Επαναλαμβάνουμε την υπάρχουσα γνώση ή μήπως όχι;

Έχοντες διδάξει κάποιες  χιλιάδες ώρες βρέθηκα αρκετές φορές  απέναντι στο ερώτημα των παιδιών «Μα δεν βαριέστε που κάθε χρόνο λέτε τα ίδια;». Μια ερώτηση με φαινομενικά απλή απάντηση της οποίας όμως η κατανόηση εμφανίζεται αρκετά δύσκολη.

Πόσο ίδια είναι αυτά που λέμε;

Αν και η αρχική ευαισθητοποίηση μου σχετικά με την εικόνα του καθηγητή μου την προσέφερε κάποιος καθηγητής μου στην έκθεση και αργότερα 3 Πανεπιστημιακοί στην πορεία μου προς το πρώτο μου πτυχίο, η πραγματική απόφασή μου να ασχοληθώ με το χώρο της εκπαίδευσης ήρθε αργότερα.

Στο μετά μου λοιπόν άρχισα να ανακαλύπτω την «ομορφιά» της συμμετοχής σου στο παρακάτω της ζωής των άλλων.

Πρόκειται για μια προσωπική (όχι εγωιστική) ικανοποίηση που απορρέει από το πως ο ίδιος αντιλαμβάνεσαι το αύριο.  Και σε αυτή την αυριανή μέρα, για μένα η γνώση πρέπει να πάει παρακάτω. Να προχωρήσει με θετικά βήματα για ένα μέλλον καλύτερο του σήμερα.

Σε αυτή την προσπάθεια το να μεταφέρεις γνωστά πράγματα χωρίς να ενεργοποιείς τη σκέψη για τη συνέχεια είναι μια λογική copy paste η οποία δεν συμβάλλει στην βελτίωση του αύριο.

Πάντα «έκλεβα» ένα πεντάλεπτο από το μάθημα για να συζητήσουμε, να πληροφορηθούμε να προβληματιστούμε, να αναρωτηθούμε με τι συμφωνούμε ή διαφωνούμε στο σήμερα αλλά και (κάτι εξίσου σημαντικό) να ταξιδέψουμε.

Αυτή η συνήπαρξή μου με τους μαθητές είχε πάντα τα χαρακτηριστικά μιας αμφίδρομης σχέσης. Μιας σχέσης που είναι λάθος να νομίζεις ότι μόνο προσφέρεις. Η αμοιβή της προσφοράς σου (αυτό που εσύ παίρνεις από τα παιδιά) είναι ακριβώς εκείνο που σε διαφοροποιεί την επόμενη χρονιά.

Κάποιες από τις ερωτήσεις που δέχτηκες σε κάνουν να αναζητήσεις νέες απαντήσεις ή να αλλάξεις τον τρόπο που μετέφερες τη γνώση σου. Και βέβαια επειδή ακριβώς αντιμετωπίζεις διαφορετικές προσωπικότητες το ψάξιμο για τις «νέες» απαντήσεις σου ποτέ δεν είναι περιορισμένο.

Τι αποτελεί για εσένα  επιτυχία των άλλων;

Σήμερα έμαθα μέσα από ένα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι ο Σταύρος (παλιός μαθητής μου) στα 26 - 27 χρόνια του ολοκλήρωσε το διδακτορικό του. Κάτι βεβαίως όχι συνηθισμένο.

Η προσωπική συμμετοχή μου ασφαλώς είναι πολύ περιορισμένη και βρίσκεται αρκετά στο πριν όταν ενδεχομένως μια συζήτηση του τότε «γέννησε» μια σκέψη για το μετά του.

Θα χαρακτήριζα εύκολη (λόγου του τρόπου εξέτασης) την προετοιμασία των παιδιών για την εισαγωγή τους στο Πανεπιστήμιο. Και αυτό δεν είναι το μόνο ζητούμενο για εμένα.

Η χαρά της (πολύ μικρής) συμμετοχής μου σε «σωστές» πορείες ζωής παιδιών που γνώρισα είναι  η μεγαλύτερη ανταμοιβή για τα «καθόλου» ίδια που λέω από χρόνο σε χρόνο.

Τι είναι τελικά η εκπαίδευση; (Μέρος Α)

Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι εκπαίδευση σημαίνει προετοιμασία ένταξης μονάδων σε μια οργανωμένη ομάδα.

Προς την κατεύθυνση αυτή ο χρόνος έναρξης της διαδικασίας μάθησης ασφαλώς πρέπει να ξεκινά από τις πρώτες μέρες της ζωής του ανθρώπου (όπως για παράδειγμα του μαθαίνουμε πως θα κάνει τα πρώτα του βήματα) χωρίς φυσικά η ολοκλήρωσή της να υπόκειται σε ηλικιακό περιορισμό (Γηράσκω δ'αεί πολλά διδασκόμενος - Σόλων ο Αθηναίος 639 – 559 π.Χ.).

Εκπαίδευση και Κοινωνία

Η εκπαίδευση είναι ή καλύτερα πρέπει να είναι μια διαδικασία πολύ ευρύτερη της απλής διδασκαλίας μαθημάτων (σύμφωνα με την εξεταστέα ύλη που καθορίζει το  αρμόδιο Υπουργείο). Σε αυτή τη προετοιμασία συμβίωσης περιλαμβάνεται και η διδασκαλία εκείνων των κανόνων και μεθόδων που θα επιτρέψουν την ενσωμάτωση του ατόμου σαν ομότιμο μέλος της κοινωνίας (Εκπαίδευση και Κοινωνική συμβίωση).

Ασφαλώς υγιής συμμετοχή ενός ατόμου στην κοινωνία δεν νοείται χωρίς προηγούμενα να μην είναι του είναι μαθησιακά γνωστό ότι το προσωπικό συμφέρον δεν είναι πάντα διάφορο αλλά ούτε και μπορεί να λειτουργεί σε βάρος του ομαδικού.

Επομένως έννοιες άρρηκτα συνδεδεμένες με την ύπαρξη και λειτουργία της πολιτισμένης αλλά και δημοκρατικά οργανωμένης ομαδικής συμβίωσης όπως αυτές του σεβασμού στον διπλανό, της κοινωνικής ευθύνης, της αναγνώρισης και  της ύπαρξης ίσων δικαιωμάτων, της ενσυναίσθησης, της ισονομίας, της πολιτικής αγωγής, της συνείδησης, της κοινής στόχευσης, της αλληλεγγύης,  της αλληλεξάρτησης, της συνέργιας, της ευγένειας και της ηθικής πρέπει απαραίτητα να καλλιεργούνται σε όλα τα στάδια της ενηλικίωσης αλλά και να υπενθυμίζονται στη συνέχεια.

