Εκπαίδευση και κοινωνική συμβίωση

Στο άκουσμα της λέξης εκπαίδευση η πρώτη σκέψη μεταφέρεται στις διάφορες βαθμίδες του σχολικού - πανεπιστημιακού περιβάλλοντος όπου η διδασκαλία διαφόρων γνωστικών αντικειμένων στους νέους αποτελεί το αντικείμενο της προσφερόμενης υπηρεσίας

Αν και σε επόμενο άρθρο θα αναφερθούμε συγκεκριμένα στις παθογένειες, στα αδύνατα σημεία αλλά και σε προτάσεις βελτίωσης του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος θεωρούμε απαραίτητο να τονίσουμε ότι όταν αναφερόμαστε στην εκπαίδευση δεν εννοούμε μόνο εκείνη τη διαδικασία που σχετίζεται με τη διδασκαλία μαθημάτων που οδηγούν στην γενική μόρφωση και αργότερα σε συγκεκριμένο επιστημονικό τομέα.

Διδάσκοντας τι σημαίνει κοινωνική συμβίωση

Τα άτομα - μέλη της κοινωνίας - χρειάζεται να διδαχθούν συμπεριφορές και τρόπους «κατάλληλης» παρουσίας που να συνάδουν με την έννοια της ομαδικής συμβίωσης. Και βέβαια στις οργανωμένες κοινωνίες ανθρώπων δεν μπορούμε να αποδεχτούμε την «προσωπική» αντίληψη για την πορεία ζωής  να λειτουργεί σε βάρος του συνόλου.

Ασφαλώς είναι αναφαίρετο δικαίωμα του καθενός η επιλογή του τρόπου ζωής ταυτόχρονα όμως αποτελεί και ανειλημμένη υποχρέωσή του, οι όποιες επιλογές του, να μην καταργούν τα δικαιώματα που αναφύονται μέσα από την ομαδική συμβίωση.

Στο σημείο αυτό γίνεται ορατή η αναγκαιότητα της διδασκαλίας εκείνων των συμπεριφορών οι οποίες δεν θίγουν την λειτουργία και συνοχή του κοινωνικού ιστού προς χάριν του εγώ.

Η παραπάνω προσέγγιση προσδίδει στην εκπαίδευση μια διάσταση που περιλαμβάνει «πρόσθετα» πεδία πέραν της διδασκαλίας των κλασικών μαθημάτων Και βέβαια σε μια περισσότερο ακριβή διατύπωση δεν θα έπρεπε να αναφερόμαστε σε «πρόσθετα» πεδία αλλά σε συμπληρωματικά, αυτονόητα και ατυχώς ξεχασμένα ή εσκεμμένως εγκαταλελειμμένα.

Είναι γνωστό ότι τυπικοί και άτυποι κανόνες χαρακτηρίζουν αλλά και καθοδηγούν την λειτουργία μιας δημοκρατικά οργανωμένης κοινωνίας η οποία αποτελείται από ομάδες  που λειτουργούν σαν αλληλοεπηρεαζόμενα υποσυστήματα.

Ασφαλώς οι παραπάνω επιμέρους ομάδες (υποσυστήματα) λειτουργούν και πλαισιώνονται από  κανόνες, μεθόδους και διαδικασίες που δεν είναι δυνατόν να αγνοούνται ή να μην εφαρμόζονται από όλα τα μέλη.

Είναι λοιπόν εύλογο ότι «κάποιος» πρέπει να περάσει στα μέλη τη συνείδηση της ομάδος που προσπαθεί για την επίτευξη κοινών στόχων.

Περιγράφουμε λοιπόν μια ευρύτερη ανάγκη που χρειάζεται να καλυφθεί. Αυτή της εκπαίδευσης πολιτών, δηλαδή ατόμων που προετοιμάζονται για μια συνειδητοποιημένη, ενεργή  αλλά και υπεύθυνη κοινωνική ζωή.

Για επίλογο

Ατυχώς, τα καθημερινά «βιώματα» των περισσοτέρων δεν βεβαιώνουν ότι διδασκαλία κανόνων κοινωνικής (ομαδικής) συμπεριφοράς συντελείται στους χώρους μεταφοράς της γνώσης.

Κλείνουμε τις σκέψεις μας με μια ευχή « Η λέξη αυτονόητα να αποκτήσει πάλι την χαμένη της έννοια».

Η υπερπληροφόρηση και το τίμημα της δωρεάν [..] απόκτησής της.

Εδώ και αρκετά χρόνια ζούμε την εποχή όπου ένα laptop και μια σύνδεση στο internet είναι αρκετά για να μας απαλλάξουν από την «επίπονη» αναζήτηση της πληροφορίας που χρειαζόμαστε. Και μάλιστα (στις περισσότερες φορές) με δωρεάν πρόσβαση - κάτι σαν free access to information. Γεια σου δωρεάν υπερπληροφόρηση!

Αυτή η υπερπληροφόρηση!

Πράγματι εύκολα μπορούμε να αποκτήσουμε ένα τεράστιο όγκο πληροφορίας που βέβαια θα πρέπει να ελεγχθεί, αξιολογηθεί ως προς την πραγματική χρησιμότητά του αλλά και την αξιοπιστία του σε σχέση με αυτό που εμείς χρειαζόμαστε.

Αυτή η διαδικασία ελέγχου – απαραίτητη για να οδηγηθεί κάποιος σε ικανοποιητικά συμπεράσματα - απαιτεί χρόνο, κριτική ικανότητα και αποφυγή «παράδρομων» που θα εκτρέψουν τη σκέψη από την συγκεκριμένη επί του εκάστοτε θέματος πορεία.

Ασφαλώς η προηγούμενη αναφορά έχει εφαρμογή, ή πρέπει να έχει, και για την οποιανδήποτε (πέραν αυτής του διαδικτύου) πηγή άντλησης της πληροφορίας. Ένα όμως θέμα που δεν πρέπει να αγνοήσουμε είναι αν στον ήδη «πιεσμένο» διαθέσιμο χρόνο υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για την αποτελεσματική «αντιμετώπιση» της υπερπληροφόρησης.

Δωρεάν: Τι ακριβώς σημαίνει η λέξη;

Από τα πρώτα οικονομικά ακούσματα καταλάβαμε (αναλύοντας το εναλλακτικό κόστος των αγαθών – υπηρεσιών) ότι η λέξη δωρεάν με την κυριολεκτική της έννοια (και όταν δεν αναφερόμαστε στα ελεύθερα στη φύση αγαθά) δεν υπάρχει.

Πράγματι, και όχι μόνο από οικονομικής σκοπιάς, αλλά στη ζωή γενικότερα όταν κάνεις μια κίνηση «στερείς» από τον εαυτό σου τη δυνατότητα μιας άλλης εναλλακτικής. Επομένως ακόμα και όταν δεν υπάρχει χρηματικό κόστος το άτομο άτυπα συμφωνεί στην αποδοχή της απώλειας (θυσίας) κάποιας διαφορετικής κατάστασης. Με αυτή λοιπόν την έννοια η ύπαρξη της λέξης δωρεάν στην πραγματικότητα είναι ιδιαίτερα αμφισβητήσιμη.

Το τίμημα του «δήθεν» δωρεάν

Έχει ενδιαφέρον να αναλογιστούμε αν στην πορεία της διαδικτυακής πληροφόρησης οι ρόλοι πομπού και δέκτη είναι ξεκάθαροι ή αν εναλλάσσονται διαμορφώνοντας μια «άτυπη» αμφίδρομη επικοινωνία.

Η πρώτη ανάγνωση του παραπάνω προβληματισμού φωτογραφίζει ένα δέκτη που άκοπα και χωρίς κόστος βρίσκει δεκάδες πομπούς - συνδέσμους (links) που σχετίζονται με αυτό που ψάχνει. Τι το ποιο ευχάριστο μέχρι στιγμής; - με τις επιφυλάξεις βέβαια που αφορούν τον τρόπο και χρόνο αντιμετώπισης του μεγάλου όγκου της πληροφορίας και της αξιοπιστίας της στις οποίες αναφερθήκαμε προηγουμένως.

