρησιμότητας.

Λειτουργούμε όμως έτσι;

Ασφαλώς όμως στην καθημερινότητα (στον πραγματικό κόσμο), μπαίνοντας σε ένα super market  ή ένα πολυκατάστημα, δεν υπολογίζουμε τον οριακό λόγο υποκατάστασης για τον εξισώνουμε με τον λόγο των τιμών ώστε να αποφασίσουμε ποια ποσότητα αγαθών θα αγοράσουμε.

Ναι, θα δούμε τις τιμές, θα προβληματιστούμε αν θα αγοράσουμε το Α ή το Β προϊόν (και ατυχώς όχι πάντα σε σχέση με τα χρήματα που έχουμε) έχοντας την «θέληση» να καλύψουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις ανάγκες μας, δηλαδή να μεγιστοποιήσουμε την χρησιμότητα από την κατανάλωση.

Όμως όταν αγοράζουμε, δεν χρησιμοποιούμε «παραγώγους», αλλά περισσότερο το ένστικτο, την παρόρμηση, την ψυχολογία της στιγμής. Και αυτή η στιγμή, μπορεί να έχει επηρεαστεί από μια άριστα διακοσμημένη βιτρίνα, από την ικανότητα ενός υπαλλήλου να πείθει, από τη σκηνή μιας εκπομπής στην τηλεόραση, από κάποιον που περπάταγε στο απέναντι πεζοδρόμιο και τράβηξε το βλέμμα μας, από μια σχετική διαφήμιση, από το χρόνο αναφοράς, από την ψυχολογία[4] (διάθεση) μας στην συγκεκριμένη μέρα, ακόμα και από τον καιρό.

Η λίστα των πιθανών παραγόντων που είναι δυνατόν να μας επηρεάσει δεν εξαντλείται με τα προηγούμενα παραδείγματα.

Ο μέσος άνθρωπος, δεν έχει πετύχει να τιθασεύει την όποια ψυχολογία (συναίσθημα) της στιγμής μέσα από της λογική που «υποτίθεται» ότι πάντα υπάρχει[5]. Και βέβαια η λογική δεν είναι «μια» για όλους.

Αυτό είναι κάτι που το marketing και οι σύγχρονες τεχνικές του γνωρίζουν πολύ καλά.

Επίλογος

Καταλήγοντας, και αναφορικά με την καταναλωτική μας συμπεριφορά μας, είναι δύσκολο να αποδεχτούμε ότι η ορθολογική συμπεριφορά (rational behavior) είναι εκείνη που χαρακτηρίζει την καθημερινότητά μας. Αντίθετα, είμαστε της άποψης ότι λειτουργούμε κάτω από συνθήκες άμεσης ή έμμεσης «καθοδήγησης» ή με παρόρμηση της στιγμής.

Σε αυτή την περίπτωση, θα αναφερόμαστε σε μη ορθολογική συμπεριφορά (Irrational behavior) οπότε δεν αποδεχόμαστε την ύπαρξη του Homo economicus[6]

Είναι πολύ δύσκολο να αποκτήσουμε την ικανότητα να «νικήσουμε» το marketing ή να απομονώσουμε την (σε συγκεκριμένο χρόνο) διάθεσή μας.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Πως θα καταλάβουμε τη οικονομία».

[1] Η γραμμή εισοδηματικού περιορισμού ορίζεται  ανάλογα με το εισόδημα (Ι) και τις ποσότητες (Q) και τιμές (Ρ) δύο αγαθών (Χ και Ψ). Δηλαδή, Ι = Qx.Px + QΨΨ

[2] Μια καμπύλη αδιαφορίας αναφέρεται σε συνδυασμούς ποσοτήτων δύο αγαθών (Χ και Ψ) που είναι διατεθειμένος να καταναλώσει ένας καταναλωτής. Χαρακτηριστικό της καμπύλης είναι το κάθε σημείο της ορίζει ένα  συνδυασμό που δίνει στον καταναλωτή την ίδια χρησιμότητα (U) με οποιοδήποτε άλλο. Βέβαια όσο πιο δεξιά βρίσκεται μια καμπύλη στον χάρτη καμπυλών αδιαφορίας ο καταναλωτής απολαμβάνει μεγαλύτερη χρησιμότητα.

[3] Joseph-Louis Lagrange (1736 -  1813). Γάλλος (κατ άλλους Ιταλός) μαθηματικός και αστρονόμος.