Όλα τα προηγούμενα είναι εκείνα που σκιαγραφούν μια ξεχωριστή προσωπικότητα που έμαθε να λειτουργεί σε συνεργασία και όχι αγνοώντας τους συνανθρώπους της.

Συγχρόνως το παιδευμένο άτομο, μέσω της κριτικής ικανότητας που έχει αποκτήσει, είναι σε θέση να αντιληφθεί, να προβλέψει, να αποφύγει, να βελτιώσει ή και να μεταβάλλει καταστάσεις που ενδεχομένως θα ήταν αντίθετες με την ομαλή  ροή της κοινωνικής ζωής.

Η προηγούμενη αναφορά θεωρούμε ότι είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί δίνει την δυνατότητα σε ενέργειες  του σήμερα να βελτιώνουν την ποιότητα του αύριο.

Για παράδειγμα, αρκετοί είναι εκείνοι που στο ερώτημα αν τους εμπνέει η σημερινή μορφή της κοινωνίας θα απαντήσουν αβίαστα «όχι». Η ίδια αρνητική απάντηση θα υπάρξει και στην ερώτηση αν θεωρούν ότι η παιδεία, απόρροια της  «υγιούς» εκπαίδευσης, καλλιεργείται συστηματικά.

Ασφαλώς οι προηγούμενες ικανότητες που σου προσφέρει η εκπαίδευση είναι εκείνες που θα λειτουργήσουν προς την κατεύθυνση της μη αποδοχής και στη συνέχεια της αλλαγής των προβληματικών καταστάσεων που ενδεχομένως εμφανίζονται με την μετεξέλιξη της κοινωνίας ή και άλλων δυσλειτουργιών που προέρχονται από τη φθορά του χρόνου που εμφανίζεται στην  εκάστοτε εξουσία που επηρεάζει με τις αποφάσεις της τον τρόπο λειτουργίας της κοινωνίας..

Εκπαίδευση και το αύριο

Το καλύτερο αύριο (Η συμμετοχή του καθηγητή στο παρακάτω της ζωής των άλλων) που οι περισσότεροι οραματιζόμαστε θα πρέπει να το «αναζητήσουμε» μέσα από τις θετικές εφαρμογές της νέας γνώσης που εμφανίζεται σαν απόρροια της σωστά σχεδιασμένης εκπαίδευσης των ανθρώπων.

Από το επίπεδο της εκπαίδευσης εξαρτάται επίσης  αν ο έλεγχος του ασταμάτητου ρυθμού βελτίωσης της τεχνολογίας θα λειτουργήσει υπέρ ή κατά του συνόλου. Και βέβαια δεν αναφερόμαστε (όπως ήδη έχουμε τονίσει) στην επιστημονική και μόνο γνώση – κατάρτιση που για παράδειγμα οδήγησε στη δημιουργία της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά στην απαραίτητη ύπαρξη της ανθρώπινης εκπαίδευσης – παιδείας η οποία με κατηγορηματικό και ιδιαίτερα αυστηρό τρόπο θα απαγορεύσει την πιθανότητα απώλειας ελέγχου πάνω στο τεχνητό δημιούργημα του ανθρώπου.

Τελικά εκπαίδευση είναι όλα εκείνα που επιτρέπουν στον άνθρωπο να αντιληφθεί το πόσο σημαντικός είναι για τον εαυτό του αλλά και για το σύνολο όταν λειτουργεί ευρισκόμενος στην ίδια μεριά με αυτό και όχι απέναντί του. Είναι εκείνη η δύναμη που αναδύεται μέσα από την κοινωνία για να την ελέγχει από τάσεις που ενδεχομένως τείνουν  να την απομακρύνουν από την βασική της επιδίωξη που είναι η επίτευξη του γενικού καλού. Είναι η συστηματική μελέτη του σημερινού χάρτη ώστε η πλεύση στα μελλοντικά αχαρτογράφητα νερά να χαρακτηρίζεται από τη μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια. Είναι η αναγνώριση του πόσο απίστευτα λίγος και ανεπαρκής είσαι όταν δεν σέβεσαι το «προνόμιο» της ομαδικής συμβίωσης. Είναι τέλος η υποχρέωση που αναλαμβάνεις να αφήσεις στα χέρια της επόμενης γενιάς τη βελτιωμένη μορφή αυτού που σου εμπιστεύτηκε και σου παρέδωσε η προηγούμενη.

Το διαχρονικό ερώτημα βέβαια είναι αν πράγματι ενδιαφερόμαστε σαν κοινωνία για την «ταυτότητα» της εκπαίδευσης έτσι όπως εμείς την καταλαβαίνουμε.

Η απάντηση μοιάζει απλή αρκεί πρώτα να έχουμε αναλύσει αλλά και καταλήξει στο αν η κοινωνία «αναζητεί» σκεπτόμενους πολίτες που θα την οδηγήσουν στο καλύτερο αύριο ή αν «χρειάζεται» πολίτες εργαλεία ικανά να επιτελούν το έργο που ερήμην τους έχει αποφασίσει.

Αν το πρώτο από τα προηγούμενα δυο σενάρια συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες τότε η αναγκαιότητα (ουσιαστικού και όχι τυπικού) προσδιορισμού του έργου της εκπαίδευσης δεν μπορεί να είναι διαφορετική από αυτή που περιγράφουμε - δηλαδή στην ύπαρξη δυναμικής στην ελεύθερη σκέψη του ανθρώπου. Αυτή η ελεύθερη σκέψη (μεταξύ άλλων) θα περιορίσει ή και απαγορεύσει την πιθανότητα μελλοντικής εμφάνισης μορφής κοινωνίας που θα «απαιτεί» από τον άνθρωπο τον μετασχηματισμό του σε προγραμματισμένο φερέφωνο των όποιων επιλογών της.

Στην περίπτωση  όμως που η «λογική» της κοινωνίας συγκλίνει προς το δεύτερο (ατυχές) σενάριο, έρχεται πάλι η εκπαίδευση  - σαν το μοναδικό αποτελεσματικό μέσο - για να εκτρέψει την κοινωνία από την καταστροφική πορεία που έχει χαράξει. Βέβαια σε αυτό το ενδεχόμενο χρειάζεται η προσωπική υπέρβαση του καθενός για να αντιληφθεί το «παιχνίδι» της χειραγώγησης του πνεύματος και να λειτουργήσει αρχικά μεμονωμένα και στη συνέχεια (το περισσότερο δυνατό) ομαδικά ώστε μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες να αντιδράσει διεκδικώντας την ποιότητα της εκπαίδευσης που οραματίζεται.