Με μια δεύτερη ανάγνωση αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε ότι σε κάθε «στάση» μας στο απέραντο κόσμο του διαδικτύου η «αλίευση» της πληροφορίας πληρώνεται με το ότι αφήνουμε μια (ενδεχομένως θολή) «φωτοτυπία» της ταυτότητάς μας. Και αυτό βέβαια μας φέρνει πιο κοντά στο να συνειδητοποιήσουμε το γεγονός ότι τίποτα δεν μας χαρίζεται.

Κατάληξη

Αν η σκέψη μας «δεχτεί» να καταγράψει με πόσους πολλούς διαφορετικούς τρόπους δηλώνουμε κάθε μέρα (μεταφορικά και κυριολεκτικά) το «στίγμα» μας μέσω του διαδικτύου, των μέσων μαζικής επικοινωνίας (Social media) και των αντίστοιχων της τηλεπικοινωνίας μάλλον θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι βιώνουμε την εποχή του «χαμένου ιδιωτικού χώρου».

Εκεί όπου «μας ξέρουν χωρίς να μας γνωρίζουν», όπου «ελάχιστα μένουν να αποκαλύψουμε για την ταυτότητά μας μια και τα περισσότερα τα έχουμε ήδη πει», όπου το νέο περιβάλλον δυσκολεύει πολύ την δυνατότητα διαφυγής μας από μια προκαθορισμένη [;;] πορεία.

Αναπόφευκτη η συνειρμική συνάντηση με κάποια σημεία του (κατά πολλούς ιδιαίτερα προφητικού) αριστουργήματος του Aldus Huxley, Brave new world.

Μέσα από αντίστοιχα μονοπάτια σκέψης έρχεται η στιγμή που απομυθοποιείς την ύπαρξη του δωρεάν, αμφισβητείς την πραγματική χρησιμότητα της υπερπληροφόρησης ενώ ταυτόχρονα συνειδητοποιείς ότι από το «Τα εν οίκω μη εν δήμω» αφαίρεσες χωρίς να το αντιληφθείς το «μη».

Και λίγο πριν «προδώσουμε» και τα λίγα κρυμμένα που μας έχουν απομείνει ξεπροβάλλει μια σειρά ερωτημάτων που επιτακτικά αναζητούν απαντήσεις.
Πως προέκυψε το χαμένο privacy; Ήταν κάτι το προδιαγραμμένο; Η απώλεια της ιδιωτικότητας ήταν η αναπόφευκτη συνέπεια της ευρύτητας της πληροφόρησης ή υπάρχει τρόπος να συνδυαστούν και τα δύο;

Η «εκτροπή» του τρόπου λειτουργίας της οικονομίας από την πολιτική.

Η οικονομία είναι η επιστήμη η οποία (μεταξύ άλλων) προσπαθεί να διαχειριστεί κατάλληλα τη λέξη «επιλογή», Βεβαίως απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη της σύγκρισης. Πρέπει λοιπόν να επιλέξει - μεταξύ των διαθέσιμων επιλογών - την καλύτερη δυνατή χρήση των περιορισμένης ποσότητας παραγωγικών συντελεστών ώστε να οδηγηθούμε σε μια κατάσταση βελτίωσης του «γενικού» καλού.

Προς την κατεύθυνση αυτή θεμελίωσε κανόνες οι οποίοι (πάντα κάτω από τους απαραίτητους περιοριστικούς παράγοντες) στοχεύουν στην κοινωνική ευημερία που ανά περίπτωση μπορεί να «εκφράζεται» με τη μεγιστοποίηση της χρησιμότητας, του εισοδήματος και των κερδών ή με την ελαχιστοποίηση του κόστους και τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων που εμφανίζονται για το σύνολο όταν η άσκηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα «ατομικιστική» λογική.

Τα οικονομικά υποδείγματα σπάνια περιγράφονται από γραμμικές σχέσεις δεδομένου ότι είναι από τη φύση τους πολυπαραγοντικά. Οι λόγοι στους οποίους οφείλεται η πολυπλοκότητά τους βρίσκονται αφενός στο «απρόοπτο» της συμπεριφοράς που είναι σαν στοιχείο ενσωματωμένο στην ανθρώπινη υπόσταση και αφετέρου στην ύπαρξη – εμφάνιση αστάθμητων παραγόντων που δεν είναι (πάντα) δυνατή η ακριβής αναγνώριση και στη συνέχεια η αντιπροσωπευτική στάθμισή τους.

Η υπερεκτίμηση των οικονομικών δυνατοτήτων μας.

Πολλοί δεν αποδέχονται ότι οι καταναλωτές λειτουργούν ορθολογικά επικαλούμενοι τα συμπεριφορικά οικονομικά (behaviorαl  economics) (Περισσότερα στο http://www.xenophon.gr/ - 3ο τεύχος, Ιούνιος 2018, Προσεγγίζοντας τα Συμπεριφορικά Οικονομικά, Μανώλης Αναστόπουλος) η λογική των οποίων πράγματι δυσκολεύει έως και καταργεί την ύπαρξη ορθολογικής συμπεριφοράς (rational behavior) στα άτομα.

Ανεξάρτητα από την άποψή μας για το θέμα (Human beings vs Economics) σε αυτή την ανάλυση θέλουμε να εστιάσουμε την προσοχή μας στο γεγονός ότι ο ονομαζόμενος ορθολογικός καταναλωτής επιτυγχάνει την επιδίωξή του (μεγιστοποίηση της χρησιμότητας από την κατανάλωση) κάτω από τους περιορισμούς του εισοδήματος και των τιμών.

Με τη χρήση λοιπόν καμπυλών αδιαφορίας και της γραμμής του εισοδηματικού περιορισμού βρίσκουμε την ισορροπία του στο σήμερα όπως και την μελλοντική (διαγραμματικά μετατοπίζοντας ανάλογα τις καμπύλες) σε περίπτωση μεταβολής εισοδήματος, τιμών, προτιμήσεων, κ.α.

Στο σημείο αυτό πρέπει να «συνειδητοποιήσουμε» ότι αν στην σύγχρονη εποχή υπάρχουν περίοδοι που το εισόδημα εμφανίζει μεγάλη (εικονική) αύξηση λόγω υπερδανεισμού ή διαφόρων άλλων μεθόδων[..] δεν φταίει η οικονομική επιστήμη που το άτομο αγνοεί ή μπερδεύει ποιες είναι οι πραγματικές οικονομικές δυνατότητές του. Σαν αποτέλεσμα οδηγείται σε μια «παραπλανητική» ισορροπία και φυσικά καταργεί την (πραγματική) έννοια του ορθολογικού καταναλωτή.

Πολύ δε περισσότερο αν τα άτομα έντεχνα «πιέζονται» από την ατμόσφαιρα προς την κατεύθυνση της προηγούμενα αναφερθείσας καταναλωτικής συμπεριφοράς - ασφαλώς δεν είναι η οικονομική επιστήμη υπεύθυνη αλλά άλλοι χώροι[..] με άλλες βλέψεις.

Η «εισβολή» της πολιτικής στην οικονομία

Ένας από τους μεγάλους οικονομολόγους ήταν ο Ιταλός Vilfredo Pareto  (1848 – 1923) με σπουδαία συμμετοχή στην οικονομία και την οικονομετρία.

Μέσα στο σπουδαίο έργο του ξεχωριστή θέση έχει η έννοια της κατά Pareto αποτελεσματικότητας (Pareto efficiency) η οποία επιτυγχάνεται όταν η χρήση των συντελεστών παραγωγής είναι τόσο κοινωνικά «σωστή» ώστε δεν υπάρχει δυνατότητα με μια διαφορετική επιλογή στη χρήση τους να βελτιώσουμε τη θέση κάποιου χωρίς να χειροτερεύσουμε την κατάσταση άλλου.