[4] Η πρώτη αναφορά έγινε από τον Σκωτσέζο οικονομολόγο – φιλόσοφο  Adam Smith (1723 – 1790)  ο οποίος υποστήριξε ότι η ψυχολογία του ατόμου δεν είναι πάντα άριστη και κατά συνέπεια μπορεί να επηρεάσει την ορθότητα των οικονομικών αποφάσεων.

[5] Δύο βραβεία Nobel έχουν απονεμηθεί στους Daniel Kahneman(2002) και στον Richard H. Thaler (2017) των οποίων οι εργασίες ήταν πάνω στη σχέση οικονομικών και ψυχολογίας στην ατομική λήψη αποφάσεων.

[6] Ο όρος Homo economicus αναφέρεται στην ικανότητα του ανθρώπου να παίρνει ορθολογικές αποφάσεις και πρώτος αναφέρθηκε στον όρο ο  John Stuart Mills το 1836.

Πανελλαδικές – Επαναφορά συντελεστών βαρύτητας

Το να αξιολογείς διαφορετικά την σημασία (Συντελεστές βαρύτητας) κάποιων μαθημάτων ανά επιστημονικό πεδίο είναι κάτι που με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Πιστεύω ότι είναι θέμα «απλής λογικής» αν αυτή βέβαια εξακολουθεί να υπάρχει.

Πριν μέρες διαβάσαμε την πρόθεση θέσπισης ενός συστήματος όπου τα Πανεπιστήμια θα βάζουν κατώτατο επιτρεπτό βαθμό εισαγωγής σε μάθημα/τα που θεωρούν σημαντικά ανά σχολή.

Και αυτή η πρόθεση σύμφωνα με τη δική μου λογική θα ήταν προς τη σωστή κατεύθυνση.

Το σκεπτικό και στις δύο περιπτώσεις όπως και σε κάθε άλλη επί του θέματος «φαντάζομαι» ότι είναι η ύπαρξη ενός «καλού» επιπέδου γνώσης στα σημαντικά μαθήματα ή το αντικείμενο ανά σχολή. Κάτι που με τη σειρά του θα «προσφέρει» τη δυνατότητα στον αυριανό φοιτητή να παρακολουθήσει με «ομαλό» τόπο στην σταδιακή διεύρυνση της ύλης που θα συναντήσει στο Πανεπιστήμιο.

Οικονομικές σχολές

Διαβάσαμε ότι στο 4ο επιστημονικό πεδίο οι συντελεστές βαρύτητας θα είναι Μαθηματικά Κατεύθυνσης (1,3) και Οικονομία (0,7).

Μεταφέροντας τη σκέψη μου στις Οικονομικές σχολές και όχι τις σχολές Πληροφορικής αναρωτιέμαι για κάτι πολύ απλό.

Αρχικά θέλω να υποθέσω ότι το όποιο σκεπτικό δεν αφορά το επίπεδο των Μαθηματικών (κατεύθυνσης) που θα συναντήσει ο υποψήφιος στις Πανελλαδικές. Και αυτό απομακρύνεται από τη σκέψη μου γιατί υποθέτω ότι γνωρίζουμε βασικά πράγματα. Για παράδειγμα την εξεταστές ύλη της Οικονομίας αλλά και τα θέματα των Πανελλαδικών εξετάσεων εδώ και 20 χρόνια.

Επομένως η συζήτηση γίνεται για την ύλη του Πανεπιστημίου.

Το πρώτο μου ερώτημα είναι. Για την παρακολούθηση της Οικονομικής Ανάλυσης και της Μικρο, Μακροοικονομίας το βασικό προαπαιτούμενο είναι η καλή γνώση των Μαθηματικών ή της Οικονομίας;

Κύριοι (αν δεν το γνωρίζετε) ακόμα και στα τμήματα της Οικονομικής Επιστήμης (που έχουν πράγματι καλό επίπεδο Μαθηματικών και Στατιστικής) τα Μαθηματικά συμμετέχουν (ασφαλώς) στη συνέχιση της Οικονομίας. Δεν προηγούνται της Οικονομικής γνώσης.

Δεν θα «καταλάβω» την Οικονομία μέσω των Μαθηματικών. Με τη χρήση τους θα την πάω παρακάτω. Θα την συνεχίσω.

Με αυτή την (όχι σύνθετη..) έννοια το βασικό προαπαιτούμενο για τις σπουδές μου πάνω στην Οικονομία είναι η ίδια η Οικονομική γνώση.