Ψυχολόγος στα σχολεία. Η παρουσία είναι από μόνη της αρκετή;

Αν έχεις βρεθεί από τη θέση του καθηγητή σε αίθουσες διδασκαλίας μόνο από «τύχη» δεν βρέθηκες μπροστά σε συμπεριφορές που δύσκολα μπορούσες να διαχειριστείς. Και αναφερόμενοι σε συμπεριφορές καθόλου απαραίτητα δεν αναφερόμαστε μόνο σε αυτές που ονομάζονται παραβατικές. Με πολύ μεγαλύτερη συχνότητα ήρθες αντιμέτωπος με τον πόνο, την ανασφάλεια, την (υποτιθέμενη) αδυναμία, την αίσθηση υπερεκτίμησης ή υποτίμησης και βέβαια με  λανθασμένες συγκρίσεις . Έχοντας βιωματικά συναντήσει αυτές τις περιπτώσεις δύσκολα θα διαφωνήσεις με την χρησιμότητα της παρουσίας ψυχολόγου στο σχολικό περιβάλλον.

Αναζητώντας τα γιατί

Πριν λίγες μέρες (στις 10 Οκτωβρίου) ήταν η ημέρα της ψυχικής υγείας. Ένα «κομμάτι» της υγείας μας τραυματισμένο εδώ και καιρό και ατυχώς με την ιδιότητα του «μεταφερόμενου» στους κοντινά ευρισκόμενους.

Πολλοί θα επικαλεσθούν (και όχι άδικα) την μεγάλη αλλαγή της κοινωνίας που ήρθε σαν αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης, της τεράστιας ανάπτυξης της τεχνολογίας, της ολοένα και μεγαλύτερης υποκατάστασης του ανθρώπου από τις μηχανές, της διαφοροποίησης των ανθρώπινων σχέσεων, της επιθετικής και συνάμα «καθοδηγητικής» δύναμης των ΜΜΕ, ακόμα και της εδώ και μια 10ετία οικονομικής κρίσης.

Χωρίς διάθεση να αμφισβητήσουμε την (εμφανιζόμενη) ως πραγματικότητα θα θέλαμε αποφεύγοντας μια στρουθοκαμηλική λογική να μην αγνοήσουμε το δικό μας βαθμό συμμετοχής στην  υιοθέτηση και αποδοχή των νέων δεδομένων αλλά ταυτόχρονα και την «επιμονή» του περιβάλλοντος στην «άνευ διαπραγμάτευσης» παγίωσής τους.

Ένα μάθημα που δεν υπάρχει

Το σχολείο εδώ και χρόνια αποφεύγει την κάποτε αναγκαστική και αυταρχική μεταφορά γνώσεων σχετικών με αυτό που λέγεται «εκπαίδευση για την μελλοντική θωράκιση της πορείας του νέου».

Είναι εντελώς διαφορετική η προετοιμασία για την εισαγωγή στα ΑΕΙ από την αντίστοιχη προετοιμασία που θα σε κάνει «ικανό» να αντιλαμβάνεσαι, να αξιολογείς, να κρίνεις και να αποφασίζεις για το πως θα «υπάρχεις» διατηρώντας την ψυχική σου υγεία σε ένα περιβάλλον που κατά κανόνα δεν φημίζεται για την «ανοχή» του στην αντίθετη με τα δικά του θέλω έκφραση.

Αυτό το ανύπαρκτο (στο σήμερα) μάθημα που οραματιζόμαστε θα μπορούσε κάποιος να το ονομάσει «προσωπική αντίληψη». Σκοπός του θα ήταν το πως θα πετύχει ο νέος να είναι αρεστός στον εαυτό του σεβόμενος τους τρίτους χωρίς να «αφομοιώνεται» από αυτούς.

Ο οραματισμός μας οδηγεί σε μια πορεία αρχικά «πραγματικής αναγνώρισης» του περιβάλλοντος και στη συνέχεια μιας «προσωπικής επιλογής» για το μονοπάτι που θα ακολουθήσεις.

Ασφαλώς το να «αγνοείς» την καθοδηγούμενη πληροφόρηση για το πώς ερμηνεύεται σήμερα η «ωραία ζωή» είναι πράγματι δύσκολο. Για αυτό ακριβώς θα θέλαμε να διδαχτούμε τον τρόπο που θα ανακαλύψουμε την για εμάς ωραία ζωή αποφεύγοντας τις copy paste λογικές που οδηγούν στην ομαδοποίηση των «θέλω» που αντιπροσωπεύουν στην πραγματικότητα τα θέλω άλλων.

Τη διαδικασία αυτή η σκέψη μας δεν  την αντιλαμβάνεται σαν ένα μάθημα με Α ώρες διδασκαλίας που θα «αναφέρεται» στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα. Αντίθετα την καταλαβαίνουμε σαν ένα διάλογο μεταξύ καθηγητών και μαθητή που θα πρέπει να αρχίσει από τα πρώτα χρόνια της σχολικής ζωής. Ασφαλώς για να το πετύχουμε χρειαζόμαστε μια διεπιστημονική προσέγγιση των θεμάτων που θα αναλυθούν.

Κλείνοντας

Ουδόλως αμφισβητούμε την θετική παρουσία του ψυχολόγου στο σχολείο. Θα είναι τα μάτια μιας ειδικότητας  που θα καθοδηγήσει το παιδί αλλά και εμάς τους καθηγητές στην σωστή αντιμετώπιση μιας κατάστασης που ενδεχομένως δεν είναι καν ορατή σε εμάς.

Θα θέλαμε βέβαια αυτή η παρουσία να έχει θεσμικά το ρόλο που πρέπει και όχι αυτό που ατυχώς μέχρι στιγμής έχουμε δει.

Θα επιμέναμε όμως ότι η μεγάλη χρησιμότητα της συγκεκριμένης ειδικότητας δεν βρίσκεται στο να αντιμετωπίζει «καταστάσεις» που έχουμε εμείς (η ατμόσφαιρα) δημιουργήσει.

Η στόχευση για εμάς θα έπρεπε να βρίσκεται στο πως θα σταματήσουμε την δημιουργία « καταστάσεων». ..