Σχετικά με την εν λόγω αποτελεσματικότητα έχει ενδιαφέρον όταν αναφερόμαστε στην αποτυχία του οικονομικού συστήματος (market failure) με την ύπαρξη αρνητικών εξωτερικών καταστάσεων (negative externalities) και την τεράστια ανισοκατανομή του εισοδήματος να ερευνήσουμε αν ο λόγος βρίσκεται σε λάθος οικονομικών κανόνων ή σε αλλοίωση της αποτελεσματικότητάς τους λόγω πολιτικής παρέμβασης ή της εσκεμμένης απουσίας της.

Αν ένα οικονομικό μοντέλο «χάσει» την αποτελεσματικότητά του λόγω βίαιας παρέμβασης της πολιτικής λογικής ασφαλώς δεν θα το χαρακτηρίσουμε σαν αναποτελεσματικό.

Τι τελευταίες μέρες συζητείται το ενδεχόμενο να αναβληθεί η μείωση των συντάξεων (που έχει ακουστεί ότι θα εφαρμοστεί από τις αρχές του 2019) αλλά ταυτόχρονα να περικοπούν εξαγγελθέντα (για τις ασθενέστερες εισοδηματικά ομάδες) μέτρα όπως αυτά της επιδότησης του ενοικίου και άλλων επιδομάτων.

Επειδή η προηγούμενη αναφορά μας θα διαβαστεί από αρκετούς με «κομματική αντίληψη» θέλουμε να διευκρινίσουμε για μια ακόμα φορά ότι οι σκέψεις μας βασίζονται σε οικονομικά και μόνο δεδομένα. Οι κομματικές απόψεις του καθενός είναι κάτι εντελώς διαφορετικό στο οποίο ασφαλώς δεν παρεμβαίνουμε αλλά και βρίσκεται εκτός των ενδιαφερόντων μας.

Θυμηθείτε την κατά Pareto  αποτελεσματικότητα και σε σχέση με το προηγούμενο παράδειγμα βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα για το αν η οικονομία μας τα «λέει λάθος» ή αν η πολιτική για τους λόγους της «εισβάλλει» στο χώρο της πρώτης ακυρώνοντας την αποτελεσματικότητα (αλήθεια) των οικονομικών αρχών και κανόνων.

Η παρουσία μας στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Μόδα, συνήθεια, ανάγκη ή κάτι άλλο;

Σε έκανα tag! Τι postαρισμα ήταν αυτό; ..το έκανα αμέσως share. Σε είδα στο αεροδρόμιο! Έλα τώρα μην είσαι τόσο αυστηρός όταν γράφεις! Σερφάρω! Φανταστική φωτογραφία! Κοίτα τι ανέβασα! Μπες inbox. Είστε πανέμορφοι! Κομματάρα! Στου στέλνω στο messenger. Μου τέλειωσαν τα δεδομένα.

Περιγραφές που θυμίζουν τον εκφυλισμό της Ελληνικής γλώσσας, μια αόρατη παρακολούθηση των κινήσεων μας, το τέλος της έννοιας του προσωπικού (ιδιωτικού) χώρου, μια απίστευτη αρμονία [..] στις σχέσεις, και βέβαια τη σαφή προτίμηση της εξ’ αποστάσεως επικοινωνίας.

Και μέσα σε αυτό το «νέο» πλαίσιο που χαρακτηρίζει τις ανθρώπινες σχέσεις κινούμαστε καθημερινά, αν όχι όλοι - οι πολύ περισσότεροι.

Ξεπερνώντας την «μαγική» δυνατότητα ορισμένων να κατακρίνουν άλλους για την πολύωρη παρουσία τους στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης ενώ οι ίδιοι δεν «είναι μέσα» οι σκέψεις μας προχωρούν στους ποικίλους λόγους που μας οδηγούν σε αυτό το μοντέλο «κοινωνικότητας».

Ευτυχώς λοιπόν μπορώ να επιλέγω και κανείς δεν μπορεί να μου απαγορεύσει να:

  1. Βρίσκομαι σε μια περίοδο (ελπίζω όχι μεγάλη) όπου η αυτοεκτίμησή μου «ακροβατεί» και καταφεύγω σε με μια εικονική πραγματικότητα στην προσπάθειά μου να την ισορροπήσωΊσως ο τρόπος που διάλεξα (του να εμφανίζομαι αλλιώς) να μην είναι ο καλύτερος. Αλλά δεν αυτοαποκαλούμαι ο «πάντα» σωστός.
  2. Προσπαθώ να εκδικηθώ ή να ξεπεράσω πρόσωπα και καταστάσεις μέσα από την λογική του «πολύ». Ναι, πολύ βγαίνω, ταξιδεύω, χαμογελάω. Αλλά δεν αρκούμαι στην ικανοποίηση της επιλογής μου αλλά αντλώ μεγαλύτερη αν εσύ τα βλέπεις. Ενδεχομένως δεν έχω ακόμα συνειδητοποιήσει ότι η αυτόφωτη δύναμη είναι απείρως μεγαλύτερη της ετερόφωτης.
  3. Βιώνω (αναγκαστική) μοναξιά. Ναι έχω βρεθεί σε αυτή την αρνητική (εφόσον δεν την έχω επιλέξει) κατάσταση και αναζητώ τον τρόπο να δηλώσω ότι είμαι εδώ – υπάρχω, μπορώ. Σας χρειάζομαι και με χρειάζεστε. Πολλοί λένε ότι μην περιμένεις να σου κτυπήσουν την πόρτα. Βγες έξω για να τους συναντήσεις. Όμως εγώ μπορεί να μην έχω ακόμα διακρίνει ποιας μορφής «αντάμωμα» μου αρέσει – το εξ’ αποστάσεως ή αυτό της φυσικής παρουσίας.
  4. Θέλω να τραβάω την προσοχή των άλλων. Θεωρούν ότι «αγγίζω» τα όρια της ναρκισσιστικής συμπεριφοράς και δεν με πολύ ενδιαφέρουν τα συναισθήματα των άλλων. Μόνο τα δικά μου θέλω να είναι μια χαρά μέσα από το «θαυμασμό» που προκαλώ στους άλλους. Ανεβάζω λοιπόν οτιδήποτε πραγματικό ή φτιαχτό θα με «προβάλλει» στα μάτια σας! Ξέρετε όμως κάτι στα 10 εγωκεντρικά άτομα η πραγματική  ναρκισσιστική διαταραχή θα βρίσκεται σε ένα, άντε δύο. Θα μπορούσαν να υπάρχουν πολλοί άλλοι λόγοι που να αιτιολογούν την ανάγκη ενός ανθρώπου σε κάποια φάση της ζωής του να θέλει τα φώτα της δημοσιότητας στραμμένα πάνω του.
  5. Με ψάχνω στο σήμερα. Είμαι σε μια ηλικία που δεν έχω προλάβει να «φιλτράρω» τον καταιγισμό αντιφατικών μηνυμάτων που δέχομαι ώστε να «φωτογραφήσω» την ταυτότητά μου ή ανήκω στους μεγαλύτερους και προσπαθώ να προσεδαφιστώ βίαια στα νέα δεδομένα που προκάλεσε η απότομη (πρώην) απογείωσή μου. Ανεβάζω, διαγράφω, tagαρω, κάνω share, με παρουσιάζω και ελπίζω κάποια στιγμή ότι θα με βρω. Η διαδικασία εντοπισμού του στίγματος μου κατά τη διάρκεια της ηλικιακής ωρίμανσης ή στην περίπτωση αφομοίωσης ανατροπών ζωής δεν είναι ούτε εύκολη αλλά ούτε σύντομη.
  6. Μου αρέσει να μοιράζομαι. Υπάρχουν «καταστάσεις» που δίνουν ξεχωριστό ενδιαφέρον στη ζωή μου. Κάτι σαν φωτογραφίες στιγμών από τα ταξιδέματά μου με διαφορετικό όνομα η καθεμιά στη λεζάντα της. Μπορεί να λέγεται συμπάθεια, αγάπη, έρωτας, πάθος για μεταφορά γνώσης – εμπειριών, για γνωστοποίηση συναισθημάτων που γεννήθηκαν από ένα τραγούδι, ένα νησί. μια βόλτα στη θάλασσα ή από ένα πρόσωπο. Δικά μου όλα τα προηγούμενα και κανείς δεν μπορεί να τα οικειοποιηθεί. Μπορεί όμως να τα πληροφορηθεί. Ίσως του προσφέρουν μια οπτική που δεν είχε προηγούμενα σκεφτεί.