Κλείνοντας τις σκέψεις μου μένει η «απορία». Γιατί το μάθημα της Οικονομίας δεν έχει τον μεγαλύτερο συντελεστή βαρύτητας για την εισαγωγή στις Οικονομικές σχολές;;;

The Glass Steagall Act - Video Ο διαχωρισμός του ρόλου των Τραπεζών

Αν γνωρίζαμε το Glass Steagall Act ίσως είχαμε αντιληφθεί ότι την 10ετια του 90 από καταθέτες μετονομασθήκαμε σε επενδυτές.

Στην πρώτη περίπτωση συνειδητά αγοράσαμε μετοχές, αμοιβαία κεφάλαια και ομόλογα. Και βέβαια σαν νέοι τότε στο χώρο των επενδύσεων «μπερδέψαμε» κάποιες έννοιες. Την έννοια της κατάθεσης με αυτή της επένδυσης αγνοώντας ή μη σταθμίζοντας σωστά τον κίνδυνο (ρίσκο) που εμπεριέχει η επένδυση.

Στη δεύτερη όμως των περιπτώσεων γίναμε επενδυτές εν αγνοία μας μια και η νέα μορφή των τραπεζών «οδήγησε» μέρος των καταθέσεων μας σε επενδυτικά προϊόντα άγνωστα σε εμάς και επομένως όχι της δικής μας επιλογής

 Για να τα δούμε τι ακριβώς συνέβη με τον ρόλο των τραπεζών μετά το κραχ στις ΗΠΑ το 1929.

Οι απόψεις – εκτιμήσεις στα οικονομικά ζητήματα συχνά έχουν πάνω από μια οπτικές. Ασφαλώς το ίδιο ισχύει και στο σημερινό μας θέμα. Της ύπαρξης δηλαδή τραπεζών πολυκαταστημάτων ή τον διαχωρισμό των δραστηριοτήτων τους. Σε εκείνες που θα διατηρήσουν τον παραδοσιακό ρόλο τους. Και σε άλλες που θα δραστηριοποιούνται στις συναλλαγές χρηματοοικονομικών προϊόντων που εμπεριέχουν κίνδυνο.

Η δική μας άποψη είναι ότι το γιγάντεμα των δραστηριοτήτων του τραπεζικού κλάδου αλλά και η είσοδός του σε επενδυτικούς χώρους άγνωστους προηγουμένως δημιούργησαν συνθήκες μη αποτελεσματικού ελέγχου με συνέπεια τις λανθασμένες κινήσεις οι οποίες ιστορικά εμφανίζεται να επαναλαμβάνονται.

Teaching Economics - Why Examples Should Precede Theory | Video

In this video you will see the summary of our approach namely “ Why examples should precede theory in Teaching Economics” that (as we believe) will enable the conveying of economic knowledge to be accomplished through the cooperation with students.

This project began, on the one hand, due to the researcher’s belief in everyone’s potential and right to obtain knowledge and, on the other, due to the forever increasing "need" of today's society for the knowledge of Economics.

It was determined  as an aim to investigate how effective a teaching method of the theory of economics in which "the example would precede the theory"would be.

Research methods and tools

The research was based on the total strength which is created by the combined and parallel use of different research methods and tools.

With the identity of the insider-researcher, due to my profession as a teacher, I conducted an action research in the workplace of schools and tutorial schools, with both qualitative and quantitative approaches, so that there would be width and depth in this research.

A variety of research tools, such as bibliography, observation, interviews and questionnaires –whose quantity data were statistically  analyzed using the programme  SPSS, were used to collect data.

The processing of the collected  data came up with three important results among others. Firstly, the awareness  of the participant students for the ‘need’ for a knowledge of economics. Secondly, their wish for the use of generally different teaching methods especially in the course of the theory of economics. Thirdly, their preference in the position of the example during teaching economics, namely their expressed preference in "the example preceding the theory".

Examples from "everyday" life

In addition, research showed the students’ preference  to examples taken from "everyday life", which due to their realism, gain larger importance in their role as motive for the activation of students’ interest in economics.

We would like to believe that with the approach we have analyzed, that is "The example preceding the theory", we will participate in conveying the knowledge of economics more effectively.

Revelation of the Theory

Based on our approach, conveying knowledge will be accomplished with the cooperation of students. The result of this joint effort will be the "revelation" of the theory, after we have previously analyzed everyday examples of behavior of Economics.