Πανελλαδικές εξετάσεις. Παρατηρήσεις για τη χρονιά που τελείωσε και σκέψεις για την επόμενη.

Ξεκίνησε η καλοκαιρινή προετοιμασία των μαθητών που θα συμμετάσχουν  στις πανελλαδικές εξετάσεις της επόμενης περιόδου (2019-20) με πολλές αλλαγές στην ύλη οι οποίες αλλαγές,  ως συνήθως στη χώρα μας, είναι της τελευταίας στιγμής!

Αυτές οι (στο παρά πέντε) διαφοροποιήσεις ασφαλώς δεν εξυπηρετούν τους μαθητές,  τους γονείς ή τους καθηγητές. Ο βασικός λόγος σχετίζεται με το γεγονός ότι θα πρέπει να γίνει ένας «νέος» προγραμματισμός προσπάθειας, κόστους και ανάλυσης της ύλης αντίστοιχα από την κάθε μια από τις προηγούμενες ομάδες.

Και βέβαια ο σωστός προγραμματισμός θέλει χρόνο, όχι μόνο για να σχεδιαστεί, αλλά  και για  να ελεγχθεί.

Ας ελπίσουμε ότι όλοι που συμμετέχουν στην εν λόγω διαδικασία θα καταβάλουν την κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε το αποτέλεσμα να είναι ικανοποιητικό  - κυρίως για τα παιδιά.

Τι μας έμεινε από την προηγούμενη χρονιά

Χωρίς να παραγνωρίζουμε τα αντιφατικά μηνύματα του ευρύτερου περιβάλλοντος προς τους νέους, τα επιφανειακής ποιότητας προωθούμενα πρότυπα και τις copy paste λογικές – συμπεριφορές, η χρονιά που πέρασε μας άφησε με τις παρακάτω διαπιστώσεις.

Δεν μας άρεσε η διαφωνία (για τη διαφωνία) μεταξύ συναδέλφων, η προσπάθεια «επίδειξης» γνώσεων, η κατάθεση «απόψεων» που δεν στηρίζονται σε επιστημονικά κριτήρια,  αλλά ούτε και η επιλεκτική (ανάλογα με τις πρόσκαιρες ανάγκες) μνήμη.

Θα πρέπει αρχικά, εμείς οι καθηγητές, να συνειδητοποιήσουμε ποιο ακριβώς είναι το έργο μας - κάτι που στη δική μας περίπτωση είναι αρκετά διαφορετικό της έννοιας του  επαγγέλματος. Εμείς, ασκώντας το επάγγελμα μας, συμμετέχουμε στο (παρακάτω της ζωής των άλλων) και αυτό (παρότι ακούγεται ρομαντικό) πρέπει να μας ευαισθητοποιήσει αρκετά.

Θα συγχαρούμε εκείνους τους γονείς που μέσα σε μια ακόμα χρονιά οικονομικής (και όχι μόνο) κρίσης, προσέφεραν αυτό που μπορούσαν σε επίπεδο υλικής αλλά κυρίως συναισθηματικής βοήθειας. Και αυτό το «κράμα» συμμετοχής στην προσπάθεια των παιδιών δεν είναι εύκολο να διατηρήσει τις απαραίτητες δοσολογίες - ισορροπίες ώστε να μη θεωρηθεί δεδομένο ή μια αυστηρή υποχρέωση των γονιών.

Θα διαφωνήσουμε με την επιθετική ή την αγχωτική παρουσία μια και αυτή συνήθως δημιουργεί τύψεις στο παιδί σε περίπτωση όχι ικανοποιητικού τελικού αποτελέσματος. Και ασφαλώς ο στόχος δεν είναι να ενοχοποιήσουμε τους νέους αλλά να ενεργοποιήσουμε το δυναμικό τους, χωρίς παράλληλα τον εφησυχασμό τους.

Σχετικά με τα παιδιά, δηλαδή τους βασικούς πρωταγωνιστές, δεν μας ευχαριστεί το γεγονός ότι (αν και το μεγάλο μερίδιο ευθύνης ανήκει όχι στα ίδια) η καταβολή προσωπικής προσπάθειας διαχρονικά μειώνεται. Ασφαλώς υπάρχουν πολλά στοιχεία του περιβάλλοντος που προωθούν αυτή τη «νέα» λογική προωθώντας ταυτόχρονα «εύκολες» ή και καθόλου λύσεις.

Για επίλογο

Είμαστε εμείς (γονείς και καθηγητές) που πρέπει να «ξεκαθαρίσουμε» στους νέους το πραγματικό από το ουτοπικό, το δύσκολο από το ανέφικτο, την ελπίδα από την παράδοση, την καταβολή προσπάθειας από τον εφησυχασμό.

Είμαστε εμείς που πρέπει να κάνουμε (μέσα από την συμπεριφορά μας) την «υπέρβαση» της μη αποδοχής αδιέξοδων. Καθόλου εύκολο, αλλά σε εμάς ανήκει αυτός ο ρόλος.

ΑΟΘ. Πανελλαδικές εξετάσεις Ιουνίου 2019. Σχολιασμός θεμάτων.

Αρχικά και πριν το καταθέσουμε τις απόψεις μας για τα φετινά θέματα θεωρούμε απαραίτητο - κάποτε, όχι σε μακρινή στιγμή – να αποφασίσουμε ποια γενική γραμμή ακολουθούμε στο χώρο της παιδείας αναφορικά με το επίπεδο των εξετάσεων που οδηγούν στα ΑΕΙ.

Ποιο συγκεκριμένα θα πρέπει να γίνει ξεκάθαρο αν μας ενδιαφέρει η ανάπτυξη κριτικής σκέψης από τους υποψήφιους φοιτητές ή η δυνατότητά τους στην επιφανειακή αφομοίωση εννοιών.

Η δική μας θέση (ασφαλώς) υποστηρίζει την πρώτη άποψη (Μεταφορά ουσιαστικής γνώσης) δεδομένου ότι είμαστε θιασώτες του «αποφασίζω τι θα ακολουθήσω» και όχι του «ακολουθώ χωρίς κάποιο γιατί».

Σχολιασμός θεμάτων Ιουνίου 2019

ΘΕΜΑ Α

Θεωρούμε προς την σωστή κατεύθυνση την ύπαρξη ερωτημάτων όπως το Α3. Σωστά διατυπωμένο ερώτημα που «φωτογραφίζει» την σταθερότητα της συνολικής δαπάνης των καταναλωτών χωρίς να το αναφέρει με τον συνηθισμένο άμεσο τρόπο.