Κλείνοντας αυτές τις σκέψεις ασφαλώς δεν μπορούμε να ξέρουμε για τον καθένα μας ξεχωριστά ποιος είναι ο λόγος για την παρουσία και το σερφάρισμά μας στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Μπορεί κάποιος από τους παραπάνω. Ίσως αρκετοί από αυτούς. Ενδεχομένως κάποιος άλλος.

Ανεξάρτητα όμως από το ποιος είναι (o λόγος) αν είχε δυνατότητα να εκφραστεί θα απαιτούσε από εκείνους που με ευκολία ασκούν αρνητική κριτική (Η εξ’ αποστάσεως σοφία) το σεβασμό της ύπαρξής του.

Η Ελλάδα εκτός μνημονίων. Μπορούμε να οραματιζόμαστε την μεταμνημονιακή εποχή με προμνημονιακές λογικές;

Και να που η Ελλάδα βρίσκεται πλέον εκτός μνημονίων σε μια ατμόσφαιρα αρκετά «δεσμευτικής» ελευθερίας λόγω των υποχρεώσεων που την ακολουθούν στην μεταμνημονιακή εποχή της.

Αναζητώντας την οικονομική (και όχι μόνο) ανόρθωση αυτής της χώρας και σε αντίθεση με αυτά που ακούμε ή δεν ακούμε από το σύνολο (ατυχώς) των αντιπροσώπων μας στη Βουλή επιβάλλεται η σκέψη μας να επικεντρωθεί και να αναλύσει τα δεδομένα των παρακάτω τριών χρονικών περιόδων.

1. Η Ελλάδα πριν το 2010 και οι λόγοι που την οδήγησαν στα μνημόνια.

Το 2010 η Ελλάδα για να εξυπηρετήσει το δημοσιονομικό της έλλειμμα και λόγω αδυναμίας δανεισμού της από τις αγορές με μη απαγορευτικά επιτόκια καταφεύγει στο μηχανισμό στήριξης. Η σχέση χρέους προς ΑΕΠ ήδη εμφανίζεται προβληματική για να θεωρείται βιώσιμο το χρέος.

Αρκετοί θα ισχυριστούν ότι η κατάρρευση  της Lehman Brothers το 2008 με την κρίση που προκάλεσε στην παγκόσμια οικονομία επηρέασε και την Ελλάδα. Αν και η μετάδοση της κρίσης (από χώρα σε χώρα) ασφαλώς και συμβαίνει στις ανοικτές οικονομίες πόσο μάλλον στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία δεν θεωρούμε ότι ο βαθμός έκθεσης της οικονομίας μας ήταν τόσο μεγάλος ώστε να αιτιολογεί τη μετέπειτα κατάρρευση της χώρας.

Η Ελλάδα και για αρκετά χρόνια πριν φτάσει στην περίοδο 2009 - 10 λειτουργούσε στα πλαίσια ενός κράτους υπερμεγενθυμένου και αντιπαραγωγικού με αποτέλεσμα τη σταδιακή αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Αναφερόμαστε δηλαδή σε υπέρογκα έξοδα «συντήρησης» ενός μηχανισμού που «ανεχόταν» μιας μεγάλης έκτασης παραοικονομία (επομένως σημαντικότατης απώλειας φορολογικών εσόδων). Ταυτόχρονα η  χαμηλή παραγωγικότητα του δημόσιου τομέα δεν συνέβαλλε σημαντικά στο ΑΕΠ – Εισόδημα.

Αναπόφευκτη «κίνηση» σε ένα τέτοιο περιβάλλον ήταν η αύξηση του δανεισμού της οικονομίας. Βέβαια οι δανειστές έχουν την συνήθεια να «ψάχνουν» αρκετά την δυνατότητα αποπληρωμής του δανειζόμενου και αν την βρουν προβληματική απαιτούν μεγάλη αποζημίωση (υψηλά επιτόκια) για το ρίσκο που αναλαμβάνουν ή δεν δανείζουν καθόλου.

2. Η Ελλάδα στην περίοδο 2010 – 2018 ευρισκόμενη εντός μνημονίων

Ευρώπη και ΔΝΤ ανταποκρίνονται στο αίτημα της Ελλάδος και δανείζουν (χρηματοδοτούν) την χώρα «απαιτώντας» δημοσιονομική εξυγίανση που θα επέλθει μέσα από συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις ενώ ταυτόχρονα «επιβάλλουν» (σύμφωνα με την Γερμανική κυρίως άποψη) μέτρα αυστηρής λιτότητας αλλά και δέσμευσης (αν όχι πώλησης) δημόσιου ενεργητικού.

Είναι γνωστό το οικονομικό (και όχι μόνο) περιβάλλον που διαμορφώθηκε στα τελευταία αυτά 8 χρόνια τόσο για το μέσο Έλληνα όσο και από μακροοικονομικής άποψης για τη χώρα και δεν έχει νόημα να αναφερθούμε πάλι στην σημαντικότατη υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου.

Αναμφίβολα μεταρρυθμίσεις σε πολλούς τομείς του τρόπου λειτουργίας - παραγωγής του κράτους έπρεπε να έχουν ήδη συντελεστεί  στην προσπάθεια υγιούς και διατηρήσιμης ανάπτυξης της οικονομίας. Και αυτές έπρεπε να γίνουν σταδιακά (χωρίς το άμεσο της επιβολής τους από τρίτους..) και ασφαλώς με ένα προγραμματισμό ο οποίος:

  • Σχετικά με τα έξοδα δεν θα οδηγούσε σε οριζόντιες περικοπές δαπανών ειδικά σε τομείς ιδιαίτερα σημαντικούς για το κοινωνικό σύνολο – όπως για παράδειγμα αυτοί της υγείας, της παιδείας, της ασφάλειας, κ.α.
  • Αναφορικά με τα έσοδα δεν θα εξαντλούσε την φορολογική ικανότητα των πολιτών μέσω της υπερφορολόγησης με αποτέλεσμα αφενός τη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών και αφετέρου και από ένα σημείο και μετά (Laffer curve)  τη μείωση των φορολογικών εσόδων του κράτους.

Εμείς όμως «επιλέξαμε» για το σκέλος των εξόδων να μας «επιβληθεί» μια αυστηρή και οριζόντια λιτότητα ενώ για αυτό των εσόδων την υπερφορολόγηση των νόμιμων εισοδημάτων και όχι το «κυνήγι» εκείνων που διαφεύγουν «έντεχνα» της φορολόγησης.

Δεν θα διαφωνήσουμε ότι σκληρά μέτρα έπρεπε να ληφθούν για την αντιμετώπιση της κρίσης που είχε βρεθεί η οικονομία μας αλλά ανάλογα μέτρα έχουν (σε αυτές τις περιπτώσεις) προσωρινή παρεμβατική λογική που σημαίνει ότι υπάρχει ημερομηνία λήξης. Η οικονομία σπάνια περιγράφεται ικανοποιητικά με γραμμικές σχέσεις. Είναι γνωστή η κυκλικότητα που δημιουργείται από ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες με αποτέλεσμα τα κατάλληλα «μέτρα» να μην είναι κοινά για όλες τις περιόδους. Η αποτελεσματικότητα της οικονομικής πολιτικής εξαρτάται από το πότε εφαρμόζεται αλλά και από το πότε αποσύρεται έχοντας προηγούμενα επιτελέσει το έργο της

Στην περίπτωση λοιπόν της μακροχρόνιας υιοθέτησής της λιτότητας το αποτέλεσμα δεν θα οδηγήσει σε ανάπτυξη αλλά αντίθετα η ίδια η λιτότητα θα αποτελέσει την τροχοπέδη της ανάπτυξης υποβαθμίζοντας (σε μόνιμη βάση) το βιοτικό επίπεδου του πληθυσμού.