ΘΕΜΑ Β

Ένα κλασικό θέμα ανάπτυξης που δεν θεωρούμε ότι χρήζει κάποιου ιδιαίτερου σχολιασμού.

ΘΕΜΑ Γ

Μια ενδιαφέρουσα άσκηση (όχι απαραίτητα του 1ου ή 3ου κεφαλαίου..) βατή για εκείνον ο οποίος γνωρίζει και ακολουθεί την συγκεκριμένη μεθοδολογία της ζήτησης. Δεν πιστεύουμε ότι ο υποψήφιος που είχε αντιληφθεί την χρησιμότητα των διαγραμμάτων στη διαδικασία επίλυσης της άσκησης (όχι αφού την έχει ήδη λύσει) θα αντιμετώπιζε κάποιο (σοβαρό) πρόβλημα.

ΘΕΜΑ Δ

Επίσης μια κλασική άσκηση που ξεκινώντας με στοιχεία του 3 κεφαλαίου μας οδηγούσε στην ισορροπία της αγοράς. Θα αναφερθούμε στο ερώτημα Δ2 το οποίο «ζητούσε» από τον εξεταζόμενο να έχει «αντιληφθεί» όχι «απομνημονεύσει» το ότι για την επιχείρηση το κόστος: α) αφορά τις δαπάνες για αμοιβή των ΣΠ που απασχολεί και β) ισούται με το γινόμενο της ποσότητας του ΣΠ επί την αμοιβή / μονάδα του.

Επίλογος

Θεωρούμε προς την σωστή κατεύθυνση την ύπαρξη ερωτημάτων σαν αυτά που προηγουμένως σχολιάσαμε. Θα θέλαμε όμως η ύπαρξη ερωτημάτων ανάλογης (μη παπαγαλίστικης) λογικής να εδραιωθεί στις πανελλαδικές εξετάσεις του μαθήματος.

Κάποιοι θα μας κατηγορήσουν ότι έτσι θα δυσκολέψουμε την προσπάθεια των παιδιών. Εμείς θεωρούμε ότι με αυτό τον τρόπο θα ενεργοποιήσουμε σε μεγαλύτερο βαθμό την κριτική ικανότητα η οποία στη συνέχεια θα διευκολύνει την λήψη σωστών αποφάσεων.

Τα συγχαρητήριά μας στους μαθητές που μέσα σε ένα περιβάλλον που δεν «διακρίνεται» για την σταθερότητά του προσπάθησαν και πέτυχαν το καλύτερο!

Πανελλαδικές εξετάσεις. Μια από τις δοκιμασίες στη ζωή αλλά όχι και η ίδια η ζωή μας.

Έμειναν λίγες μόλις μέρες για να αρχίσουν οι πανελλαδικές εξετάσεις και η αγωνία παιδιών, γονιών και καθηγητών «κοκκινίζει»..

Προσπαθείς να γράψεις κάτι πέραν των χιλιοειπωμένων περί ψυχραιμίας, να μην έχετε άγχος – λες και θέλουν πολλοί να έχουν άγχος,  ότι όλα θα πάνε καλά και η σκέψη σου μεταφέρεται στο «μετά» των δικών σου πανελλαδικών εξετάσεων. Σε εκείνα που η ζωή σου «γνώρισε» αργότερα!

Ξεκινώντας από το «όλα θα πάνε καλά» είμαστε της άποψης ότι το «καλά» σε αυτές τις περιπτώσεις σχετίζεται με το πόσο έχει προσπαθήσει κάποιος. Αυτό το καλά ή όχι, είναι ένας χαρακτηρισμός που δίνεται συγκριτικά με την ένταση - το βαθμό της προετοιμασίας .

Οι περισσότεροι από τους μαθητές που ξεκινούν τις πανελλαδικές, και ανεξάρτητα από τις «επιταγές» της ατμόσφαιρας, γνωρίζουν το πόσο πολύ ή όχι θέλουν να ονομαστούν φοιτητές. Η ένταση του θέλω τους έχει μεταφραστεί σε αντίστοιχη προσπάθεια. Το αναμενόμενο, και πιο συχνά εμφανιζόμενο, είναι το να εισπράττεις το ανάλογο. Επομένως το «όλα θα πάνε καλά» είναι κάτι διαφορετικό από άτομο σε άτομο.

Ένα δεύτερο σημείο σχετίζεται με το «γεγονός» ότι σε αυτή τη δοκιμασία δεν βρίσκεσαι μόνος σου. Έχεις παρέα άλλες 100.000 άτομα. Πάντα  - σε παρόμοιες δυσκολίες -  υπάρχει μια τάση να προσωποποιούμε την κατάσταση ξεχνώντας ότι στη θέση μας βρίσκονται και πολλοί άλλοι. Η συνειδητοποίηση ότι δεν είσαι ο μοναδικός εξεταζόμενος μειώνει τις αρνητικές προσωπικές σκέψεις.

Στη συνέχεια θα είναι προς τη σωστή κατεύθυνση να «κλείσεις» τα αυτιά σου σε ότι θα κυκλοφορήσει (ή ήδη κυκλοφορεί) αυτές τις μέρες σχετικά με τον αριθμό των θέσεων, την κατάργηση των ΤΕΙ, τα δύσκολα ή όχι θέματα και άλλα (ουκ ολίγα). Όλα τα προηγούμενα αφορούν την πλειοψηφία των εξεταζόμενων μαθητών οπότε η όποια συνέπεια θα αφορά το σύνολο και όχι μόνο εσένα. Αυτό μεταφράζεται ότι στην πραγματικότητα δεν θα διαφοροποιηθεί το αποτέλεσμα (μόνο) της δικής σου επίδοσης.

Λίγο πριν το πρώτο μάθημα βάλε κάτω τον εαυτό σου και θύμισέ του (με το ζόρι) ότι η υποεκτίμηση όπως και η υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων είναι  διαφορετικές προσεγγίσεις για το ίδιο λάθος - μια και στις δύο περιπτώσεις αφαιρούν πραγματική δύναμη.

Μια τελευταία αλήθεια είναι ότι στα 18 χρόνια οι περισσότεροι δεν μπορεί να ξέρουν αν τα σημερινό θέλω τους θα παραμένουν 20 ή 30 χρόνια μετά. Αυτό σημαίνει ότι μια πιθανή απόκλιση από τον τωρινό στόχο ενδεχομένως οδηγήσει στην προσέγγιση μιας πιο αληθινής σε βάθος χρόνου επιθυμίας σου.