Στο σημείο αυτό υπάρχει ένα ερώτημα για το ποιος και τι ακριβώς επιδιώκει..

3. Η μετά το 2018 εκτός μνημονίων Ελλάδα

Τούτη τη στιγμή η χώρα (ή μέρος αυτής) εμφανίζεται να μην έχει αντιληφθεί το τι συνέβη ή να αρνείται να παραδεχτεί ότι το κατάλαβε. Εξακολουθεί να «παίζει» με τους παλιάς κοπής κομματικούς ξύλινους διαξιφισμούς που στερούνται ουσιαστικής προσπάθειας για το καλύτερο αύριο.

Αυτή η κακής έκδοσης πολιτική αντίληψη δεν μας επιτρέπει να συνειδητοποιήσουμε τον τρόπο με τον οποίο η οικονομία θα ξεπεράσει την κρίση.

Θεωρούμε χρήσιμο προς αυτή την κατεύθυνση να κατανοήσουμε κάποια σημαντικά «δεδομένα» της οικονομικής πολιτικής που σχετίζονται με τα δάνεια που συνάπτουμε, το μέγεθος του ΑΕΠ και τη δυνατότητα ανάπτυξης.

Παραθέτοντας και μόνο τη σχέση χρέους προς ΑΕΠ (Debt/GDP) που σήμερα βρίσκεται περίπου στο 180 % (πολύ πάνω του μέσου της Ευρωζώνης 86,7 %) δεν περιγράφουμε και πολύ ικανοποιητικά την πραγματικότητα της βιωσιμότητας ή όχι του χρέους. Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι στην Ιαπωνία ο δείκτης είναι στο 253 % - αυτό δεν σημαίνει κατ΄ ανάγκη ότι το χρέος της δεν είναι βιώσιμο.

Για να έχουμε μια πιο σαφή εικόνα της δυνατότητας της χώρας να αποπληρώνει τα δάνειά της πρέπει να αναλύσουμε (τουλάχιστον σε πρώτο επίπεδο) και τα δύο μέρη του δείκτη (Debt/GDP).

Συγκεκριμένα για το χρέος (Debt) - σε ποιους χρωστάμε, με τι όρους, και γατί αγόρασαν Ελλάδα; Αναφορικά με το ΑΕΠ - τη σύνθεσή του αλλά και τα περιθώρια αύξησής του.

Βεβαίως όλοι θα συμφωνήσουμε ότι σε αυτή την περίοδο οι προσπάθειες θα πρέπει να στραφούν στην αύξηση του ΑΕΠ η οποία εκτός του προφανούς, δηλαδή της βελτίωσης του δείκτη, θα σημαίνει αύξηση του εισοδήματος.

Προς την κατεύθυνση της αύξησης του ΑΕΠ (ανάπτυξης της οικονομίας) δεν αντιλαμβανόμαστε το πως θα συμβεί αυτό σε μια χώρα με κλειστή τη χορήγηση κεφαλαίων από τις τράπεζες στην οικονομία, με περιορισμένες (έως μηδενικές) κρατικές επενδύσεις, με έλλειψη κινήτρων για ιδιωτικές επενδύσεις, και με συνεχιζόμενη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος (λόγω κυρίως υπερφορολόγησης). Μοιάζει ουτοπικό να περιμένουμε την ανάπτυξη μιας οικονομίας που λειτουργεί στο προηγούμενα αναφερθέν πλαίσιο!

Αναφορικά με τα δάνεια που αναμένουμε μέσω της έκδοσης και διάθεσης κρατικών ομολόγων θα πρέπει να αναφερθούμε πάλι σε γνωστά πράγματα. Και αυτά είναι αφενός ότι έχει μεγάλη σημασία το ποιος και γιατί αγοράζει τα ομόλογα της χώρας σου και αφετέρου τι απόδοση ζητάει για να τα αγοράσει;

Είναι προφανές ότι θα επιθυμούσαμε αγοραστές (δανειστές) που εκτιμούν θετικά τις προοπτικές της χώρας και με βάση τη σχετική σιγουριά που αυτές τους προσφέρουν θα ζητήσουν «λογικά» επιτόκια. Ξέρετε βέβαια ότι υπάρχουν πολλών ειδών «επενδυτές» στις κεφαλαιαγορές και κάποιες κατηγορίες αυτών δεν θα έπρεπε να ανήκουν  στις πρώτες επιλογές μας..

Επίλογος

Ακόμα και σήμερα, 10 χρόνια μετά την αρχή της κρίσης, ο ένας πετάει το μπαλάκι της ευθύνης στον άλλο αποδεικνύοντας ότι ελάχιστα καταλάβαμε (Πως η Βουλή διαψεύδει το όραμά μας για την Ελλάδα μετά το 2018).  Στην όποια συζήτηση γρήγορα εισχωρεί η κομματική αντιπαράθεση με αποτέλεσμα μέσα στη στενότητά της να «χάνεται» η προσπάθεια εύρεσης της αντικειμενικά κατάλληλης οικονομικής πολιτικής που πρέπει να ασκηθεί.

Αυτές οι κοντόφθαλμες λογικές «στραγγαλίζουν» τη χώρα για 10ετίες. Σήμερα αυτό που χρειάζεται είναι η υπέρβαση από την παλιά μας άκαμπτη στενή αντίληψη.  Το θέμα δεν είναι αν θα είναι το κόμμα ΜΟΥ ή το κόμμα ΣΟΥ αλλά ποιος πολιτικός σχηματισμός έχει την βούληση, την υπευθυνότητα αλλά και την ικανότητα να επαναφέρει το χαμόγελο στη χώρα. Μην μπλέκουμε το παρόν με το τι συνέβαινε με τις άνευ ουσίας (αρκετές φορές) αντιπαλότητες του παρελθόντος.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε εντελώς άλλη - σε σχέση ακόμα και με το πρόσφατο παρελθόν - ιστορική, πολιτική, κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική περίοδο και πρέπει να «πείσει» ότι το έχει αντιληφθεί - πρώτα την ίδια και μετά τους άλλους. Εάν δεν συμβεί αυτό μεταμνημονιακή εποχή στην πραγματικότητα δεν θα υπάρξει ποτέ.

Δεν είναι τα πρόσωπα (πλέον) που θα δρομολογήσουν την είσοδο της Ελλάδος σε πραγματική αναπτυξιακή πορεία - είναι η νέα κουλτούρα που πρέπει να υιοθετηθεί από αυτά.

Πόσο πολύ «μίκρυνε» η ανεξαρτησία της Ελλάδας.

Ανεξαρτησία! Μια λέξη που η μετάφρασή της σε επίπεδο διακρατικών σχέσεων - εδώ και αρκετά χρόνια – επιδέχεται σχετικής μόνο ερμηνείας και όχι απόλυτης. Ιδιαίτερα στο καθεστώς της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας – κοινωνίας περισσότερο αναφερόμαστε στο βαθμό εξάρτησης μιας χώρας από άλλη / ες παρά στην ύπαρξη ή όχι εξάρτησης μια και η τελευταία θεωρείται δεδομένη.

Και βέβαια οι πάντα επίκαιροι - αν και γραμμένοι πριν 150 χρόνια -  στίχοι του  Γεωργίουυ Σουρή «Ποιος είδε κράτος λιγοστό σ΄όλη τη γη μοναδικό, εκατό να ξοδεύει και πενήντα να μαζεύει;» έρχονται να μας θυμίσουν το βασικό λόγο που χρωστάμε στις μέρες μας περίπου το 180 % αυτού που παράγουμε (Είναι βιώσιμο το Ελληνικό χρέος;)

Ασφαλώς αυτός ο υπερδανεισμός (σε σχέση με την αξία της παραγωγής) της χώρας αύξησε τον ήδη υπάρχοντα βαθμό οικονομικής και πολιτικής  εξάρτησης από τους δανειστές της στο σήμερα αλλά ατυχώς και για πολλά από τα επόμενα χρόνια.