 

Και βέβαια αγαπητέ υποψήφιε φοιτητή η ζωή σου δεν σταματά στα 18 σου χρόνια. Μόλις ξεκινάει!

Πόσο ελεύθερος είναι ο δάσκαλος να εμπνεύσει;

Αλήθεια πόσο τυχερούς θα μας ονομάζαμε αν - ειδικά στο μεγάλωμά μας – σφράγιζε την ατμόσφαιρά μας μια πηγή έμπνευσης. Μια ελκτική δύναμη που θα μας «οδηγούσε» στο να φανταστούμε ή και να δημιουργήσουμε ένα επίπεδο ζωής  που θα θέλαμε. Εκείνη η συμπεριφορά που θα μας «προσέφερε» κίνητρα υγιούς σκέψης. Ίσως να ήταν ένας δάσκαλος (όπως θα τον θέλαμε).

Ασφαλώς στην διαδικασία του ενηλικίωσης, της κοινωνικοποίησης και της διαμόρφωσης της προσωπικότητάς μας συμμετέχουν άτομα, καταστάσεις και πρότυπα που το καθένα προσπαθεί να ανταπεξέλθει στο «ρόλο» που θεσμικά ή όχι του έχει ανατεθεί.

Κάπου εκεί στα προηγούμενα στοιχεία του περιβάλλοντος βρίσκεται και ο δάσκαλος, ο καθηγητής ή όπως αλλιώς θέλετε να τον ονομάσετε.

Ο δάσκαλος

Το άτομο λοιπόν αυτό - διατηρώντας (επί του παρόντος..) την ανθρώπινη υπόστασή του – πήρε την κατάλληλη μόρφωση και κάποια στιγμή βρέθηκε απέναντι σε μια τάξη 20-25 διαφορετικών ατόμων που περίμεναν να τους μιλήσει! Και βέβαια δεν θα τους ενθουσίαζε η ιδέα να ακούσουν λόγια ενοχλητικά για τα «ακουστικά νεύρα» της ηλικίας τους.

Και τώρα αρχίζουν τα δύσκολα μια και τα ξεπροβάλλουν (ακάλεστα) τα παρακάτω ερωτήματα:

Πως βρίσκεις τον κοινό κώδικα επικοινωνίας; Αυστηρός ή όχι; Έχεις αποκλειστικά το ρόλο του πομπού ή και αυτόν του δέκτη; Είσαι σαφής; Μεταδοτικότητα έχεις ή την ξέχασες μαζί με τις γνώσεις σου; Κοιτάς στα μάτια όταν μιλάς; Παραδίδεις μάθημα για να το γράψεις μετά στο βιβλίο ύλης ή για να το θυμούνται τα παιδιά; Δίνεις κίνητρα για άνοιγμα της σκέψης και παραπάνω συζήτηση ή καλή είναι και η στείρα γνώση; Ενδιαφέρεσαι (ουσιαστικά) για αυτόν που (τις περισσότερες φορές χωρίς λόγια) σου ζητάει να το κάνεις (δείξεις); Ενθαρρύνεις και ενδυναμώνεις χωρίς να ωραιοποιείς;

Το περιβάλλον

Αυτός ο άνθρωπος (ο δάσκαλος) πρέπει πρώτα να «το έχει» και στη συνέχεια αφού βρει τις σωστές απαντήσεις στα προηγούμενα να τις εφαρμόσει στην πράξη.

Μάλιστα! Αλλά όχι τόσο εύκολα μια και «αναφύονται» και άλλα ερωτηματικά..

Για παράδειγμα, οι «οδηγίες» και τα «πρέπει» του περιβάλλοντος που κινείται ο δάσκαλος συνάδουν με τις (για τον ίδιο) σωστές απαντήσεις που έδωσε στην πρώτη ομάδα ερωτήσεων; Έχει την «ουσιαστική» ελευθερία δράσης ή αυτή καπελώνεται από διδακτικές μεθόδους (πρακτικές) που κυνηγούν συγκεκριμένους στόχους; Το περιβάλλον συμφωνεί (πράγματι) με τη μεταφορά υλικού για δημιουργία γνώσης ή προτιμάει την (εύκολη) μεταφορά της στείρας γνώσης; Έχουμε καταλάβει ότι συμμετέχουμε στο παρακάτω της ζωής των άλλων;

Τελειώνοντας

Οι περισσότεροι που κινούνται στο χώρο μεταφοράς της γνώσης μάλλον έχουν σαφή άποψη για τα προηγούμενα.

Και αυτή μοιάζει να είναι ότι ο δάσκαλος δεν «βοηθιέται» για να εμπνεύσει. Χάνεται μέσα σε τυποποιημένα κανάλια τυπικών ή άτυπων οδηγιών που οδηγούν (υποτίθεται) στο καλύτερο αύριο. Τον παρασύρουν σε ένα «στεγνό» μάθημα που βέβαια αυτή η μορφή του δεν μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για το παρακάτω.

Μένει η «προσωπικότητα» του δασκάλου για να ξεπεράσει (στο βαθμό που μπορεί) τις προηγούμενες στρεβλώσεις. Το έντονο όμως χαρακτηριστικό της προσωπικότητας σπανίζει ολοένα και περισσότερο..

Η μάχη του «γεια σας» με το «γεια σου».

Στο μεγάλωμά μας οι περισσότεροι «εκπαιδευτήκαμε» στη χρήση  του πληθυντικού αριθμού όταν μιλάγαμε με μεγαλύτερους ηλικιακά από εμάς. Ήταν ένας κανόνας συμπεριφοράς  που «δήλωνε» σεβασμό και εκτίμηση. Μια αποδοχή «διαφοράς».

Δεν ξέρω πόσο συνειδητά χρησιμοποιούσαμε  το γεια σας αντί του γεια σου.  Ίσως ήταν μια εντολή που «εκτελούσαμε» χωρίς πολύ ανάλυση, αλλά και χωρίς προηγούμενα να ζητήσουμε τη συμφωνία του μέσα μας.

Το ψάξιμο

Μέσα στο πέρασμα των ετών προβληματίζεσαι για το ποια από τα ακούσματα του χθες θα υιοθετήσεις και ποια θα απορρίψεις στη δική σου ζωή. Είναι το απαραίτητο «φιλτράρισμα» ώστε να ορίσεις την ταυτότητά σου, να γνωστοποιήσεις την προσωπικότητά σου, αλλά ταυτόχρονα να αναλάβεις και την ευθύνη των όποιων επιλογών σου. Είναι ένα από τα συνθετικά της ωρίμανσης.

Κάποιοι επιλέγουν την αντίδραση για την αντίδραση. Κάτι τέτοιο μοιάζει με διαδικασία που στερείται το «γιατί». Μια οριζόντια κίνηση που καταργεί ρόλους και πάσης φύσεως διαφορές.

Αναφερόμενοι στο θέμα μας η υιοθέτηση αυτού του μοντέλου ενδεχομένως να οδηγήσει σε μια καθολική  κατάργηση της χρήσης του πληθυντικού αριθμού.

Μια άλλη πληθυσμιακή ομάδα ψάχνεται περισσότερο. Ακούει, αναλύει, προσαρμόζει, διαμορφώνει άποψη και την αιτιολογεί όχι με ένα «ξερό» διότι.

Είναι εκείνα τα άτομα που κάποια στιγμή στη ζωή τους αποφασίζουν να «απορρίψουν» τον τύπο και να «ακολουθήσουν» την ουσία αφού την έψαξαν πρώτα.

Κάποια στιγμή λοιπόν αναρωτήθηκαν αφενός για το αν η εκτίμηση και ο σεβασμός «φαίνονται» αποκλειστικά και μόνο μέσα από το «πως είστε» και αφετέρου για το αν «εκ προοιμίου» ο όποιος μεγαλύτερος αξίζει της εκτίμησης

Αναζητώντας την απάντηση στο πρώτο ερώτημα σύντομα κατέληξαν στο ότι ο σεβασμός και η εκτίμηση μπορούν να εμφανιστούν μέσα από το «ύφος» μιας συζήτησης, ενός μηνύματος, από τη γενικότερη παρουσία ή κατά τη διάρκεια ενός καφέ, χωρίς ο πληθυντικός αριθμός να «συνοδεύει» απαραίτητα τις προηγούμενες μορφές επικοινωνίας.

Πρόσθετα διαπίστωσαν ότι το «εσείς» αντί του «εσύ» διατηρούσε τις «αποστάσεις» μεταξύ των συνομιλητών και δεν ήταν πάντα αυτό που ήθελαν.

Η απάντηση του δεύτερου ερωτήματος τους πήρε ακόμα λιγότερο χρόνο μια και άκοπα και χωρίς καμία αμφιβολία αναγνώρισαν ότι η εκτίμηση δεν αναγράφεται στην ταυτότητα στη θέση της ημερομηνίας γέννησης, αλλά κατακτάται και εμφανίζεται μέσα από την προσωπικότητα.

Η κατάληξη των σκέψεών μας

Δεν είμαστε οπαδοί της ευκολίας που σου προσφέρει η «γενίκευση» που βρίσκεται στην οριζόντια λογική της συμπεριφοράς. Επομένως η υιοθέτηση κοινού τρόπου επικοινωνίας με όλα τα άτομα δεν μας βρίσκει σύμφωνους.

Θα μιλήσουμε ασφαλώς στον πληθυντικό αριθμό με ένα άτομο που είμαστε μακριά (από πολλές απόψεις) και δεν μπορούμε ή δεν θέλουμε να μειώσουμε την απόσταση.

Όμως η εκτίμηση, ο σεβασμός και η αγάπη μας δεν θα «παγιδευτεί» στο γεια σας. Θα εμφανιστεί στο γεια σου.

Εκπαίδευση και κοινωνική συμβίωση

Στο άκουσμα της λέξης εκπαίδευση η πρώτη σκέψη μεταφέρεται στις διάφορες βαθμίδες του σχολικού - πανεπιστημιακού περιβάλλοντος όπου η διδασκαλία διαφόρων γνωστικών αντικειμένων στους νέους αποτελεί το αντικείμενο της προσφερόμενης υπηρεσίας

Αν και σε επόμενο άρθρο θα αναφερθούμε συγκεκριμένα στις παθογένειες, στα αδύνατα σημεία αλλά και σε προτάσεις βελτίωσης του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος θεωρούμε απαραίτητο να τονίσουμε ότι όταν αναφερόμαστε στην εκπαίδευση δεν εννοούμε μόνο εκείνη τη διαδικασία που σχετίζεται με τη διδασκαλία μαθημάτων που οδηγούν στην γενική μόρφωση και αργότερα σε συγκεκριμένο επιστημονικό τομέα.

Διδάσκοντας τι σημαίνει κοινωνική συμβίωση

Τα άτομα - μέλη της κοινωνίας - χρειάζεται να διδαχθούν συμπεριφορές και τρόπους «κατάλληλης» παρουσίας που να συνάδουν με την έννοια της ομαδικής συμβίωσης. Και βέβαια στις οργανωμένες κοινωνίες ανθρώπων δεν μπορούμε να αποδεχτούμε την «προσωπική» αντίληψη για την πορεία ζωής  να λειτουργεί σε βάρος του συνόλου.

Ασφαλώς είναι αναφαίρετο δικαίωμα του καθενός η επιλογή του τρόπου ζωής ταυτόχρονα όμως αποτελεί και ανειλημμένη υποχρέωσή του, οι όποιες επιλογές του, να μην καταργούν τα δικαιώματα που αναφύονται μέσα από την ομαδική συμβίωση.

Στο σημείο αυτό γίνεται ορατή η αναγκαιότητα της διδασκαλίας εκείνων των συμπεριφορών οι οποίες δεν θίγουν την λειτουργία και συνοχή του κοινωνικού ιστού προς χάριν του εγώ.

Η παραπάνω προσέγγιση προσδίδει στην εκπαίδευση μια διάσταση που περιλαμβάνει «πρόσθετα» πεδία πέραν της διδασκαλίας των κλασικών μαθημάτων Και βέβαια σε μια περισσότερο ακριβή διατύπωση δεν θα έπρεπε να αναφερόμαστε σε «πρόσθετα» πεδία αλλά σε συμπληρωματικά, αυτονόητα και ατυχώς ξεχασμένα ή εσκεμμένως εγκαταλελειμμένα.

Είναι γνωστό ότι τυπικοί και άτυποι κανόνες χαρακτηρίζουν αλλά και καθοδηγούν την λειτουργία μιας δημοκρατικά οργανωμένης κοινωνίας η οποία αποτελείται από ομάδες  που λειτουργούν σαν αλληλοεπηρεαζόμενα υποσυστήματα.