Έχουμε αναφερθεί σε παλιότερο άρθρο (Ανόρθωση της Ελλάδος και σε επίπεδο αυτοσεβασμού) ότι ο μέσος Έλληνας βιώνει όχι μόνο οικονομική συρρίκνωση αλλά και αντίστοιχη σμίκρυνση της προσωπικότητάς του σε επίπεδο αυτοεκτίμησης ή πιο απλά περηφάνιας.

Στο πολύ πρόσφατο παρόν γίναμε θεατές (χωρίς δυνατότητα παρέμβασης ή αποχώρησης) των τραγικών γεγονότων που προκάλεσε η καταστροφική πυρκαγιά στο Μάτι της Αττικής, της αποποίησης ευθυνών αλλά και της προκλητικής συμπεριφοράς, της προσπάθειας εμπορευματοποίησης του πόνου, της απαράδεκτης φρασεολογίας δημοσίων προσώπων και της ξύλινης παλαιάς λογικής αντιπαράθεσης άλλων.

Προσπαθώντας να «προχωρήσουμε» (μια και η ζωή το επιβάλλει) έρχεται σήμερα ο τίτλος «Αποστολή εξετελέσθη. Η Ελλάδα πεθαίνει»  του Γερμανικού περιοδικού Der Spiegel του οποίου την ακριβή μετάφραση, όχι των λέξεων αλλά των εννοιών που βρίσκονται πίσω από αυτές, δυσκολευόμαστε αφάνταστα να κατανοήσουμε.

Ποιά είναι η αποστολή που εξετελέσθη; Υπάρχει κάποιος που σχεδίασε κάποια αποστολή και χρησιμοποίησε κατάλληλους τρόπους για την επιτυχή έκβασή της;

Η Ελλάδα πεθαίνει τι ακριβώς σημαίνει;  Αυτή η κατάληξη του τίτλου σχετίζεται με το πρώτο μέρος του;

Σύμφωνα με τη δική μας αντίληψη ο «απίστευτος» αυτός τίτλος επιδέχεται αρκετές ερμηνείες και περιμέναμε οι διευκρινήσεις να έχουν ήδη δοθεί από τους μεν ή να έχουν ζητηθεί (απαιτηθεί) από τους δε.

Το γεγονός ότι τίποτα από τα δύο δεν έχει συμβεί δεν μας αφήνει περιθώρια να αμφισβητήσουμε τις σκέψεις που περιγράφονται στον δικό μας σημερινό τίτλο «Πόσο πολύ μίκρυνε η ανεξαρτησία της Ελλάδας».

Δεν είναι η πρώτη φορά που μέσα από την αρθρογραφία μας θα «θίξουμε» την αναγκαιότητα συλλογικής προσπάθειας με μια νέα, χωρίς μικροκομματικές λογικές,  πολιτική κουλτούρα απαραίτητη για την αναστήλωση της χώρας μας.

Δημιουργώντας τις καλύτερες μέρες

Ναι λοιπόν «δεν είναι η ατμόσφαιρα που θα θέλαμε». Δεν είναι οι καλύτερες μέρες. Είναι τα χρόνια της αντίφασης, του γκρίζου, των πολλών αναπάντητων γιατί, του ψαλιδίσματος της ελπίδας και της έλλειψης οράματος.

Και βέβαια κανείς δεν ήθελε να ξεκινά ή να συνεχίζει την πορεία της ζωής του σε ένα τόσο ουδέτερο έως και εχθρικό προς τις επιθυμίες του περιβάλλον.

Τα νέα παιδιά δυσκολεύονται να «φωτογραφίσουν» στη σκέψη τους το αύριο. Οι μεγαλύτεροι «ακροβατούν» μεταξύ της ανάμνησης του «άνετου» χθες και της ανασφάλειας του άγνωστου αύριο. Ενώ οι ηλικιακά μεγάλοι «επαναστατούν» στην ιδέα ότι πρέπει να αποδεχτούν την αφαίρεση δεδομένων ζωής.

Και μέσα σε αυτήν την περιορισμένης ορατότητας σκέψη, πορεία ή απολογισμό, εσύ περιμένεις να καταλαγιάσει ο άνεμος, να καθαρίσει κάπως η ατμόσφαιρα ώστε να μπορέσεις, αν όχι να δεις καθαρά, έστω να διακρίνεις ή και να φανταστείς το καλύτερο αύριο.

Βρίσκεσαι καθισμένος με λιγοστά πια περισσεύματα ενέργειας στο μουράγιο της αναμονής μόνος - ουσιαστικά ξεχασμένος από το εξωτερικό περιβάλλον - με τις αρνητικές  σκέψεις να νικούν κατά κράτος τις θετικές.

Κάπου εδώ όμως χρειάζεται ο αντίλογος για να σου μεταφέρει το μήνυμα: «Μη το βάζεις κάτω».

Ξέρω αυτή η φωνή μπορεί να έρχεται από μακριά με αποτέλεσμα να μην ακούγεται δυνατά αλλά ούτε καθαρά. Μπορεί να αμφισβητείς την ύπαρξη ρεαλισμού στα επιχειρήματά της  ή η ίδια να μη σου μεταφέρει με πειστικό τρόπο αυτά που θέλει να σου πει.

Πρέπει να ενισχυθεί όμως και η ένταση και η επιχειρηματολογία της αλλά και η πειθώ της.

Και εφόσον αδυνατεί η ίδια να το κάνει σημαίνει ότι έχει φτάσει η στιγμή της δικής σου παρέμβασης. Είναι τώρα που πρέπει να θυμίσεις στο εαυτό σου ότι η νύχτα εναλλάσσεται με τη μέρα και αυτό δηλώνει μια «κυκλικότητα» στις φάσεις της ζωής. Αυτό συμβαίνει νομοτελειακά δηλαδή δεν γίνεται να «αφαιρεθεί» από τη ροή μιας διαδικασίας.

Εκείνο που μένει να βρεθεί είναι το πότε και το με ποιο τρόπο θα βιώσεις την «κίνηση του τροχού».

Αναζητώντας τη «νέα» μέρα το λάθος μας θα είναι να περιμένουμε από αυτή την αναβίωση κεκτημένων παλαιού επιπέδου ή οι νεότεροι να οραματίζονται το ταξίδι της ζωής τους σε ένα περιβάλλον αντίστοιχο με αυτό (που άκουσαν ότι υπήρχε) στα 90s έως και τα μισά της επόμενης δεκαετίας.

Εκείνα τα χρόνια (κατά τη δική μας άποψη) αποδείχτηκαν ψεύτικα ή και καταστροφικά από κάθε άποψη! Έγινε αλλοίωση του τρόπου ζωής σε οικονομικό, κοινωνικό, προσωπικό επίπεδο και βέβαια μετάλλαξη των ανθρώπινων σχέσεων (Μοναχικές πορείες πτωχευμένων συναισθηματικά ανθρώπων).

Και αυτή την αλλοίωση εμφανίζεται να είμαστε εμείς που πρέπει να διορθώσουμε μέσα από την αλλαγή της σκέψη μας και όχι περιμένοντας «δώρα» από το περιβάλλον. Η προηγούμενη άποψη ίσως να μη διαθέτει (όπως αρχικά ακούγεται) μόνο ένα «μακρινό» φιλοσοφικό ή ψυχολογικό υπόβαθρο αλλά σαν κίνηση να αποβλέπει σε ένα «κοντινό» ρεαλιστικό στόχο.

Είναι καλοκαίρι! Πάρτε ή αναζητείστε το ταίρι σας (όχι το «όποιο» συνοδευτικό..), σαλπάρετε για ένα νησί, ζήστε την αλήθεια σας εκεί (για όσο χρόνο μπορείτε) και υποσχεθείτε στους εαυτούς σας ότι μέσα από τη (Νέας μορφής επανάστασηδεν θα δώσετε εσείς τη λανθασμένη έννοια που θεωρήσαμε εμείς (οι μεγαλύτεροι) ότι βρίσκεται στις «καλύτερες μέρες».

Πνιγμένοι σε καμένα δάκρυα

Όταν καταθέτεις απόψεις τη στιγμή που τόσο πολλά άτομα δίπλα σου θρηνούν απώλειες δικών τους ανθρώπων οφείλεις - σύμφωνα βέβαια με τη δική μας αντίληψη – να δείχνεις απέραντο σεβασμό στη μνήμη των νεκρών συνανθρώπων σου. Είναι το ελάχιστο που απαιτεί η ανθρώπινη υπόστασή σου. Στην αντίθετη περίπτωση δεν έχεις θέση μέλους πολιτισμένης κοινωνίας ανθρώπων.

Πάνε 6 μέρες από εκείνη τη μαύρη Δευτέρα στις 23 Ιουλίου που η φωτιά στο Μάτι και στο Νέο Βουτσά μας άφησε λιγότερους. Πολύ λιγότερους και όχι μόνο αριθμητικά.

Από τότε η θλίψη εναλλάσσεται ή και συνυπάρχει με την οργή για το βαρύ και αναίτιο πένθος.

Προσωπικά ανήκω σε εκείνους τους εξ αποστάσεως συμπάσχοντες (δεν υπάρχει κοντινός μου άνθρωπος σε εκείνους που μας άφησαν) και σύμφωνα με τους δικούς μου κώδικες ζωής ελάχιστα δικαιούμαι να ομιλώ. Η όποια σκέψη καταγραφεί ή λεχθεί δεν προσφέρει τώρα κάτι ουσιαστικό σε εκείνους τους συνανθρώπους μας που βιώνουν αυτή την απίστευτη απώλεια. Και η ανάγκη για ουσιαστική βοήθεια είναι αφενός τεράστια και αφετέρου πολύ δύσκολο να βρεθεί.

Ο εαυτός μου αρνήθηκε να μιλήσει νωρίτερα για τα τραγικά γεγονότα και αυτό γιατί η αυτοσυγκράτηση κέρδισε τη δύναμη της οργής και της έκρηξης. Και έτσι έπρεπε να συμβεί.

Αυτός ήταν ο μόνος τρόπος ώστε να μη παρασυρθώ και συμμετάσχω (έστω και νοερά) σε μια ανατριχιαστική παράσταση βασισμένη στην θρασύδειλη απόδραση από τις τύψεις που συνοδεύουν τα τραγικά αποτελέσματα της ανεπάρκειας, στην εξοργιστική αποποίηση ευθυνών, στην αισχρή αντιμετώπιση αλλά και εκμετάλλευση του πόνου, και στην ερειστική επανάληψη κλισέ που σε καμιά περίπτωση δεν φανερώνει σεβασμό στους δεκάδες νεκρούς.

Σήμερα, έχοντας περισσότερη ψυχραιμία αλλά όχι λιγότερη θλίψη, αναρωτιέμαι πως είναι δυνατόν ο αβάσταχτος πόνος του θανάτου να μπορεί, έστω και στο ελάχιστο, να περιοριστεί σε μια κοινωνία ανθρώπων [..] όταν η θλίψη του πενθούντος συναντά τη γελοιότητα αυτού που υποτίθεται ότι συνδράμει έχοντας πρώτα φορέσει τη μάσκα του συμπάσχοντος. Και ασφαλώς στην δεύτερη κατηγορία δεν ανήκει το αξιέπαινο κλίμα αλληλεγγύης που επέδειξε μεγάλο μέρος υγιώς σκεπτόμενων ανθρώπων.

Θα παραβώ προσωπικούς κανόνες ηθικής αν αναφερθώ συγκεκριμένα σε αυτά που ακούστηκαν τις μέρες της τραγωδίας. Η κατάθεση των σκέψεων μου θα γίνει αργότερα όταν η αναγκαιότητα συνέχισης της ζωής αρχίζει να καλύπτει ένα μικρό μέρος του πόνου που προκάλεσε η τόσο άδικη απώλεια συνανθρώπων μας.

Δυσκολεύομαι αφάνταστα να αποδεχτώ τόσο αυτό που συνέβη όσο και το απάνθρωπο της αντιμετώπισής του.

Ταυτόχρονα λυπάμαι που σαν μονάδα ενός συνόλου και παρά το ελάχιστο της υπόστασής μου δεν έχω βρει τρόπους προάσπισης ενός μικρού έστω μέρους των πανανθρώπινων αξιών μιας κοινωνίας που καταρρέει.

Μια χώρα όπου το «πάντα φταίνε οι άλλοι» συναντά την «έλλειψη ειλικρίνειας».

Αυτή η απίστευτη Ελλάδα μετά από 9 χρόνια πρωτόγνωρης κρίσης που την οδήγησε (ουσιαστικά) στην χρεωκοπία της εμφανίζεται να ζει σε μια άλλη πραγματικότητα. Ένα σύνολο τωρινών ή εν δυνάμει «σωτήρων» διεκδικεί το αύριο της εξουσίας πάνω στο πτώμα μιας πτωχευμένης χώρας .

Και σε αυτό το αύριο υποτίθεται βρίσκεται και η βελτίωση του επιπέδου όλων ημών των κοινών θνητών.

Δύο χαρακτηριστικά μας

Είμαστε ο τόπος που πάντα φταίνε οι άλλοι (οι προηγούμενοι, οι επόμενοι και γενικά οι ευρισκόμενοι μακριά) και η λέξη «ειλικρίνεια» δεν συμμετέχει ιδιαίτερα στο λεξιλόγιο αυτών που επιλέγουμε να μας οδηγούν.

Αυτό το φταίξιμο (πάντα) των άλλων δεν σταμάτησε ποτέ με αποτέλεσμα να διαιωνίζεται η αίσθηση αντιπάλων στρατοπέδων μέσα στην ίδια χώρα. Διχαστικές λογικές και πολιτικές είναι ατυχώς γνωστό πόσο ακριβά τις έχουμε πληρώσει και στο παρελθόν.

Έξοδος από τα μνημόνια, ανάκαμψη της οικονομίας, εγκληματικότητα, Σκοπιανό, μεταναστευτικό και πόσα άλλα ηχούν στα ώτα πολιτικών διαφορετικών κομμάτων σαν θέματα τα οποία αντιμετωπίζονται μέσα σε πνεύμα αντιπαλότητας όπου η συναίνεση μοιάζει ενοχλητική «πολυτέλεια».

Ασφαλώς προκειμένου να υποστηρίξεις το μη απαραίτητο της ομαδικής προσπάθειας (Γιατί μας φοβίζει η λέξη συνεργασία) πρέπει να πείσεις ότι από μόνος σου είσαι αρκετός! Και ποιος είναι ο πιο εύκολος τρόπος γι αυτό; Μα η έλλειψη ειλικρίνειας ή στην σύγχρονη αργκό το παραμύθιασμα των μέσα αλλά και των έξω..

Διατηρώντας λοιπόν τις δύο προηγούμενες «οπτικές» θα πάμε την χώρα μπροστά [!!!]

Εάν στο μπροστά δίνουμε την έννοια της συνεχούς υποβάθμισης του βιοτικού επιπέδου του μέσου ‘Έλληνα θα συμφωνήσουμε [..] ότι κινούμαστε και μάλιστα με ακρίβεια προς αυτή την κατεύθυνση.

Περί Οικονομίας και Πολιτικής

Όμως τα πράγματα τα βλέπουμε αρκετά διαφορετικά. Η αίσθηση που έχουμε για τη χώρα μας είναι ότι καταφέραμε (πάλι) να την πτωχεύσουμε με αποτέλεσμα (όπως και κάθε προηγούμενη φορά) να υπάρχει τεράστια οικονομική και πολιτική εξάρτηση από εκείνους που φροντίσαμε να ορίσουμε στο ρόλο του σωτήρα μας!

Η χώρα σε οικονομικό επίπεδο κατ ουσία δεν μπορεί να ασκήσει δική της δημοσιονομική  και νομισματική πολιτική. Τα περιθώρια των «δικών» της επιλογών είναι ελάχιστα και φυσικά θα εφαρμοστούν κατόπιν ελέγχου και σύμφωνης γνώμης των «θεσμών».