Ασφαλώς οι παραπάνω επιμέρους ομάδες (υποσυστήματα) λειτουργούν και πλαισιώνονται από  κανόνες, μεθόδους και διαδικασίες που δεν είναι δυνατόν να αγνοούνται ή να μην εφαρμόζονται από όλα τα μέλη.

Είναι λοιπόν εύλογο ότι «κάποιος» πρέπει να περάσει στα μέλη τη συνείδηση της ομάδος που προσπαθεί για την επίτευξη κοινών στόχων.

Περιγράφουμε λοιπόν μια ευρύτερη ανάγκη που χρειάζεται να καλυφθεί. Αυτή της εκπαίδευσης πολιτών, δηλαδή ατόμων που προετοιμάζονται για μια συνειδητοποιημένη, ενεργή  αλλά και υπεύθυνη κοινωνική ζωή.

Για επίλογο

Ατυχώς, τα καθημερινά «βιώματα» των περισσοτέρων δεν βεβαιώνουν ότι διδασκαλία κανόνων κοινωνικής (ομαδικής) συμπεριφοράς συντελείται στους χώρους μεταφοράς της γνώσης.

Κλείνουμε τις σκέψεις μας με μια ευχή « Η λέξη αυτονόητα να αποκτήσει πάλι την χαμένη της έννοια».

Εκπαίδευση - Πως εμείς «καταλαβαίνουμε» την έννοιά της.

Η εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας προϋποθέτει από τα μέλη της – μεταξύ άλλων - την αποδοχή αλλά και εφαρμογή «κανόνων» ατομικής και ομαδικής συμπεριφοράς απαραίτητων για να χαρακτηριστεί σαν οργανωμένη.

Ασφαλώς όμως δεν γεννιόμαστε με τη γνώση αυτού του πλέγματος τυπικών και άτυπων κανόνων «ομαδικής» συμβίωσης. Είναι τα στοιχεία του εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντος μέσα στα οποία μεγαλώνουμε και αναπτυσσόμαστε σαν προσωπικότητες τα οποία έχουν αναλάβει το καθήκον ή και την υποχρέωση να μας μεταφέρουν με τον κατάλληλο τρόπο αυτά τα απαραίτητα χαρακτηριστικά της πολιτισμένης ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Η στόχευση αυτής της διαδικασίας είναι διττή. Αφενός αποσκοπεί στην προσωπική ανάπτυξη του ατόμου, και αφετέρου στην απόκτηση εκείνων των ικανοτήτων που προαπαιτούνται για  να ονομαστεί το άτομο υγιές μέλος της κοινωνίας.

Υπάρχει μια λέξη που η πραγματική της έννοια περιλαμβάνει όλες εκείνες τις ενέργειες που θα προσφέρουν αυτά τα απαραίτητα εφόδια στον άνθρωπο που ονομάζεται πολιτισμένος και ο οποίος θα είναι εκείνος που θα διαιωνίσει το ανθρώπινο είδος με την προοπτική του καλύτερου αύριο. Αυτή η λέξη ονομάζεται εκπαίδευση.

Τι είναι εκπαίδευση;

Προσπαθώντας να προσεγγίσουμε όχι τόσο τον επιστημονικό ορισμό της όσο την μορφή με την οποία παρουσιάζεται καθημερινά στη ζωή μας θα χαρακτηρίζαμε την εκπαίδευση σαν μια πολυπαραγοντική διαδικασία μεταφοράς γνώσης ή εφοδίων για την κατάκτησή της από τα άτομα που την κατέχουν σε εκείνα  που έχουν την διάθεση ή και απαιτείται (τουλάχιστον σε κάποιο επίπεδο) να την αποκτήσουν.

Ανεξάρτητα από το πεδίο εφαρμογής της θεωρούμε  απαραίτητο να καταστήσουμε σαφές ότι εκπαίδευση δεν σημαίνει μεταφορά στείρας γνώσης η οποία ενσωματώνεται με κάποιο τρόπο στη διαμόρφωση της ανθρώπινης προσωπικότητας.

Μια τέτοια διαδικασία εμφύτευσης της πληροφορίας δημιουργεί Την αυτοπαγίδευση της περίπου γνώσης ή θα ήταν χρήσιμη περισσότερο σε ένα είδος robot παρά στο σκεπτόμενο ανθρώπινο ον.

Η εκπαίδευση κατά την δική μας άποψη δεν είναι μια στατική διαδικασία για την παροχή συγκεκριμένου «όγκου» γνώσης και με συγκεκριμένο χρόνο περάτωσης. Ακριβώς αντίθετα, εμπεριέχει (ποσοτική και ποιοτική) δυναμική με τον παράλληλο εφοδιασμό των μελών της κοινωνίας με εκείνα τα στοιχεία που θα οδηγούν την εκάστοτε μορφή του κόσμου να βελτιώνεται μέσα στο χρόνο.

Που πρέπει να στοχεύει η εκπαίδευση

Σύμφωνα με την παραπάνω οπτική η εκπαίδευση πρέπει να είναι η διαδικασία του διδάσκομαι πως να μαθαίνω, να αναλύω, να συμπεραίνω και να κρίνω με αποτέλεσμα την βελτίωση της γνώσης προς όφελος του ατόμου και της ομάδος.

Η εκπαίδευση λοιπόν πρέπει να αποσκοπεί στην ανακάλυψη - κατάκτηση της  γνώσης από τα άτομα τα οποία έχουν προηγουμένως αφενός χαρτογραφήσει και αφετέρου διδαχτεί εκείνα τα «μονοπάτια» που θα οδηγήσουν στην εν λόγω επιδίωξη.

Ασφαλώς  η παραπάνω διαδικασία που περιγράφουμε είναι πολύ περισσότερο «επίπονη σε σχέση με το να συντάξουμε ένα «δεκάλογο» οδηγιών προς ναυτιλλομένους απαιτώντας τον παπαγαλισμό του από τη νέα γενιά (Τι πρέπει να μεταφέρουμε στους νέους; Έτοιμη γνώση ή εργαλεία σκέψης για την κατάκτησή της;).

Μια τέτοια καθ΄υπαγόρευση μεταφορά δεν επιτρέπει την «αμφίδρομη» επικοινωνία σκέψης μεταξύ πομπού και δέκτη με αποτέλεσμα η πιθανή υιοθέτησή της να μετατρέπει τον δέκτη σε ένα παθητικό παραλήπτη αταξινόμητων πληροφοριών στερώντας του την δυνατότητα κατανόησης  και επομένως αξιόλογης κρίσης