Πρόσφατα «αναγκαστήκαμε» να συνειδητοποιήσουμε ότι και σε πολιτικό επίπεδο είμαστε κάτω από την βούληση ή και των διαταγών των έξω φίλων (θεσμών). Το Σκοπιανό, η τύχη των δύο φυλακισμένων στη γειτονική μας χώρα στρατιωτικών μας, το μεταναστευτικό και δυστυχώς πολλά άλλα δεν μας αφήνουν περιθώρια αμφισβήτησης του ποιος αποφασίζει.

Κύριοι δεν είναι δύσκολο να «αντιληφθείτε» τι λέμε! Σταματήστε επιτέλους να «παίζετε» στην πλάτη ενός τόσο περήφανου λαού (Η Ελλάδα αναβαθμίζει τη λογική της;). Μην διαγράφετε την ύπαρξη πολιτισμού και παιδείας στη χώρα που δίδαξε αυτές τις έννοιες σε ολόκληρο τον κόσμο!

ΣΥΜΠΛΕΥΣΤΕ επιτέλους…

Η Ελλάδα εκτός μνημονίων! Ρωτήσαμε όμως την πραγματικότητα αν αντέχει άλλη αλλοίωση

Και να που έφτασε ο Ιούνιος και η χώρα (Ελλάδα) βρίσκεται όλο και πιο κοντά στην πραγματικότητα [..] του να αφήσει τα μνημόνια που η ίδια ζήτησε να μπει. Ανεξάρτητα από τη «μορφή» που θα έχει αυτή η Αυγουστιάτικη «έξοδος» το γεγονός και μόνο θα χαρακτηρίσει το πέρασμα σε μια άλλη εποχή.

Το χθες

Μεταφέροντας τη σκέψη μας αρκετά χρόνια πίσω θα θυμηθούμε ότι η Ελλάδα μέσα από μια σειρά «επιτευγμάτων» των οποίων η πραγματική διάσταση αμφισβητήθηκε από αρκετούς κατάφερε να πετύχει τα κριτήρια σύγκλισης του Μάαστριχ εκτός αυτό το δημοσίου χρέους (Είναι βιώσιμο το Ελληνικό χρέος) και να ενταχθεί το 2000 στην ΟΝΕ και από τον Ιανουάριο του 2001 στο ευρώ.

Αργότερα, όπως είναι ατυχώς γνωστό, συγκεκριμένα τον Απρίλιο του 2010 η χώρα αντιμετωπίζοντας απαγορευτικό πλέον κόστος δανεισμού από τις αγορές ζητά επισήμως  την ενεργοποίηση του μηχανισμού στήριξης από την Ε.Ε. και το ΔΝΤ.

Η πρώτη «γνωριμία» με τα μνημόνια είναι γεγονός.

Ενδεικτικά να αναφέρουμε για την περίοδο  2010 - 2017 πως διαμορφώθηκε η σχέση  Χρέους / ΑΕΠ στην ΕΕ, την Πορτογαλία (περίοδος μνημονίων 2011-2014) και την Ελλάδα. Οι διαφορές είναι ατυχώς ιδιαίτερα «ορατές».

Στο σήμερα: Ιούνιος 2018

Χωρίς να αγνοούμε το γεγονός ότι αρκετά «εργαλεία» Δημοσιονομικής και Νομισματικής πολιτική έχουν και αυτά «εκχωρηθεί» ή υπόκεινται στον έλεγχο των θεσμών - ο τρόπος «αντιμετώπισης» της κατάστασης από τη χώρα μας εξακολουθεί να μας εντυπωσιάζει αρνητικά.

Οι πολιτικές «λογικές» του παρελθόντος γνωρίζουν την αναβίωση! Τα κομματικά παιγνίδια εξακολουθούν να πρωτοστατούν! Οι ανεκπλήρωτες υποσχέσεις επαναλαμβάνονται! Ο εμπαιγμός του πτωχευμένου μέσου Έλληνα συνεχίζεται αμείωτος!

Ακούσαμε λοιπόν εσχάτως και για μια ακόμα φορά  διθυράμβους για την επικείμενη έξοδο από τα προγράμματα. Για την καθαρότητα της εξόδου! Ότι δεν έχουμε ανάγκη από προληπτική  γραμμή στήριξης.  Απλά [..] λίγο έλεγχο ακόμα θα έχουμε. Θα βγούμε στις αγορές και θα δανειστούμε με «λογικά» επιτόκια. Η οικονομία μπήκε σε τροχιά ανάπτυξης αφήνοντας πίσω την 10ετη ύφεση. Και βέβαια αρκετά άλλα «θα»..

Δηλαδή σε αυτόν τον τόπο «πανηγυρίζουμε» επειδή: Δημιουργήσαμε πρωτογενές πλεόνασμα για το 2017 πολύ πάνω από τις προβλέψεις και αυτό θεωρούμε ότι αποτελεί το «εισιτήριο» της καθαρής εξόδου, του δανεισμού από τις αγορές, της μείωσης του χρέους και άλλων πολλών [..] . Μπράβο μας!

 

Χωρίς ουδεμία κομματική κατεύθυνση στη σκέψης μας τα παρακάτω ερωτήματα μας έρχονται αβίαστα:

Αλήθεια, μήπως το ύψος του πλεονάσματος οφείλεται περισσότερο στην υπέρ φορολόγηση του νόμιμου εισοδήματος παρά στο πραγματικό μάζεμα των εξόδων; Αν συμβαίνει κάτι τέτοιο [..] μάλλον αναφερόμαστε σε μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος. ή κάνουμε λάθος;

Η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος που ασφαλώς περιορίζει την κατανάλωση από πότε οδηγεί στην ανάπτυξη της οικονομίας;

Ποιο είναι το ποσό των φορολογικών εσόδων που προέρχεται από την πάταξη (όπως είχε λεχθεί) ή έστω τον περιορισμό της παραοικονομίας;

Το χρέος του κράτους προς τον ιδιωτικό τομέα που ακριβώς βρίσκεται; Μήπως πάνω από 3 δις ευρώ; Λέτε να έβαλε και αυτό το χεράκι του στην «εμφάνιση - δημιουργία» του πλεονάσματος; Και βέβαια έχουμε δεσμευτεί στις «αρχές» ότι μέσα στον Ιούνιο θα το έχουμε μηδενίσει!

Δεν θέλουμε η σκέψη μας να ταξιδέψει σε παλιές λογικές του cooking of accounts ή σε σύγχρονες όπου το νέο πρόγραμμα υπολογισμού συντάξεων έχει ακόμα κάποια «προβληματάκια» και δεν μπορεί να «βγάλει» όλες τις συντάξεις! Πριν ήταν θέμα ότι δεν μπορούσαμε να βρούμε ακριβώς τον δείκτη τιμών καταναλωτή [!!]. Τώρα που μπορέσαμε δεν βρίσκουμε προγραμματιστές να μας φτιάξουν το πρόγραμμα που κολλάει!

Επίλογος

Είναι λυπηρό η συζήτηση και οι προβληματισμοί να μη βρίσκονται πέρα από τα γνωστά και τα αυτονόητα. Η αίσθηση της λύπης αγγίζει τα όρια της φαρσοκωμωδίας όταν υποτιμάται η νοημοσύνη μας. Και ξέρετε αυτή η νοημοσύνη δεν είναι ακόμα τεχνητή κάτι που σημαίνει ότι δεν ελέγχεται πλήρως - όπως ελπίζουμε ότι θα συμβεί στην τεχνητή νοημοσύνη.

Επομένως οι προηγούμενες ερωτήσεις είναι ασφαλώς και μόνο ρητορικές.

Η πραγματική ερώτηση είναι μια:

Πιστεύει κάποιος ότι σε αυτό το περίγραμμα οικονομικών «κινήσεων» βρίσκεται η έννοια της πραγματικής οικονομικής ανάπτυξης μιας εκτός [..] μνημονίων χώρας ;